Politiek métier en "poeier": waarom Gwendolyn Rutten zich alsnog minister mag noemen

"Haar sterkte is haar veerkracht. Ze kan even down zijn van een tegenslag, maar de volgende dag staat ze er weer." Het is een uitspraak die communicatie-expert Noël Slangen jaren geleden deed over Gwendolyn Rutten, maar toepasselijker kan ze vandaag niet zijn. 

Een kleine drie weken geleden zei ze nog publiekelijk "foert" tegen de nationale politiek omdat de liberale partijtop voor Paul Van Tigchelt koos als nieuwe minister van Justitie. Maar nu krijgt ze plots de positie van Vlaams minister van Binnenlands Bestuur in de schoot geworpen, nadat Bart Somers had laten weten zich weer op Mechelen te willen concentreren.

Bij de keuze voor Van Tigchelt voelde Rutten zich bruut buitenspel gezet. Ze moest de naam van de opvolger van Vincent Van Quickenborne uit de media vernemen, terwijl ze zichzelf ook als een van de weinige geschikte kandidaten zag. "Politiek is een harde stiel, dat weet ik. Maar op een bepaald moment wordt het gebrek aan respect te groot."

Vriend en vijand zullen erkennen dat Rutten binnen haar partij nog altijd heel wat gewicht in de schaal kan werpen. Iemand die 8 jaar (tussen 2012 en 2020) partijvoorzitter is geweest, zet je niet zomaar opzij. Dat ze destijds bovendien verkozen geraakte zonder "bekende" familienaam, te midden van de De Croos, De Guchts en De Clercqs van haar partij, beschouwt ze zelf nog altijd als een prestatie.

Nu, het is in 1999 wel Karel De Gucht die de jonge juriste als stafmedewerker binnenhaalt. Daarop volgt een steile klim van de mondige, ambitieuze Rutten binnen de partij. In 2005 wordt ze kabinetschef voor toenmalig viceminister-president Fientje Moerman, in 2007 is ze dat voor minister van Begroting Dirk Van Mechelen.

Amper twee jaar later profileert ze zich al, zonder enige parlementaire ervaring, een eerste keer als kandidaat voor het voorzitterschap van Open VLD. Ze moet dan wel de duimen leggen voor Alexander De Croo. Ook een plekje in de nieuwe federale regering ziet ze aan haar neus voorbij gaan als De Croo plots Maggie De Block als wit konijn uit de hoed tovert. Een succesvolle herkansing voor Rutten volgt in 2012, als ze het tijdens de voorzittersvoorkiezingen opneemt tegen Egbert Lachaert. 

Ze haalt het vrij nipt, met 60 procent van de stemmen, maar slaat dan wel meteen de hand aan de ploeg. Ze probeert de op dat moment verdeelde partij te verenigen en tegelijk te hervormen en een "een smoel te geven". Ze oogst lof voor het "poeier" dat ze brengt, voor haar communicatie en voor de duidelijke ideologische lijnen die ze uitzet. "Goesting" is vanaf dan haar motto. 

Misschien wel haar grootste gloriemoment volgt twee jaar nadien, wanneer ze er na de verkiezingen van 2014 in slaagt om haar partij zowel federaal als in Vlaanderen in de regering te loodsen, hoewel de liberalen op Vlaams niveau helemaal niet nodig zijn voor een meerderheid. "Een mirakelvoorzitter" wordt ze dan genoemd. Sommigen zien in haar een betere versie van Guy Verhofstadt, "da joenk 2.0".

Maar ook zij is vervolgens niet immuun voor het interne gekrakeel binnen haar partij. Haar keuze voor Annemie Turtelboom en Sven Gatz als Vlaamse ministers wordt haar door sommigen niet in dank afgenomen. Turtelboom, tot dan een goede vriendin van Rutten, zal ze een paar jaar later zelfs genadeloos bij het vuilnis moeten zetten nadat die politiek verbrand is door haar fameuze "Turteltaks".

Toch haalt ze in 2016 probleemloos een tweede termijn binnen als Open VLD-voorzitter. In de peilingen gaat de partij verder achteruit, bij gebrek aan een duidelijk sociaal-economisch verhaal, maar ze verrast twee jaar later wel positief bij de gemeenteraadsverkiezingen. Onder meer in Gent en Oostende mag Open VLD de burgemeester leveren. En ook Rutten zelf raakt verkozen als eerste vrouwelijke burgemeester van Aarschot.

Ondanks vrij dramatische resultaten bij de federale en Vlaamse verkiezingen belanden de liberalen in 2019 alweer in beide regeringen. Maar opnieuw botsen de ambities van Rutten op die van De Croo, die er eerst een stokje voor steekt dat ze een paarsgroene regering op de been brengt en die dan later zelf de premier wordt van de huidige Vivaldi-regering. Rutten slaagt er nu wel in om sterke liberale accenten in het Vlaamse regeerakkoord te krijgen, daar waar ze in 2014 al gewoon blij moest zijn om überhaupt aan boord te zitten.

Wanneer ze in 2020 laat weten geen voorzitter meer te willen zijn, kan ze hoogstens een stabilisatie van de povere peilingen op haar hoed steken, maar geenszins groei. "Op dat vlak is ze geen Verhofstadt geweest", luidt het oordeel van Wetstraatwatchers. Maar dat haar partij het vanaf dan onder Egbert Lachaert niet veel beter doet, zal haar in geen geval in haar vuistje hebben doen lachen. Ze neemt het ook na haar voorzitterschap op voor haar partij, voor de Vivaldi-regering en zelfs, ondanks alle strubbelingen uit het verleden, voor De Croo.

Het snijdt dan ook diep wanneer de partijtop haar eind oktober, na het ontslag van Vincent Van Quickenborne, botweg passeert. De emoties lopen zo hoog op dat ze de nationale politiek vaarwel zegt. "De voorbije dagen werd duidelijk dat de huidige partijtop geen rol van betekenis meer voor mij ziet weggelegd", schrijft ze op sociale media. "Het zij zo, dat is het lot van elke politicus. De 'onrespectvolle' manier waarop dat gebeurde, draagt wel bij aan mijn beslissing."

Maar kijk, een dikke twee weken is een eeuwigheid in de politiek, zo is ten overvloede bewezen. Op Vlaams niveau is er nu dus wel nog een plekje voor "minister Rutten". Daar zal minister-president Jan Jambon (N-VA) haar politiek gewicht en métier ongetwijfeld verwelkomen nu hij opnieuw een akkoord zal moeten zoeken in het stikstofdossier.

Maar van Rutten is wel bekend dat ze een totaal andere aanpak van het stikstofdossier voorstaat dan de huidige Vlaamse regering: zij wil liever een tijdelijk decreet maken vóór de verkiezingen en nadien van Europa een aanpassing van of uitzondering op de stikstofregels vragen voor ons land. "We kunnen onze welvaart niet op het spel zetten voor versplinterde stukjes natuur her en der."