Dirk (56) trapt in valse Facebookadvertentie over LEGO-wedstrijd: "Reacties overtuigden me om mee te doen", maar blijken nepaccounts

"Koop een LEGO Millennium Falcon sterrenschip voor maar 3 euro." LEGO-fan Dirk* zag begin september deze advertentie voorbijkomen op Facebook. "De advertentie kwam van een pagina met de naam "Speelgoedwinkel". LEGO zou 400 sets van de Millennium Falcon verloten. Als je won, zou je maar 3 euro verzendkosten moeten betalen. Normaal kost zo'n bouwset honderden euro’s", vertelt hij in de VRT NWS-podcast "Het Uur van de Waarheid".

Dirk klikt op de deelnameknop in de advertentie en komt op een website terecht die schijnbaar van LEGO zelf is. Daar moest hij aan een wedstrijd meedoen. "Ik won en moest de gegevens van mijn Visa-kaart geven, en de 3 euro verzendkosten betalen. Diezelfde dag werd ik achterdochtig, want intussen las ik de kleine lettertjes dat ik door te betalen ook abonnee was geworden van een bedrijf, All Be Events, dat niets met LEGO te maken had."

"Snel daarna kreeg ik een mail binnen dat er 70 euro van mijn rekening zou gehaald worden. Als abonnee geef je het bedrijf blijkbaar toestemming om dat automatisch te kunnen doen. Toen ik het abonnement wilde annuleren, bleek dat de eerste 24 uur niet mogelijk."

Gelukkig handelde Dirk snel. Via de fraudedienst van zijn bank kon hij toekomstige betalingen stopzetten. Ook liet hij zijn kaart blokkeren via CardStop. "Een paar dagen later zag ik dat er behalve die drie euro gelukkig geen geld meer van mijn kaart is gegaan."

Dirk is niet de enige die deze aanlokkelijke advertentie tegenkwam op Facebook. Uit onderzoek van onze redactie blijkt dat tussen 1 september en 26 oktober 834 soortgelijke advertenties te zien waren via de kanalen van Meta (Facebook, Instagram en Messenger). We raadpleegden daarvoor de advertentiebibliotheek van het bedrijf.

Het gaat om een vorm van abonnementsfraude, ook wel een "abonnementsvalkuil" genoemd. Oplichters maken je via misleidende advertenties en websites wijs dat je iets kan winnen of goedkoop bestellen. Zonder dat je het goed en wel beseft, word je lid van een schimmig bedrijfje en geef je de oplichters toestemming om elke paar dagen of weken een som van je rekening te halen. Zogezegd om jouw abonnement te betalen. 

In maart waarschuwde de FOD Economie al voor deze valse LEGO-advertenties, ook toen zou je de Millennium Falcon-set kunnen winnen of spotgoedkoop bestellen. Een half jaar later duiken ze nu dus opnieuw in groten getale op.

Onze redactie zocht uit hoe de oplichters te werk gaan om slachtoffers te maken. We beginnen bij de advertentiebibliotheek van Meta. Als zoekopdracht geven we "millennium falcon" in met als filter de periode 1 september 2023 en 26 oktober 2023. Als resultaat krijgen we honderden advertenties over die bouwset te zien, die verspreid werden en worden door tientallen Facebookpagina’s. De meesten, met namen als "Speelgoedwinkel", "Millennium Falcon Belgium", "Huis van speelgoed", doen uitschijnen dat ze een (online) speelgoedwinkel zijn. 

De oplichters die deze pagina's maken, proberen ze er zo betrouwbaar mogelijk te laten uitzien. Vaak zijn ze recent aangemaakt en staan ze vol met foto’s die eigenlijk van de officiële LEGO-website komen. Gegevens als adres en telefoonnummer blijken gestolen van bestaande bedrijven. De pagina, "Millennium Falcon Universe", bijvoorbeeld gebruikt de gegevens van de LEGO-winkel in het Wijnegem Shopping Center.

