In de aanloop naar de VN-klimaatconferentie hoopt een team van onderzoekers de wereldleiders te inspireren tot ambitieuzere klimaatbeslissingen. In een nieuw rapport analyseren ze de vooruitgang die de wereld maakt met 42 klimaatmaatregelen. Alleen de uitrol van hernieuwbare energie en elektrische wagens zit op schema om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen.
"Overschakelen op crisismodus": wereld raakt achterop met klimaatinspanningen, alleen elektrische wagens op schema
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Eind deze maand, op 30 november, begint in Dubai de 28e VN-klimaatconferentie. Dat wordt een belangrijke editie. Het is immers de eerste keer dat de global stocktake zal worden opgemaakt, zeg maar de inventaris van de wereldwijde klimaatactie. Hoever staat de wereld in zijn aanpak van de klimaatcrisis, en op welke vlakken wordt er nog het minste gedaan? In het klimaatakkoord van Parijs is bepaald dat dat in 2023 voor het eerst zou gebeuren, en daarna om de vijf jaar.
Een nieuw rapport van een resem organisaties, klimaatanalytici en -wetenschappers, waaronder Climate Action Tracker maar ook het World Resources Institute, geeft vandaag alvast een schot voor de boeg.
"We zijn bijna halfweg in dit beslissende decennium. De wereldleiders moeten het tempo opdrijven en overschakelen op crisismodus", klinkt het. Ze moeten dringend moeilijke beslissingen beginnen maken. "Als ze daarin falen, zal dat verregaande gevolgen hebben voor alle leven op aarde."
1 op 42
Maar welke beslissingen moeten die wereldleiders dan concreet maken in Dubai?
De onderzoekers hopen met hun rapport voor inspiratie te kunnen zorgen. Ze bekeken voor zes sectoren, die samen 85 procent van alle menselijke broeikasgassen veroorzaken, hoe die ervoor staan. Het gaat om de elektriciteitssector, de bouw, de industrie, transport, bos- en landgebruik, en voedsel en landbouw.
In die zes sectoren onderwierpen ze 42 verschillende maatregelen aan een nauwkeurige analyse. Slechts één van die 42 zit op koers om de klimaatopwarming te beperken tot 1,5 graden Celsius: de uitrol van elektrische wagens.
Zes maatregelen zijn op de goede weg, 24 moeten drastisch versneld worden. Nog eens zes gaan volledig de verkeerde kant uit, en voor vijf waren er onvoldoende data.
Het moet dus sneller. Veel sneller.
Maar het meest in het oog springen de maatregelen waar de wereld niet eens te traag handelt, maar zelfs helemaal op de verkeerde weg zit. Voor die maatregelen (die niet in de tabel hierboven opgelijst staan) moet de wereld een u-bocht maken, zeggen de wetenschappers. Het gaat om autogebruik, voedselverspilling, de achteruitgang van de mangrovewouden, elektrische bussen, de koolstofintensiteit van de staalindustrie en subsidies voor fossiele brandstoffen.
"Ondanks decennia van waarschuwingen hebben onze leiders gefaald om de nodige beslissingen te nemen", besluit Sophie Boehm, onderzoeker bij het World Resources Institute. "We lopen achter voor bijna elke maatregel."
Pluim voor de Europese Unie
Nochtans biedt het rapport ook hoop.
Want het exponentiële succes van elektrische wagens en hernieuwbare energie toont dat verbetering wel degelijk kan, zelfs sneller dan we vooraf zouden denken. Windenergie op land is de voorbije tien jaar 65 procent goedkoper geworden, zonne-energie zelfs 80 procent.
De EU krijgt een pluim voor de uitrol van zonnepanelen, windenergie en warmtepompen. Maar ook China, nochtans de grootste uitstoter van broeikasgassen ter wereld, zet sterk in op elektrificatie. Dat land investeerde in 2022 550 miljard dollar in hernieuwbare energie, bijna evenveel als de rest van de wereld samen.
De auteurs van het rapport hopen dat dat voorbeeld de wereldleiders kan inspireren om ook op andere vlakken de nodige ambitie te tonen.
Wat met België en Vlaanderen?
De onderzoekers hebben geen individuele landen onderzocht. Maar het rapport geeft wel een idee waar de werven liggen voor België en Vlaanderen, waar we het goed doen en waar minder goed.
Ons land is nummer vier in Europa wat betreft het aantal geïnstalleerde zonnepanelen per inwoner. Dat doen we dus goed. Maar vorige week nog bleek uit een analyse van de krant De Tijd dat slechts een kwart van de Vlaamse nieuwbouwhuizen uitgerust wordt met een warmtepomp. Daar lopen we achterop.
De beslissing van de federale regering om de kerncentrales te sluiten, maakt ons land op kortere termijn opnieuw afhankelijker van gas voor de elektriciteitsproductie. Nochtans moet de wereld volgens dit rapport veel sneller stoppen met elektriciteit opwekken uit gas: tien keer sneller dan nu het geval is.
En wat gezegd van het Vlaams ondersteuningsbeleid voor elektrische wagens? Dat heeft zowel goede als slechte kanten voor het klimaat. Het schaft de fiscale voordelen voor fossiele bedrijfswagens af en geeft een aankooppremie voor elektrische wagens. Op die manier wordt de verkoop van elektrische wagens aangemoedigd - op zich een goede zaak.
Tegelijk wordt de Vlaming daardoor ook aangemoedigd om zich te verplaatsen per wagen. Nochtans is dat een van de zes pistes waar de meest radicale omslag nodig is volgens dit rapport, een bocht van 180 graden. "De wereld moet een shift maken naar gedeelde, collectieve of actie transportmodi zoals openbaar vervoer, wandelen of fietsen", schrijven de onderzoekers. Dat klinkt wrang in een maand waarin zowel bij NMBS als De Lijn geklaagd wordt over besparingen.
Moedig leiderschap
Er zijn dus niet alleen technologische ontwikkelingen en investeringen nodig, maar we zullen ook onze gewoonten moeten aanpassen, besluiten de onderzoekers. Of het nu gaat over de shift naar openbaar vervoer of de noodzaak om minder vlees te gaan eten. En dat zal niet lukken zonder de wereldleiders die eind deze maand samenkomen in Dubai op de VN-klimaatconferentie.
"Als we de vooruitgang die we maken op vlak van hernieuwbare energie willen uitbreiden naar alle sectoren, dan zullen wereldleiders moeten kiezen voor steunmaatregelen", besluiten de onderzoekers. "Ze zullen moeten investeren in innovatie, in moedig leiderschap (...) en in wijzigingen van het gedrag en sociale normen."
