Duitse minister wil geen houdbaarheidsdatum meer voor rijst, honing en thee: dé oplossing voor voedselverspilling of toch niet? 

Je doet het zelf waarschijnlijk ook geregeld: de houdbaarheidsdatum op een product checken, want sommige voedingsmiddelen die die datum overschreden hebben, eten we liever of beter niet meer op. Maar er zijn ook producten die eigenlijk nooit vervallen. En volgens minister Özdemir is het "compleet zinloos" dat die voedingsmiddelen een houdbaarheidsdatum hebben. Hij vindt dat de Europese Commissie bindende regels moet voorstellen. Want in de Europese Unie alleen al wordt er jaarlijks bijna 59 miljoen ton voedselafval geproduceerd. Dat komt neer op ongeveer 131 kilogram per inwoner.

"Het idee is dat er een aantal producten zijn die niet microbiologisch gaan bederven, waardoor je ze langer kan bewaren", legt Bruno De Meulenaer, professor Levensmiddelenchemie aan de UGent, uit in "De ochtend" op Radio 1. "Omdat er geen microbiologisch probleem kan ontstaan, je denkt dan direct aan pathogenen (een biologische ziekteverwekker, een bacterie, virus, parasiet of schimmel) waar je op korte termijn ziek van kan worden."

"Chemische processen gaan de houdbaarheid wel beïnvloeden: geur- en smaakveranderingen, verandering van kleur. Sommige producten inderdaad, zoals suiker, zout en azijn veranderen (bijna) totaal niet, voor die producten is het inderdaad verantwoord dat er geen houdbaarheidsdatum op wordt vermeld, dat is ook zo voorzien in de wetgeving, het moet er niet opstaan, omdat men ervan uitgaat dat ze bij wijze van spreken eeuwig stabiel blijven." 

De functie van de houdbaarheidsdatum is een soort garantie die je als consument mag verwachten, legt De Meulenaer uit. "Dat gaat over de kwaliteit van dat product op het moment dat je dat wil consumeren. Op voorwaarde dat die datum nog niet verstreken is, gaat het product nog altijd aan je verwachtingen voldoen. Bepaalde types rijst, bijvoorbeeld basmatirijst, hebben een zeer aromatisch karakter dat uit dat product kan verdwijnen en dan gaat de kwaliteit ervan achteruit. Je krijgt een minder kwalitatief product." 

Toch kan de consument zich hieraan aanpassen. "Verandering van kleur en geur, is minder aangenaam, maar je kan er wel gewoon aan worden. Ik zeg altijd in mijn lessen dat je een individu kan leren om voeding te consumeren waarvan iemand anders zou zeggen: ik vind het echt niet lekker meer. Dat hangt af van je gewoonte. Wanneer we opnieuw het voorbeeld van rijst nemen, dan zou je kunnen zeggen: die rijst voldoet niet meer aan mijn verwachtingen, ik smijt die weg, maar eigenlijk voldoet die misschien wel nog. Dan krijg je misschien het omgekeerde effect: dat we meer voeding wegsmijten dan vandaag het geval is. Ik denk niet dat er onderzoek over bestaat, maar op zich sluit ik dat ook niet uit." 

Op dit moment zijn er al verschillende producten waarvoor het bij wet niet verplicht is dat er een houdbaarheidsdatum op moet staan. "Dat zijn een tiental producten. Naast suiker, zout en azijn zijn dat andere relatief evidente voorbeelden: verse groenten en vers fruit (niet versneden), wijn, dranken met een alcoholgehalte van meer dan 10% alcohol, brood (dat je op korte termijn gaat eten) en kauwgom."

Er wordt heel veel weggegooid, maar toch denkt professor De Meulenaer niet dat dit de ultieme oplossing voor dat probleem is. "Voor sommige producten misschien wel, maar de oplossing is niet zo eenvoudig, we zijn daar aan de universiteit zelf ook mee bezig. We willen de verpakking van levensmiddelen optimaliseren en stoten dan op kritiek: is al die verpakking nu wel nodig? In sommige gevallen is dat wel absoluut noodzakelijk, maar ze moet misschien minder complex worden zodat ze makkelijker gerecycleerd kan worden, maar ook dat heeft dan weer een effect op de houdbaarheid. We gaan daar als consument ook moeten rekening mee houden."