Op sociale media als Facebook, TikTok en YouTube gaan tientallen goedbekeken video’s rond die beweren dat kraanwater schadelijk is voor onze gezondheid. Als bewijs wordt een test uitgevoerd met een “elektrolyzer”, een elektrisch apparaatje dat je voor enkele euro’s online kan kopen. VRT NWS deed zelf de test met waterwetenschapper Marjolein Vanoppen (UGent) en ontdekte dat het gaat om misleiding: "Er is geen probleem met kraantjeswater."
Valse test met kraanwater op sociale media is vaak sluwe manier om waterfilter aan te smeren
Dorien Vanmeldert
Gepubliceerd:
“Dit is het einde van de test en zoals jullie kunnen zien is kraanwater het ergste. Dit is de reden waarom je kraanwater echt moet filteren, want anders ga je op lange termijn je lichaam vervuilen.” Aan het woord is een Nederlandse gezondheidscoach op TikTok . Hij testte verschillende soorten water met een “elektrolyzer”. Het is een elektrisch apparaat dat je in water moet steken en dat de kwaliteit ervan zou testen. Hoe meer je water verkleurt, hoe slechter de kwaliteit. Of dat wordt toch beweerd.
In de video, met bijna 1 miljoen views, toont de gezondheidscoach hoe het kraantjeswater er zwart en vies uitziet, terwijl het gefilterd water en sommige merken flessenwaters amper verkleuren. Het zou betekenen dat er in kraanwater schadelijke stoffen zitten.
Logische chemische reactie
Om te achterhalen of de test betrouwbaar is, gingen we in onze podcast "Het uur van de waarheid" op onderzoek en kochten een elektrolyzer via een internationale webshop. Voor ongeveer 15 euro kregen we een week later het apparaat in de brievenbus.
We nemen het apparaat mee naar waterwetenschapper Marjolein Vanoppen (Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen, UGent) en doen samen met haar de test. We vullen drie glazen: met respectievelijk kraanwater, gefilterd water en flessenwater.
Het kraanwater wordt net zoals in de filmpjes binnen enkele minuten donkerbruin. Het begint te pruttelen en warm te worden. Het gefilterd water daarentegen verkleurt amper.
Maar die verkleuring zegt eigenlijk niets over de kwaliteit van ons drinkwater: “We zien hier een logische chemische reactie”, legt Vanoppen uit in de VRT NWS-podcast "Het Uur van de Waarheid". “In het kraanwater zitten meer mineralen en zouten dan in het gefilterd water. En die stoffen gaan door de elektrische stroom in interactie met de staafjes van de elektrolyzer, die zijn gemaakt van aluminium en ijzer. Het ijzer begint te roesten en dat zorgt voor die bruine kleur in het water."
Anders is het bij gefilterd water. “Door water te filteren haal je alle mineralen en zouten er uit, waardoor het aluminium en ijzer van het toestel niets meer heeft om mee te reageren in het water. Dit water doe je bijvoorbeeld in je strijkijzer.” Het flessenwater krijgt een lichtgele kleur, maar die reactie kan verschillen per merk van flessenwater. “De samenstelling verschilt van producent tot producent.”
Voor alle duidelijkheid: eens het water vekleurd is, is het niet meer drinkbaar. Maar dat komt dus louter omdat er een roestreactie in gang is gezet door het toestel, niet door de oorspronkelijke kwaliteit van je waterstaal.
Verkopers van waterfilters
Maar moeten we ons zorgen maken over die mineralen en zouten? “Ons kraanwater wordt heel streng gecontroleerd in ons land”, benadrukt Vanoppen. “Het moet aan meer dan 60 parameters voldoen voor het bij ons uit de kraan kan komen. Het is dus echt wel veilig en gezond. Dat is die mineralen en zouten erin zitten is perfect normaal.”
Niet toevallig maken veel accounts die de test verspreiden, reclame voor waterfilters die je op of onder je keukenkraan kan installeren. De Nederlandse coach bijvoorbeeld maakte begin oktober een video waarin hij de filter van een bepaald merk promoot.
Ook waterfilterbedrijven zelf gebruiken de test om hun producten aan de man te brengen. Net zoals de influencers willen ze je doen geloven dat kraanwater vol schadelijke stoffen zit. Zo vinden we een TikTok-video terug van een Nederlands bedrijf. Ze doen de test met kraanwater en water dat gefilterd is door een van hun producten. Hun video haalt een kleine 14.000 views.
De meerderheid van de verspreiders blijven wel mensen zonder commerciële belangen. Met hun video’s willen ze anderen, al dan niet bewust, foutief waarschuwen.
“Voor je gezondheid moet je kraanwater dus niet filteren, maar het kan wel handig zijn om bijvoorbeeld een waterontharder te gebruiken om kalkaanslag aan te pakken”, vertelt Marjolein Vanoppen.
“Er zijn ook mogelijke risico’s aan die filters”, vult waterexpert Bart Van der Bruggen (KU Leuven) aan. “Ik denk aan filters die je aan de kraan plaatst. Je gaat drie weken op vakantie en het water blijft daar dan in stilstaan. Intussen ontwikkelt zich daarin een populatie bacteriën."
"Levensgevaarlijk"
Maar de elektrolyzer is niet enkel onbetrouwbaar, het apparaat is ronduit gevaarlijk. “Er staat maar liefst 220 volt op die metalen staafjes als je het in het stopcontact steekt”, zegt Marjolein Vanoppen. “Als je die per ongeluk aanraakt, is dat levensgevaarlijk. Koop het dus niet en test het vooral niet thuis.”
Elektrische apparaten moeten voldoen aan de Europese richtlijn 2014/35/EU betreffende de veiligheid van elektrische apparaten, voor ze mogen verkocht worden. Een product dat is goedgekeurd, herken je aan de CE-markering. Op de elektrolyzer die wij kochten is die markering niet terug te vinden.
De FOD Economie laat weten dat ze jaarlijks mogelijk gevaarlijke producten controleren, maar dat de elektrolyzer nog niet werd onderzocht. Hun controles zijn onder andere gebaseerd op meldingen, over de elektrolyzer ontvingen ze er nog geen enkele. “Daarnaast zijn directe aankopen door consumenten bij webwinkels buiten de EU een uitdaging”, klinkt het via mail. Het apparaat heeft bovendien geen vaste producent en is te koop via tal van internationale webshops.
Waarom blijft test zo populair?
Hoe het komt dat de test al jaren blijft opduiken, heeft volgens experten meerdere redenen. “Kraanwater is bijvoorbeeld goedkoper dan flessenwater”, zegt Vanoppen. “We hebben psychologisch soms het vooroordeel dat goedkopere producten minder goed zijn. Daarom dat we waarschijnlijk sneller die test zullen geloven.”
Professor communicatiewetenschappen Veroline Cauberghe (UGent) deed in 2022 nog onderzoek naar onze perceptie over water. “Uit onze studie bleek dat kraanwater voor mensen een black box is. We vinden het heel normaal dat het uit onze kraan komt, maar verder staan we er niet bij stil. Waar het vandaan komt, hoe het gezuiverd wordt. Er is te weinig kennis over en dit soort filmpjes vullen dat gebrek aan kennis gemakkelijk op.”
