Internationale race naar de maan heeft bitter weinig regels: "Vrees dat de maan het Wilde Westen zal worden"

"Er bestaat internationaal ruimterecht. Dat is een vrij jonge rechtstak van het internationaal recht die tegelijk met de ruimtevaart in de jaren 60 is ontstaan",  zegt Jan Wouters in "Terzake". Hij is professor internationaal recht aan de KU Leuven.  

In dat tijdperk woedde ook de Koude Oorlog. Maar ondanks de strijd tussen de twee grootmachten die het wereldtoneel domineerden, waren Rusland en de VS bereid om met elkaar samen te werken, legt Wouters uit. "Binnen de Verenigde Naties hebben beide naties verdragen aangenomen op het gebied van de ruimtevaart. In totaal zijn er toen een vijftal ruimteverdragen opgesteld tussen 1967 en 1979", zegt hij.  

Het jongste ruimteverdrag is het "Maanverdrag" van 1979. "In dat verdrag staat dat de maan behoort tot het gemeenschappelijke erfgoed van de mensheid. Dat betekent dat geen enkel land daar individuele claims op kan leggen. Bij uitbreiding wil dat ook zeggen dat geen enkel land of privémaatschappij op de maan aan commercieel gewin kan doen", zegt Wouters.  

Het probleem? Het verdrag is niet afdwingbaar aangezien het maar door een beperkt aantal landen ondertekend werd. "Het was geen populair verdrag en is maar door 18 landen, waaronder België, ondertekend. De echte ruimtevaartmogendheden doen daar niet aan mee, wat significant is", zegt de professor.

Nu ook verschillende commerciële bedrijven, zoals SpaceX van Elon Musk of Blue Origin van Jeff Bezos, zich aansluiten bij de race naar de maan en afdwingbare regelgeving ontbreekt, vreest Wouters voor exploitatie.  

"Ik ben bang dat de maan het Wilde Westen zal worden", zegt hij. "Er zijn veel commerciële actoren. Daarnaast spelen nu ook heel wat nieuwe landen mee. Denk aan India, China, Brazilië. De ruimte wordt een heel drukke plek. Zeker omwille van de schaarse materialen zoals metalen of drinkbaar water."  

"Zo hebben de Amerikanen enkele jaren geleden de Artemis-akkoorden naar voor geschoven die ervan uitgaan dat privébedrijven de maan en zijn natuurlijke rijkdommen kunnen exploiteren. Dat gaat in tegen het oude Maanverdrag."

Volgens Wouters is het belangrijk dat er snel afdwingbare regelgeving komt zodat de ruimte niet militair gebruikt kan worden. "Daar zijn bezorgdheden rond net omdat er steeds meer gesproken wordt over de 'militarisering van de ruimte'", zegt hij

"Nochtans zegt het eerste ruimteverdrag van 1967 uitdrukkelijk dat men geen massavernietigingswapens mag stationeren in de ruimte. Maar dat betekent niet dat er geen andere militaire doelen nagestreefd kunnen worden." 

Zo wordt de ruimte ondertussen ook in huidige gewapende conflicten steeds meer gebruikt, al is het maar om via satellieten de nodige informatie over de doelwitten op aarde, klinkt het bij Wouters.

Maar wie zal de internationale race naar de ruimte in goede banen moeten leiden? "Traditioneel is het altijd de VN geweest die moest toezien op de afspraken rond de ruimte. Zo is er in Wenen het VN-Comité voor het Vreedzaam Gebruik van de Ruimte, waar in de jaren 60 ook de vijf ruimteverdragen zijn opgesteld", zegt Wouters. 

Maar sinds het begin van de jaren 80 zijn er geen nieuwe, grote verdragen aangenomen. "Dat toont aan dat staten en vooral grootmachten daar niet veel belang aan hechten. Ze willen hun handen niet binden, vrij zijn en vooral hun technologische voorsprong behouden." Of de huidige resoluties van de VN zullen volstaan, betwijfelt Wouters sterk.