Volgens de Verenigde Naties is er bewijs dat er tijdens het conflict tussen Israël en Hamas - door beide partijen - duidelijke inbreuken zijn geweest op het internationaal humanitair recht. Maar wat betekent dat? Kunnen we spreken van een genocide? "Dat is voorlopig nog niet aan de orde", vertelt Christophe Busch, directeur van het Hannah Arendt Instituut. "Er moet duidelijke intentionaliteit zijn en dat is moeilijk te bewijzen."
Kan je Israëlisch geweld tegen Palestijnen een genocide noemen? "Op dit moment niet aan de orde"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Het Israëlische antwoord op de terroristische aanval van de Palestijnse militie Hamas op 7 oktober was vernietigend: volledige wijken in Gaza werden tot as herleid, het dodental is gestegen naar 8.306, onder wie 3.547 kinderen. Ook aan Israëlische zijde vielen al zeker 1.400 slachtoffers. Volgens de Verenigde Naties is er duidelijk bewijs dat er tijdens het conflict inbreuken zijn geweest op het internationaal humanitair recht.
Volgens de aanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag lopen er op dit moment verschillende onderzoeken naar oorlogsmisdaden door beide partijen. Sommige groepen gaan een stap verder en beschuldigen Israël van een "etnische zuivering" of "een genocide". Klopt dat wel? Wanneer spreken we van een genocide en wie bepaalt dat?
Duidelijke intentie
"Als je vandaag kijkt naar de oorlogsmisdaden die gepleegd worden in het conflict tussen Hamas en Israël, dan stel je je natuurlijk de vraag hoe die misdaden benoemd moeten worden", vertelt Christophe Busch. Hij is directeur bij het Hannah Arendt Instituut, dat zich bezighoudt met mensenrechten en verbinding in de samenleving. "Dan kom je al snel uit bij de misdaad der misdaden: genocide."
Maar zo eenvoudig is het niet, benadrukt Busch. "Of je in deze situatie echt kan spreken van genocidaal geweld? Dat denk ik voorlopig niet. Er bestaat daar immers een internationaal erkende definitie voor. Zo moet er een duidelijke intentionaliteit zijn. Dat betekent dat het de bedoeling is van de actoren om een bepaalde groep, in zijn totaliteit of gedeeltelijk, te vernietigen. Maar die intentie is erg moeilijk te bewijzen."
Wanneer spreken we van een genocide?
Genocide wordt gedefinieerd en beoordeeld volgens internationale regels, met name in het kader van het Verdrag inzake de Preventie en Bestraffing van Genocide, aangenomen door de Verenigde Naties in 1948. Volgens dat verdrag spreken we van een genocide als aan onderstaande punten voldaan wordt.
De daden van genocide moeten gericht zijn op een nationale, etnische, religieuze of raciale groep
Er moeten vernietigende handelingen gesteld worden, zoals het doden, ernstig verwonden, toebrengen van mentale en psychologische schade, creëren van toxische levensomstandigheden, invoeren van geboortebeperkingsmaatregelen of de gedwongen overplaatsing van kinderen van de ene groep naar de andere
Genocidale daden moeten systematisch en op grote schaal worden uitgevoerd
Er moet een duidelijke intentie zijn om te vernietigen
Handelingen op grote schaal met de duidelijke intentie om te vernietigen, die gericht zijn tegen specifieke groepen, dus. Voor elk aspect van die definitie moeten internationale rechtbanken of tribunalen met voldoende bewijs komen om écht te kunnen spreken van een genocide. Maar wat heeft Israël zelf te zeggen over de beschuldigingen van genocidale misdrijven?
Naties mogen zich verdedigen tegen terreur, maar je moet proberen om burgerdoden te vermijden. Dat is nu niet het geval.
Chirstophe Busch - directeur Hannah Arendt Instituut
"We horen voortdurend dat Israël zich wil verdedigen tegen terreur", zegt Busch. "En dat mag, meer zelfs, dat is een oorlogsrecht. Maar toch lijken daar overtredingen aan de gang. Het klopt dat een natie zich mag verdedigen tegen terreur, maar als je dat doet, dan moet die reactie zich richten op de terreurorganisatie. Men moet daarbij trachten om zo weinig mogelijk burgerslachtoffers te maken."
"Al je kijkt naar Gaza, zie je dat het aandeel burgerdoden zo disproportioneel groot is, dat je bijna niet anders kan dan spreken van oorlogsmisdaden."
Complex juridisch proces
Het vaststellen van genocide is een complex juridisch en politiek proces. Internationale gerechtshoven, zoals het Internationaal Strafhof en internationale tribunalen, zijn bevoegd om genocidezaken te berechten en om te bepalen of er sprake is van genocide volgens bovenstaande criteria.
Veel internationale rechtbanken en Strafhoven houden de situatie nu nauwlettend in de gaten, maar niemand neemt (voorlopig) de woorden genocide in de mond. "Dat hoeft ook niet meteen", weet Busch. "Nu gaat daar niets van komen, omdat je nu in het hoogtepunt zit van het militaire conflict. Als de politieke situatie wijzigt, kunnen bepaalde personen wel ter verantwoording worden geroepen."
Welke straf kan je krijgen voor het plegen van genocide?
Dat hangt af van de rechtbank die de zaak behandelt. Zowel het Internationaal Strafhof in Den Haag, internationale oorlogstribunalen als nationale rechtbanken zijn bevoegd om beschuldigden tot levenslange gevangenisstraffen te veroordelen. Naast gevangenisstraffen kunnen veroordeelden voor genocide ook andere straffen opgelegd krijgen, zoals boetes, verbeurdverklaring van eigendommen of andere strafrechtelijke maatregelen die passend worden geacht door de rechtbank.
"Je mag immers niet vergeten dat genocidale misdrijven niet verjaren. Al er nu inderdaad zulke misdrijven gebeuren, dan kunnen die processen ook over 20 of 30 jaar gevoerd worden. Staten, leiders, de wirwar van actoren, ... Uiteindelijk kan iedereen ter verantwoording worden geroepen, maar daar blijft het voorlopig nog even op wachten."
Genocide wordt beschouwd als een van de ernstigste schendingen van het internationaal recht, en degenen die schuldig worden bevonden aan genocide kunnen worden berecht en gestraft volgens internationale wetten en verdragen.
Israëlische vertegenwoordiger VN-Veiligheidsraad speldt gele Jodenster op tijdens betoog
