De Open VLD heeft een nieuwe minister van Justitie gevonden, maar de manier waarop slaat diepe wonden. En de regering slaagt er (voorlopig) in om een bijltjesdag te vermijden.
1. De Open VLD slaat diepe wonden bij het zoeken naar een nieuwe minister
Paul Van Tigchelt is de nieuwe minister van Justitie. Hij was de adjunct-kabinetschef van Van Quickenborne, en kent het departement door en door. Een logische keuze, want zo wordt er ook geen tijd verloren op dat departement. De Open VLD kopieert de CD&V, die Sammy Mahdi verving door zijn kabinetschef, Nicole de Moor.
Maar kan Van Tigchelt ook als vicepremier functioneren in de regering? Door het ontslag van Vincent Van Quickenborne heeft premier Alexander De Croo zijn steun en toeverlaat in de regering verloren, de liberale vicepremier die de PS kan temperen in sociaal-economische dossiers.
Een nieuw regeringslid stijgt meteen in de pikorde van de partij, en dat terwijl de bar slechte peilingen - de laatste peiling van de RTBF maakt van de Open VLD de kleinste partij van Vlaanderen met een score van 7,9 procent - eigenlijk alleen de lijsttrekkersplaatsen zekerheid bieden bij de volgende verkiezingen. Een nieuw regeringslid op het schild heffen betekent ook meteen een nieuwe lijsttrekker creëren, zoals gebeurd zou zijn met de Antwerpse advocaat Kris Luyckx, die de job geweigerd heeft.
Diens weigering (al werd dat feit gisteren door premier De Croo ontkend op VTM Nieuws) maakte van iedere andere kandidaat een tweede keuze. En de gedoodverfde kandidatuur van Gwendolyn Rutten werd door de partijtop helemaal genegeerd. Ze is niet eens tweede keuze, ze is zelfs helemaal geen keuze. Als gevolg daarvan stopt ze met de nationale politiek.
"De voorbije dagen werd duidelijk dat de huidige partijtop geen rol van betekenis meer voor mij ziet weggelegd. (...) De onrespectvolle manier waarop dat gebeurde, draagt wel bij aan mijn beslissing." En die aankondiging brengt een golf van sympathie op gang in de partijrangen, tegen de beslissing van de partijtop in.
Door het terugtrekken van Rutten (die haar lot gekoppeld heeft aan lijstduwer Maggie De Block) offert de partij zekere Vlaams-Brabantse zetels op voor een onzekere zetel van de nieuwe minister van Justitie in Antwerpen. Oud-minister Patrick Dewael bevestigt dat hij van plan is om voortaan als onafhankelijk parlementslid in de Kamer te zetelen, Bart Tommelein weigert nog naar het uitgebreid partijbestuur te komen. En het ziet ernaar uit dat deze protestactie de steun krijgt van een flink deel van het partijbestuur. Er dreigt een interne opstand bij de Open VLD.
2. De regering likt haar wonden door een bijltjesdag te vermijden
De regering heeft voorlopig de rangen gesloten, en neemt daarvoor extra maatregelen om de werking van justitie en politie te versterken. Premier Alexander De Croo had het zaterdag over een "bijzonder zware individuele fout op het parket van Brussel" en stelde een aantal concrete maatregelen voor om de vele problemen bij het gerecht in Brussel op te lossen, en de communicatie tussen justitie en politie vlotter te laten verlopen. Het parket van Brussel sloeg één dag later een mea culpa en moest toegeven dat geen van de magistraten zich herinnert wat er met het uitleveringsverzoek-Lassoued is gebeurd.
Nochtans leek, na het ontslag van minister van Justitie Van Quickenborne, de regering zaterdag af te stevenen op een bijltjesdag. Premier De Croo verspreidde een tweet met de boodschap dat hij een kern bij elkaar riep om volledige klaarheid te scheppen, "in aanwezigheid van Annelies Verlinden". Vooral die laatste mededeling was opvallend, het leek wel alsof ook de minister van Binnenlandse Zaken spitsroeden ging moeten lopen.
De CD&V zag met lede ogen aan hoe haar minister werd geviseerd: “De liberalen staan gewoon heel slecht in de peilingen. Wij doen het iets beter, wellicht ten koste van hen. Mede daarom stuurt de premier openlijk aan op haar ontslag. Dat is potsierlijk. Als het zo verder gaat, moet hij opletten dat de hele regering niet valt.” Dat was een onverholen dreiging aan het adres van de liberale premier, en de hele zaterdag was de politieke spanning te snijden.
Annelies Verlinden was trouwens niet de enige CD&V’er die op de radar stond van de liberalen. De staatssecretaris voor Asiel en Migratie, Nicole de Moor, kreeg al de hele week de zwartepiet toegeschoven, nadat Vincent Van Quickenborne in zijn eerste commentaar na de aanslagen had gewezen op het falende asielbeleid, en zeker op de weigering van de zogenaamde herkomstlanden, in dit geval Tunesië, om uitgeprocedeerde asielzoekers weer op te nemen. De ironie van het lot wil dat het net een uitleveringsverzoek van datzelfde Tunesië de minister van Justitie tot ontslag heeft gedwongen.
3. Kunnen de regering én de partij van de premier zich een politieke crisis veroorloven?
Is met het ene ontslag van de minister van Justitie de kous af? Is de volledige waarheid nu al boven water? Want terwijl de ene politiedienst blijkbaar de Tunesische terrorist niet kan terugvinden, gaat de lokale politie van Schaarbeek de man thuis wel opzoeken om te beoordelen of zijn huwelijk in Tunesië erkend kan worden. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden – die geen ontslag neemt, maar zich onthecht noemde - maakt zich sterk dat de politie geen fouten heeft gemaakt, omdat de politiediensten geen actie konden ondernemen zonder een bevel van het parket.
In "De zevende dag" zeiden zowel Vooruitvoorzitter Conner Rousseau als PS-staatssecretaris Thomas Dermine dat dit antwoord volstond, maar wel onder het voorbehoud van de huidige kennis van zaken. Misschien moeten alle feiten ook maar eens in een parlementaire onderzoekscommissie onderzocht worden? Als dat op vijf maanden voor het misbruik in de kerk kan, dan kan het in de laatste maanden van de legislatuur misschien ook voor de werking van politie en justitie.
Ons land kan zich geen politieke crisis permitteren aan de vooravond van het Europees voorzitterschap, dat weet premier De Croo ook. Bovendien wil niemand in de regering vervroegde verkiezingen met als thema asiel, migratie en veiligheid. Dat zou bijna een herhaling zijn van het scenario van 2018, waar de val van de regering-Michel over het Marrakechpact, volledig in de kaart speelde van oppositiepartij Vlaams Belang.
Maar kan de premier, met een interne crisis in zijn partij, met een opstand in eigen liberale rangen, deze situatie nog beheren? Kan een premier, zonder de steun van zijn partij, eigenlijk wel nog het land leiden?