Maar niet enkel de gegevens van LEGO-winkels worden misbruikt. Als we het telefoonnummer van de pagina "Spelletjes voor je kind" opbellen, komen we bij een strandbar in Blankenberge uit. "Ik heb al drie keer telefoon gekregen van mensen die een pakketje wilden bestellen", vertelt uitbater Jonathan. "Ik wist niet waarover ze het hadden. In het verleden zag ik dat er veel scammers reageerden op acties die ik via mijn Facebookpagina deed. Ik vermoed dat mijn nummer zo is gestolen."

Intussen is de pagina met Pools nummer offline gehaald door Meta.

Via deze pagina's kopen de oplichters advertenties bij Meta, die tot bij mensen als slachtoffer Dirk komen. Ook op de pagina zelf plaatsen de criminelen berichten met dezelfde boodschap en link naar hun vervalste websites.

De misleiding stopt daar niet. Onder de berichten en advertenties vinden we uitgebreide reacties en conversaties terug. Die laten opnieuw uitschijnen dat het om een echte actie gaat. Dat viel ook slachtoffer Dirk op: "In de reacties onder de advertentie hadden al mensen gereageerd dat ze de set thuis ontvangen hadden en tevreden waren. Ik heb hun profielen bekeken, die zagen er goed uit, vaak met vakantiefoto’s, ook de pagina van de winkel leek oké. Het overtuigde me om deel te nemen."

Maar het gaat hier opnieuw om valse profielen. "Bedankt Lego, dit is de grootste set die ik ooit in elkaar heb gezet. Het kostte me een hele week om dit ruimteschip in elkaar te zetten", zegt bijvoorbeeld een zekere Daniel onder een advertentie. Daniel bestaat eigenlijk niet, want zijn profielfoto en andere foto’s op zijn account zijn gestolen van de Schotse acteur en coach Paul Donnelly.

Ook andere elementen op het profiel van Daniel verraden dat het vals is. Zo reageert hij onder de advertentie in vloeiend Nederlands, maar schrijft hij op zijn eigen profiel enkel in het Duits. Hij zou ook wonen in Oostende, afkomstig zijn van Aalst en gestudeerd hebben in Namen. Zou kunnen, maar klinkt toch verdacht. Het lijkt er op oplichters ofwel dit profiel helemaal zelf maakten, of iemands bestaand profiel hackten en dan foto’s van acteur Paul Donnelly toevoegden.

Paul Donnelly plaatste onderstaande foto, die de oplichters als profielfoto voor Daniel gebruiken, op 16 maart op Instagram. Samen met acteur Duncan Lacroix (links) speelde hij in de Netflix-serie Outlander. 

Dezelfde werkwijze zien we terugkeren bij de andere profielen die reageren. Soms zien we ook dezelfde profielen, met dezelfde reacties, terugkeren onder andere advertenties. Het toont aan hoe de oplichters een groot netwerk van valse profielen aansturen, om zoveel mogelijk slachtoffers te maken.

Zoals Dirk al aanhaalde, maken de oplichters ook de LEGO-website perfect na eens je op de bestel- of deelnameknop hebt gedrukt. Daarna word je afgeleid naar een internationale pagina waar je een hoop gegevens moet invullen en je betaalgegevens moet achterlaten om de verzendkosten te betalen. 

Wie dan niet goed oplet, mist de kleine lettertjes. Bovenaan onderstaande pagina bijvoorbeeld staat dat je door te betalen, abonnee wordt van een bedrijf. Dat zou betekenen dat er elke 14 dagen 63 euro automatisch van je rekening wordt gehaald.

De oplichters richten zich bovendien niet enkel op Belgen. Ook in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld werd al gewaarschuwd voor deze scam. Zelfs op Lego-fanpagina’s waarschuwen mensen elkaar. 

* Dirk is een schuilnaam.