De redactie heeft het afgelopen weekend filmpjes getoond van de Noorse arts Mads Gilbert, die een noodkreet sloeg over de toestand in het ziekenhuis Al Shifa in Gaza. Hij beweerde onder meer dat er Israëlische scherpschutters actief zijn rond het ziekenhuis die op het zorgpersoneel schieten. Kijkers vragen zich af of VRT NWS dit nieuws heeft kunnen checken. “Wie bevestigt die bewering? Of gelooft VRT klakkeloos wat artsen beweren?”
Uw vraag aan de nieuwsombudsman: “Is wat Noorse arts over ziekenhuis in Gaza zegt, voldoende gecheckt?"
Bert Lauwers
Gepubliceerd:
"Beste nieuwsombudsman, er wordt een filmpje uit Gaza getoond van een zogenaamde getuige, die zegt dat hij heeft gezien dat een scherpschutter een verpleegster die aan ‘t werk was heeft dood geschoten. Is er een kwalitatieve check geweest naar de echtheid van het bericht? Bijvoorbeeld een tweede bron die dit kan bevestigen?”
“U kan het niet laten om Israël ervan te beschuldigen op het Al-Shifa ziekenhuis te schieten in het nieuws. Welke bronnen gebruikt U daarbij? Ik schaam me diep als Belg dat wij het nieuws krijgen zoals Hamas het precies wil, zodat er druk wordt uitgeoefend op Israël om hun militaire acties te beëindigen en er meer leugens worden verspreid en antisemitische daden gebeuren.”
"Ik zou jullie willen vragen om bij figuren als Mads Gilbert jezelf eerst eens goed de vraag te stellen of het fragment echt betrouwbaar is en of het ook een meerwaarde heeft. En als jullie dan toch besluiten om zo een politiek gekleurd figuur (met een verpakte politieke boodschap) een platform te geven, dan mag zijn politieke achtergrond ook wel publiekelijk vermeld worden."
Afgelopen weekend probeerde de redactie zicht te krijgen op wat er zich in het Al Shifa-ziekenhuis afspeelde. Daarbij kwamen verschillende bronnen aan bod, onder meer de Wereldgezondheidsorganisatie, de Palestijnse afdeling van het Rode Kruis en Artsen Zonder Grenzen. Ook de informatie van het Israëlische leger en het Palestijns ministerie van Gezondheid dat onder controle staat van Hamas werden in de berichtgeving meegenomen.
Volgens de redactie had zondag niemand echt een volledig zicht op wat er aan de hand was in het Al Shifa-ziekenhuis. De Wereldgezondheidsorganisatie was alle contact met haar personeel kwijt en beelden kwamen niet meer binnen. Informatie was dus sowieso moeilijk onafhankelijk te checken, ook wat de Noorse arts Mads Gilbert zei. Was het dan terecht dat de redactie aandacht besteedde aan zijn filmpjes?
Waarheidsgetrouw
Volgens de Code van de Raad voor de Journalistiek moeten journalisten waarheidsgetrouw berichten. Het publiek heeft het recht om de waarheid te kennen. Toch mag een journalist daarbij meer geven dan alleen feiten:
Art. 4. §2. In de berichtgeving maakt de journalist een duidelijk onderscheid tussen enerzijds feiten en anderzijds beweringen, veronderstellingen en opinies.
De redactie mag dus nieuws brengen waarvan ze niet honderd procent zeker is, maar moet dat dan ook goed aangeven. De Noorse arts Mads Gilbert is een relevante stem, maar hij had beter geduid kunnen worden.
Niet ter plaatse
Zondag lezen we op de website van VRT NWS dat Gilbert jarenlang noodhulp verleende aan de bevolking in de Gazastrook en dat hij meermaals in het Al Shifa-ziekenhuis werkte. Hij is nu niet in Gaza. Hij houdt wel contact met de dokters in dat ziekenhuis en verwijst in zijn videoboodschappen ook naar hen als bron. In "Het journaal" klinkt het kort dat hij een Noorse dokter is die in het Al Shifa-ziekenhuis heeft gewerkt. Hij zegt dat het ziekenhuis omsingeld is en dat scherpschutters door de ramen schieten op zorgmedewerkers.
Maandag wordt een ander filmpje van hem in "De afspraak" aangekondigd als een getuigenis van een Noorse dokter die voor een ngo werkt. Daarin is geschreeuw te horen dat volgens hem komt van het Al Shifa-ziekenhuis en het Al Awda-ziekenhuis in Gaza. Het is opvallend dat zowel "Het journaal" als "De afspraak" niet expliciet meegeven dat de dokter niet ter plaatse is. De redactie geeft toe dat dit beter wel was gebeurd en dat de man zelf ook niet goed gesitueerd was.
Aanvulling: de redactie publiceerde op 17 november een factcheck in verband met het filmpje dat in "De afspraak" werd getoond. Daaruit blijkt dat de video opgenomen is in Amman in Jordanië. De arts was de afgelopen weken ook in Caïro, zoals eerder vermeld, maar dus niet op dat moment. De redactie kon ook achterhalen waar het geschreeuw op deze video vandaan komt.
Pro-Palestijns
Gilbert is een Noorse arts die al vele jaren noodhulp verleent in Gaza, maar de redactie had ook beter meegegeven dat hij een activist is. De Noorse ngo waarvoor hij werkt, NORWAC, is pro-Palestijns geörienteerd.
Hij is ook persona non-grata in Israël. In 2014 veroordeelde hij het optreden van de Israëlische regering in Gaza in een open brief in het wetenschappelijke tijdschrijft The Lancet. In datzelfde jaar kreeg hij van Israël een verbod om Gaza ooit nog binnen te gaan. Politiek kan hij uiterst links gesitueerd worden. Hij stelde zich jaren geleden verkiesbaar voor de Noorse communistische partij.
Dat wil niet noodzakelijk zeggen dat Gilbert ongeloofwaardig is. Hij heeft allicht nog goede contacten in het ziekenhuis die hem een zicht kunnen geven op wat daar gebeurt. Als hij goed gesitueerd wordt, mag de redactie hem aan het woord laten, zodat de kijker, lezer en luisteraar zelf een inschatting kan maken. Dat geldt trouwens ook voor beelden die de strijdende partijen Israël en Hamas zelf vrijgeven.
Polarisering
VRT NWS beseft dat het Israëlisch-Palestijns conflict de samenleving polariseert. Ook in de mailbox van de nieuwsombudsman lopen de gemoederen vaak hoog op. Sommigen vinden dat de redactie Hamas of Israël zo hard mogelijk moet veroordelen. Anderen eisen dat de redactie neutraal en objectief verslag uitbrengt en bij de feiten blijft. Maar die feiten zijn volgens de ene iets heel anders dan volgens de andere, blijkt uit de mails die wij krijgen.
Volgens het redactiestatuut moet VRT NWS alle relevante stemmen aan bod laten komen. Daar zullen stemmen bij zijn die u graag hoort en stemmen die u niet graag hoort. Het is wel belangrijk dat al die stemmen benaderd worden vanuit een kritische en alerte ingesteldheid. Dat is de kern van onpartijdige verslaggeving en de lijn die de redactie best voor ogen houdt.