Is actieplan van regering het antwoord om aanslagen te vermijden? "Deze maatregelen komen sowieso te laat"

Een hele dag heeft de kern gisteren vergaderd, samen met de top van politie en justitie. De cruciale vraag: hoe is het kunnen gebeuren dat Abdessalem Lassoued maandagavond twee mensen kon doodschieten, terwijl hij eigenlijk helemaal niet in ons land had mogen zijn? Op de persconferentie nadien kwam premier Alexander De Croo (Open VLD) meteen ter zake: "We moeten absolute klaarheid krijgen over alle elementen. (...) We moeten lessen trekken, actie ondernemen op basis van wat we nu weten."

Die "actie" krijgt vorm onder vijf punten, die we voor jou onder de loep nemen. 

Wat de regering zegt: "Het kader van het parket van Brussel zal helemaal ingevuld worden, en uitgebreid worden met vijf magistraten. Er zal ook een wettelijke regeling komen zodat de procureur des Konings benoemd kan worden, een probleem dat we bijna negen jaar meeslepen. De procureur-generaal heeft aanvaard om de dagelijkse leiding van het parket van Brussel te versterken".

Om de vraag te beantwoorden of het tekort snel weggewerkt kan worden, moeten we eerst even kijken hoe lang het duurt voor een nieuwe magistraat aangesteld kan worden. De antwoorden vinden we op de website van de Hoge Raad voor Justitie . Als de aanwerving via een stage verloopt duurt de hele procedure ongeveer drie jaar: eerst een toelatingsexamen, daarna een stage van twee jaar. Via de zogenoemde procedure van beroepsbekwaamheid gaat het sneller en duurt het ongeveer zes maanden. 

Bronnen binnen justitie benadrukken ons dat dit dan wel een signaal van de regering is, maar dat het tekort - met de huidige procedures - hoe dan ook niet snel op te lossen is. "De vijver van magistraten is leeg, en nieuwe mensen aanwerven gaat niet op 1,2,3, tenzij het ook via parketjuristen kan."

Bovendien moet er ook gedacht worden aan het ondersteunend personeel - denk aan juristen en administratieve krachten. Want, zo wordt ons gezegd, zonder ondersteunend personeel is zelfs de beste magistraat niks. 

Wat de regering zegt: "De federale gerechtelijke politie van Brussel zal met 50 mensen versterkt worden, omdat de noden in Brussel zeer groot zijn. Ook bij de spoorwegpolitie komen 25 personen extra".

"Uiteraard vinden we meer personeel altijd goed", zegt Carlo Medo van vakbond NSPV. Al wil hij er meteen een paar kanttekeningen bij plaatsen: "Wie zijn die mensen? Zijn dat mensen die uit de grote pot komen, die van andere politiediensten gerekruteerd worden? Voor de federale gerechtelijke politie zijn er specialistische functies nodig. Mensen moeten een doorgedreven opleiding krijgen. Dat neemt tijd in beslag."

Tijd dus, alweer. 

Ook de politie sleept een historisch tekort uit het verleden mee, "al kan elke druppel op de hete plaat het systeem misschien wat doen afkoelen". Maar Medo is stellig: "Als we willen zorgen dat het land veilig is, moet politie alle middelen krijgen."

Eenzelfde geluid klinkt bij Joery Dehaes van ACV. "Too little, too late", zegt hij meteen. "De federale politie heeft een tekort van 15,4 procent, dat komt overeen met 1.940 mensen. 75 man extra, dat is nog geen druppel op een hete plaat." Bovendien duren de aanwervingen - net als bij het parket - lang. "Van de eerste proef tot de indiensttreding moet je 18 maanden rekenen, daarna volgt nog een jaar opleiding. Bovendien is de federale politie geen aantrekkelijke werkgever, ze is jaren verwaarloosd. Ze hebben bij manier van spreken auto's met 200.000 kilometer op de teller en een computer van in de jaren '80."

"Deze regering wil de perceptie geven dat ze bezig is met veiligheid. Totaal niet", klinkt het hard. 

