Is het Chinese groeimirakel ten einde? Beluister de nieuwste aflevering van onze podcast "China voorbij de muur"

Voor het eerst sinds de coronapandemie reisde vorige week een grote Belgische delegatie naar China. Wetenschappers en academici bezochten onder leiding van de West-Vlaamse gouverneur Carl Decaluwé belangrijke miljoenensteden zoals Hangzhou, Shanghai en Peking. Ze traden daarmee in de voetsporen van Ferdinand Verbiest, de jezuïet uit Pittem die precies 400 jaar geleden geboren werd en dankzij zijn uitvindingen een belangrijke positie veroverde aan het hof van de Chinese keizer.

Een van de bedrijven die de delegatie bezocht is het West-Vlaamse Barco, dat in Suzhou hoogwaardige beeldschermen voor ziekenhuizen produceert. Recent moest de beeldvormingsgroep uit Kortrijk zijn groeiverwachtingen bijstellen. Oorzaak is het moeizame economische herstel in China sinds het einde van het zerocovidbeleid begin dit jaar. Kenneth Wang, verantwoordelijk voor de Chinese fabrieken van Barco, geeft toe dat de groei in de Chinese gezondheidszorgsector tegenvalt. “Grote bestellingen zijn uitgebleven, maar we zien de vraag nu weer stijgen en we hebben vertrouwen in de toekomst. Daarom bouwen we ook een nieuwe Barco-fabriek in Wuxi.”

Het moest nochtans een groot heropeningsfeest van de Chinese economie worden, na het opheffen van het strenge zerocovidbeleid dat het land drie jaar lang in zijn greep hield. Economen waren ervan overtuigd dat we in China hetzelfde zouden zien gebeuren als in Europa en de VS na de pandemie: een boost van economische activiteit als gevolg van ingehouden consumptie- en ondernemingsdrang. Maar al meteen na de eerste maanden van dit jaar bleek van die economische heropleving geen sprake. 

Voor de oorzaken moeten we niet alleen kijken naar de coronapandemie. De grootste twee groeifactoren van de Chinese economie van de voorbije decennia verkeren al van vóór covid in crisis: de vastgoedsector en de aanleg van infrastructuur. Volgens Dorien Emmers, econome en sinologe aan de KULeuven, is de Chinese overheid te lang blijven doorgaan met datzelfde groeimodel. “De Chinese regering is maar blijven investeren in vastgoed en heeft zo mee een vastgoedbubbel gecreëerd: bedrijven konden grote leningen aangaan en hebben een te hoge schuldgraad opgebouwd.” 

Om die schuldenberg tegen te gaan, ook bij lokale overheden, is de Chinese regering vanaf 2017 op de rem gaan staan. Het gevolg is dat Chinese vastgoedreuzen zoals Evergrande of Country Garden nu aan de rand van het failliet staan: "Chinese consumenten merken dat ook", zegt Dorien Emmers. "Ze durven geen huizen aan te kopen, waardoor bedrijven geen nieuw geld binnenkrijgen om te herinvesteren." Bedrijven aarzelen ook om hooggeschoolde jongeren aan te nemen, waardoor één op de vijf Chinese jongeren zonder werk zit, een historisch record.

Lees verder onder de foto

De economische malaise in China is ook in de rest van de wereld voelbaar. Sinds de internationale financiële crisis van 2008 was China immers verantwoordelijk voor bijna een derde van de wereldwijde economische groei. "Daalt de Chinese groei, dan heeft dat onvermijdelijk grote gevolgen voor ons", stelt Philippe Snel, een Belgische zakenadvocaat die al twintig jaar in Shanghai woont. De gedaalde koers van de Chinese munt heeft er bijvoorbeeld voor gezorgd dat Chinese producten voor ons goedkoper zijn geworden, wat de inflatie mildert. Minder Chinese groei betekent tijdelijk ook minder Chinese vraag naar olie en gas, waardoor de prijzen wereldwijd zakken. 

Toch betekent een sputterende Chinese economie niet alleen goed nieuws, zegt Snel. “Ik vind Schadenfreude of leedvermaak niet op zijn plaats. Als de Chinese economie als een kaartenhuisje in elkaar stort, dan zitten we wereldwijd met een gigantisch geopolitiek en economisch probleem. Een intern instabiel China, daar heeft niemand baat bij. Denk ook aan milieu. We hebben de Chinezen nodig in de strijd tegen klimaatopwarming. Bovendien blijft China nog steeds overduidelijk de grootste oorsprong van goederen wereldwijd.”

Voor de regering van president Xi Jinping is het dus alle hens aan dek om de economie weer wat zuurstof te geven. Chinese banken konden de voorbije maanden iets soepeler geld ontlenen. De Chinese centrale bank verlaagde ook haar rentetarieven. Afgelopen dinsdag liet de overheid voor 130 miljard euro aan nieuwe overheidsobligaties uitschrijven om lokale besturen te helpen in de strijd tegen natuurrampen. Een vorm van stimulus die de provincies weer wat ademruimte moet geven om te investeren, en dus de lokale economie aan te zwengelen. 

In diezelfde week stelde Xi ook zijn nieuwe minister van Financiën voor én bezocht hij de Chinese Centrale Bank. Dat laatste is opvallend, want het is het allereerste bezoek sinds hij in 2013 aan de macht kwam. De maatregelen raakten door het conflict in het Midden-Oosten wat ondergesneeuwd, maar ze onderstrepen wel de bittere ernst waarmee Xi Jinping het vertrouwen in de economische groei wil herstellen. 

Lees verder onder de foto

Tijdens onze rondreis in China maakte de Chinese regering bekend dat er stilaan tekenen van herstel zichtbaar zijn: in het derde kwartaal van dit jaar groeide de Chinese economie weer sneller dan verwacht, waardoor de doelstelling van zowat 5 procent groei dit jaar haalbaar lijkt. Dat zou vooral te danken zijn aan de Chinese consument, die geleidelijk weer meer durft uit te geven. In de winkelstraten van miljoenensteden als Hangzhou en Shanghai is er trouwens weinig te merken van economische malaise. 

Optimisme troef ook bij de meeste Chinezen die we aanspreken op Nanjing Lu, de drukste shoppingstraat van Shanghai: "Ik begrijp eerlijk gezegd al die negatieve berichten niet die ik overal lees over onze economie", zegt de 40-jarige Kiki die op bezoek is uit de provincie Ningxia. “Als je kijkt naar de voorbije vakantieperiodes zoals nu in oktober, dan zie je dat bijna iedereen weer rondreist en geld uitgeeft. Ikzelf en veel van mijn vrienden werken ook in de techsector, en daar gaan de zaken zeer goed.”

Dat optimisme wordt ook gedeeld door Pascal Coppens, die als techondernemer lang actief was in China. “Door ons te focussen op wat slecht gaat, verliezen we uit het oog waar China zeer sterk in aan het worden is, en dat is digitalisering en automatisering. Chinezen zijn veel wendbaarder dan we denken en vinden zichzelf telkens weer uit. In plaats van de handjes zijn het nu de hersenen die ze gaan gebruiken.”

Komt er een einde aan het Chinese groeimirakel, of is dat voorbarig? Luister naar wat nog meer experten antwoorden op deze centrale vraag in onze nieuwe podcast “China voorbij de muur”. Opmerkingen en suggesties voor volgende afleveringen zijn welkom op chinavoorbijdemuur@vrt.be.