De familie van Julie Van Espen, de 23-jarige studente die in 2019 werd vermoord en verkracht, dagvaardt de Belgische overheid. Ze zijn ervan overtuigd dat hun dochter en zus nog zou geleefd hebben als Justitie niet had gefaald en vinden dat de staat tekort is geschoten in zijn plicht om zijn burgers te beschermen. Ze zien ook gelijkenissen met de aanslag in Brussel waarbij twee Zweedse voetbalsupporters werden gedood.
Gezin van Julie Van Espen klaagt Belgische staat aan: "Mocht justitie niet hebben gefaald, zou Julie nog hebben geleefd"
Ann Willems
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Julie Van Espen werd op 4 mei 2019 verkracht en vermoord door Steve Bakelmans. Die was geen onbekende voor het gerecht. Niet alleen was hij al een tiental keer veroordeeld voor feiten zoals diefstal, bedreiging en verkeersmisdrijven, hij was ook reeds tweemaal veroordeeld voor verkrachting.
Waar ging het mis?
In 2004 beroofde en verkrachtte Bakelmans een vrouw van 58 die - de toen dakloze - Bakelmans wilde helpen en hem bij haar thuis uitnodigde voor enkele boterhammen. Hij zat in totaal een celstraf van ruim vier jaar uit (niet alleen voor de verkrachting, maar ook voor eerdere veroordelingen) en mocht vervolgens zonder voorwaarden of opvolging de gevangenis verlaten.
In 2016 verkrachtte hij zijn ex-vriendin met bruut geweld, wat hem opnieuw een gevangenisstraf van vier jaar opleverde. Hij werd niet onmiddellijk aangehouden, ondanks de aanwezigheid op vluchtgevaar. Bakelmans ging in beroep tegen de veroordeling en mocht op vrije voeten blijven in afwachting van een uitspraak in hoger beroep. Daar werd de zaak echter op de lange baan geschoven omdat het dossier niet als prioritair werd beschouwd. In die periode werd Julie vermoord.
De volledige tijdslijn van het zwaar gerechtelijke verleden van Bakelmans kan je hier bekijken.
De zaak lokte veel verontwaardiging uit. In december 2019 concludeerde de Hoge Raad voor de Justitie dat het onbegrijpelijk was dat het zo lang aangesleept had om Bakelmans veroordeeld te krijgen.
De ouders en broer en zus van Julie gebruiken die conclusie nu om de Belgische staat te dagvaarden. Ze zijn van oordeel dat de overheid het justitieapparaat jarenlang verwaarloosde en daarom mee verantwoordelijk is voor wat er is gebeurd.
“De man had op 4 mei 2019 in de gevangenis moeten zitten”, duidt advocaat Stijn Verbist. “Mocht ons land niet falen, dan had Julie vandaag nog geleefd.”
Gelijkenissen met zaak-Lassoued
“Dat falen zien ze nu ook in de zaak rond Abdessalem Lassoued, de man die op 16 oktober twee Zweden doodschoot in Brussel”, duidt justitiejournalist Helen Goedgebeur. “Het verhaal heeft gelijkenissen: een dossier dat is blijven liggen en waarin stukken ontbraken, en veel te weinig personeel. Men trekt hieruit geen lessen, zegt de familie. Hun geloof in de rechtsstaat is weg, het is voor hen een soort tweede trauma.”
“De gelijkenis klopt”, heeft voormalig minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) intussen gereageerd op X, het voormalige Twitter. “In beide gevallen beging een magistraat een fout. Dat is de reden waarom ik mijn ontslag indiende. Dat is ook de reden waarom ik na overleg met de familie Van Espen onder meer een wetsvoorstel indien om het tuchtrecht grondig te hervormen.”
Dat Van Quickenborne dit keer opstapte, maar er in de zaak-Van Espen niet eens officiële excuses van af konden, laat bij de familie een wrang gevoel na. “Nochtans denken we dat er in ons dossier nog meer fouten zijn gebeurd”, vertelt de vader van Julie tijdens een toelichtingsmoment voor de pers.
