Oekraïne zit deze winter niet zonder stroom, maar mogelijk wel zonder wapens

Oekraïne maakt zich op voor zijn tweede oorlogswinter. Vorig jaar deze tijd slaagde het Oekraïense leger erin om grote terreinwinst te boeken in Charkiv en Cherson. Die overwinningen zijn nu niet meer dan een verre herinnering. Het laatste jaar slaagden geen van beide partijen erin om grote overwinningen te boeken. De frontlijn ligt er bijna exact zo bij als een jaar geleden. Het moreel van de troepen staat op een laag pitje, en de komst van de winter brengt niet veel goeds.

Al heeft het land wel geleerd uit eerdere fouten. De vorige winter bleek vooral de kwetsbare Oekraïense energie-infrastructuur het doelwit van Russische raket- en droneaanvallen. "Het winterplan van Poetin", noemde men dat toen. Het doel was om de bevolking van Oekraïne af te snijden van stroom, verwarming en stromend water. Twee derde van de energie-infrastructuur werd beschadigd of vernield door de Russische aanvallen.

Maar daar heeft het land nu lessen uit getrokken. Het Oekraïense elektriciteitsnet is beter voorbereid op een reeks Russische aanvallen dan vorig jaar. Eerst en vooral heeft het land het afgelopen jaar de productiecapaciteit voor elektriciteit opgedreven. Op dit moment zijn er zeven nucleaire reactoren operationeel, en er komen er voor het begin van de winter nog twee bij.

Daarnaast heeft Oekraïne ook grote voorraden gas en kolen opgeslagen én de Europese Unie heeft garanties gegeven over de levering van elektriciteit als de systemen het laten afweten. Ook het grote probleem van de kwetsbare elektriciteitstransmissiesystemen (netwerk van hoogspanningsleidingen en apparatuur waarmee elektrische energie over lange afstanden wordt verplaatst, red.), is nu grotendeels opgelost, beweert het hoofd van het Oekraïense elektriciteitsnet Volodimir Koedrytski.

"We hebben hard gewerkt zodat we de stroomtoevoer sneller kunnen omleiden wanneer een deel van het net buiten gebruik is", vertelt hij aan Washington Post. "We kunnen sneller kapotte onderdelen vervangen, het systeem operationeel houden tijdens een aanval én het risico op een volledige ineenstorting minimaliseren." Oekraïne heeft ook betonnen verdedigingswerken gebouwd rond belangrijke delen van zijn elektriciteitsnet.

Toch mist het Oekraïense leger - naar eigen zeggen - één cruciaal onderdeel om de energie-infrastructuur naar behoren te beschermen: luchtafweersystemen. 

Want sinds de verrassingsaanval van terroristische Palestijnse organisatie Hamas op 7 oktober, moet het Westen de aandacht verdelen over twee oorlogen. In Oekraïne maken ze zich vooral zorgen over hoe de verdeelde aandacht een impact zal hebben op de wapenleveringen aan het land. Vooral de Amerikanen dreigen te moeten kiezen aan welke partij ze hun wapens zullen leveren. 

Voorlopig kan de VS al zijn beloften nakomen, of dat beweert de Amerikaanse minister van Defensie Lloyd Austin alvast. "We zitten hier samen om tegemoet te komen aan de meest dringende noden van Oekraïne en we zullen dat doen zolang het nodig is", zei hij begin deze maand op de NAVO-top in Brussel. En dat klonk als muziek in de oren van de Oekraïense president Zelenski (ook aanwezig op de top), want het land is al een tijdje vragende partij naar meer munitie en luchtafweersystemen.

Op dit moment heeft het land er naar eigen zeggen niet genoeg. "Het versterken van de luchtafweer is op dit moment de sleutel om de winter door te komen", klinkt het bij Zelenski. Het is het luchtafweersysteem dat voor een groot deel zal bepalen of Oekraïne de Russische aanvallen op energie-infrastructuur voldoende kan afweren. 

En dat zou wel eens nodig kunnen blijken. Doordat Rusland in de zomer wat zuiniger was met raketten, zou het land volgens experten deze winter in staat zijn om de aanvallen te hervatten met een vergelijkbare intensiteit als die van vorig jaar. Bovendien heeft de Russische regering voor volgend jaar een defensiebudget afgeklopt dat 70 procent hoger ligt dan het budget van dit jaar. Het is duidelijk dat Rusland het idee van een korte oorlog volledig achter zich heeft gelaten en het land zich klaarstoomt voor een lange strijd.

En ook op de beloofde F16's blijft het voorlopig wachten. De gevechtsvliegtuigen moeten de slagkracht van het Oekraïense leger vergroten, maar zullen pas in de tweede helft van 2024 geleverd worden. De Belgische F-16's komen er pas in 2025. 

De winter brengt dus voorlopig niet veel goeds. Ook het weer speelt de troepen parten, want het begin van de winter luidt ook vaak de start van het modderseizoen in. "De modder en mist kunnen een opmars bemoeilijken", vertelt de Oekraïense generaal Tarnavsky aan CNN. "Maar als je onze vooruitgang aan het front mee in rekening neemt, denk ik niet dat de modder en mist een grote impact zullen hebben op de huidige fase van het tegenoffensief. We verplaatsen ons nu vaak zonder gepantserde voertuigen en in kleine groepen." De winter heeft dus geen grote invloed op de manier waarop aan het front gevochten wordt. 

Er is weinig hoop dat de situatie aan het front snel drastisch zal veranderen. Dat maakt de toestand erg uitzichtloos voor de Oekraïense bevolking. De weerbaarheid van de Oekraïense bevolking is bewonderenswaardig, maar veel inwoners zitten nu echt op hun tandvlees. Hoe langer de oorlog duurt, hoe groter de oorlogsmoeheid wordt.

"Het belooft bovendien een winter met koude temperaturen te worden", weet Joanna Nahorska van het Internationale Reddingsteam. "De mensen zijn uitgeput, en het moreel ligt een stuk lager dan tijdens de vorige winter.