In Freising bij München hebben archeologen een 600 jaar oud skelet opgegraven waarvan een stuk van de linkerhand is vervangen door een verfijnde metalen constructie. De "blikken hand" toont volgens wetenschappers hoe in de middeleeuwen al volop met protheses werd geëxperimenteerd.
Archeologen leggen skelet met "blikken hand" uit middeleeuwen bloot in Duitsland
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Een middeleeuwer met een blikken hand, dat is nog eens een ontdekking waarmee je als archeoloog kunt thuiskomen. Dat lot viel Duitse archeologen te beurt toen ze een oud graf uitplozen in de buurt van de Sankt Georgkerk, in het centrum van het Beierse stadje Freising. De opgraving gebeurde overigens al in 2021, maar de vondst is nu pas bekendgemaakt.
Het skelet dat ze vonden, was van een man die bij zijn dood tussen de 30 en de 50 jaar oud was en die, zo leert koolstofdatering, moet gestorven zijn tussen 1450 en 1620. Groot was de verbazing van de archeologen toen ze zagen dat hij een groot deel van de linkerhand miste en dat op die plek een verfijnde metalen constructie was aangebracht, een soort prothese in blik.
"De holle handprothese vulde vier vingers aan (het duimbot was er nog, red.)", zegt Dr. Walter Irlinger van de Beierse overheidsdienst voor cultureel erfgoed BLfD. "De wijs-, middel-, ring- en pinkvinger zijn afzonderlijk gevormd uit blik en onbeweeglijk. De nagemaakte vingers liggen licht gebogen parallel aan elkaar. Waarschijnlijk werd de prothese met banden om de handstomp gebonden."
De constructie lijkt oorspronkelijk bedekt geweest te zijn met leer, zo toont röntgenonderzoek aan. Binnenin de ijzeren hand is ook een soort gaasachtige stof bewaard gebleven, waarmee de prothese vermoedelijk wat zachter aansloot op de stomp.
Oorlog en amputaties
Hoe de man zijn hand precies is kwijtgeraakt, is nog niet helemaal duidelijk. Sporen op de botten kunnen wijzen op een mogelijke amputatie. In late Middeleeuwen en de vroegmoderne tijd werd er geregeld oorlog gevoerd in en rond Freising, waar een bisschopszetel was gevestigd. Amputaties bij de gewonden waren dan niet uitzonderlijk. De blikken hand toont in dat geval aan "dat artsen destijds al nadachten over hoe ze het leven van geamputeerden konden vergemakkelijken", oppert de BLfD in een persbericht.
"Zelfs voor ervaren archeologen is dit een bijzondere vondst", klinkt het nog. In Midden-Europa zijn tot dusver een vijftigtal vergelijkbare prothesen uit de late middeleeuwen of de vroege moderne tijd gevonden. Veruit de bekendste is die van ridder Götz von Berlichingen, uit de 16e eeuw. Die raakte zijn hand kwijt door een kanonkogel. Hij kreeg nadien een bijzonder complexe en beweeglijke ijzeren hand aangemeten. Van zijn protheses zijn twee exemplaren bewaard gebleven.