Symbolische euro
De dagvaarding komt bijna twee jaar na de veroordeling van Bakelmans. Waarom nu? “Het vraagt tijd om zo'n traumatische ervaring én zo'n slopend assisenproces te verwerken. Bovendien is er een aansprakelijkheidstermijn van vijf jaar die moet worden gerespecteerd”, verklaart Verbist.
Het is de familie niet om een schadevergoeding te doen. Mochten ze die krijgen, dan storten ze die onmiddellijk door naar een goed doel
Advocaat Stijn Verbist
Voorlopig vraagt de familie één symbolische euro schadevergoeding. “Het is hen niet om een vergoeding te doen. Mochten ze die toch krijgen, dan storten ze die onmiddellijk door naar een goed doel. Verder vraagt het gezin dat de rechter uitdrukkelijk zegt dat er fouten zijn gemaakt en dat de rechter vaststelt dat de fouten een verband hebben met de dood van Julie.”
“Het lijkt alsof mensen moeten sterven vooraleer beweging in justitie komt”, zegt Verbist nog. “Dat mag niet de bedoeling zijn.” Hij verwacht dat het proces in eerste aanleg één à anderhalf jaar tijd in beslag zal nemen.
Missie Julie/Missie Justitie
Tijdens de persconferentie lanceerden Julies vader en broer een nieuw project: “Missie Julie/Missie Justitie”, waarmee ze een gesprek willen voeren over een sterkere justitie.
“Alles wat we over het proces mogen delen, zal op de website www.missiejuliemissiejustitie.be verschijnen”, licht Julies broer toe. “Wie wil, kan er binnenkort ook suggesties insturen om de werking van justitie te verbeteren. Wij zullen dan de spreekbuis zijn.”
Het campagnebeeld is een foto van Julie bij het “Broken Chair Sculpture” aan de Mensenrechtenraad in Genève in Zwitserland. Julie studeerde internationale betrekkingen en diplomatie en had een groot hart voor mensenrechten. “De gigantische houten stoel met gebroken poot staat symbool voor protest tegen landmijnen, maar voor ons is justitie de gebroken poot geworden. Die willen we met het project terug aan elkaar lijmen en zo justitie sterker maken.”
De familie benadrukt dat binnen justitie veel “energie, motivatie, plannen en inzichten” zitten, maar dat het grote systeem lek is. Met “Missie Julie/Missie Justitie” willen ze daar constructief verandering in brengen.
Minister Van Tigchelt: "Ik heb er alle begrip voor dat ze nu deze stappen zetten"
Minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Open VLD) heeft "alle begrip" voor de dagvaarding van de Belgische staat door de familie van Julie Van Espen.
"Wat die mensen hebben meegemaakt, om op zo'n manier hun dochter te verliezen, is afschuwelijk", reageert hij op de dagvaarding. "Ik heb er alle begrip voor dat ze nu deze stappen zetten. En ik heb heel veel respect voor de manier waarop ze, ondanks dat verdriet, al jaren een drijvende kracht zijn voor de hervorming van Justitie."
Hij beklemtoont wel dat Justitie volop aan het hervormen is. "Er is een nieuw seksueel strafrecht, de digitalisering zit op kruissnelheid en de onderbezetting is op heel veel plaatsen aangepakt", stelt hij. Dat is volgens de minister ook zo bij het Antwerpse hof van beroep, waar de bezetting sinds de moord is opgetrokken van 54 tot 62 rechters, op een kader van 63. "Er is een serieuze inhaalbeweging gemaakt en de achterstand is weggewerkt. Niet alleen door extra mensen, maar ook dankzij de ingrijpende hervormingen die de voorzitter heeft doorgevoerd. De doorlooptijden van zedenzaken zijn er intussen bijna gehalveerd", stelt hij. Toch "is er nog een lange weg af te leggen en zijn er nog veel zaken bij Justitie die veel beter moeten", besluit hij.
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