Wat de regering zegt: "Er is bijzonder veel informatie verzameld over de dader en zijn gedragen. We willen dat Comité P en I (de instanties die controle houden op respectievelijk de politie en de inlichtingendiensten, red.) een analyse maken over de procedures en kijken of de huidige procedures nog voldoen tegenover de hoeveelheid informatie."

Het zal nu afwachten zijn wat de analyses zullen opleveren. 

Wat de regering zegt: "De informatie van en tussen de Dienst Vreemdelingenzaken, justitie en politie moet versterkt worden. Een voorbeeld: we willen een database met alle personen die het bevel gekregen hebben om het grondgebied te verlaten. Die moet dan gekruist worden met de gegevens die de politie heeft, zodat de diensten effectiever optreden. De informatie moet beter kunnen circuleren." Niet alleen nationaal trouwens, ook internationaal. 

Bij onze justitiejournalist Caroline Van den Berghe doet deze aanbeveling meer dan één belletje rinkelen. Het doet immers heel erg denken aan een van de aanbevelingen na de aanslagen van 22 maart 2016.  

In het rapport van de onderzoekscommissie stond toen letterlijk: De verschillende overheids- en veiligheidsdiensten werkten nog te veel naast elkaar. Ze moeten samen een geoliede veiligheidsmachine worden waarin elk onderdeel een duidelijk gedefinieerde functie heeft.

Nu komt dus opnieuw hetzelfde probleem naar boven.

"De vraag is dan ook: wat gaat men met die databank doen? Alle namen zullen dan wel bekend zijn, maar die mensen lopen dan wel nog rond. Dus dat probleem los je niet alleen op met een database. Wat met de landen van herkomst? Wat met de problematiek rond de stations? Wat met de plaatsen in gesloten instellingen?"

Wat de regering zegt: "We moeten de verdere analyse maken, over de totaliteit van de feiten".

Justitiejournaliste Caroline Van den Berghe stelt hier de vraag: "Als er na een week nog verder geanalyseerd moet worden, is dan nog niet alles geweten? Gaat er nog iets bovenkomen?"

Met de maatregelen die hier nu op tafel liggen, proberen ze ervoor te zorgen dat ons veiligheidsapparaat beter gaat werken, zegt justitiejournaliste Caroline Van den Berghe. "Een goede zaak, al komen de maatregelen heel laat en zal het nog lang duren voor de beloofde mensen zijn aangeworven. Het systeem in Brussel is jarenlang verwaarloosd. Na de aanslagen zijn er veel meer aanwervingen gebeurd bij bijvoorbeeld de staatsveiligheid, het is nu dringend tijd om dat ook te doen bij de Brusselse politie en het Brusselse parket. Eigenlijk had dat al jaren geleden moeten gebeuren. De procedures en selecties duren al lang, en je moet ook goede mensen vinden. Bij de gespecialiseerde antiterreurdienst zet je niet om het even wie."

"Het systeem zal dan alvast versterkt worden, de basisfout hier blijft een menselijke fout. Niemand heeft dit gewild, maar mensen maken fouten, al wordt het risico veel kleiner in een beter draaiend systeem. De vraag is ook vanwaar de middelen komen voor deze maatregelen. Hoe komt het dat nu plots kan wat de voorbije jaren niet kon?"

Samengevat: is dit een garantie dat er nooit nog een aanslag gaat gebeuren? "Nee."

En hoe dan ook: de maatregelen komen laat. Te laat? "Na een hele week van verwarrende communicatie, over wat er is foutgelopen, komt de regering nu met vijf maatregelen. Vijf maatregelen als antwoord op vragen die al heel lang gesteld worden. Het is pijnlijk dat er zeven jaar na de aanslagen van 22 maart, die het leven kostten aan 35 mensen, nog zulke mankementen zijn. Het is pijnlijk dat er eerst twee mensen vermoord worden, voor er werk gemaakt wordt van aanwervingen die eigenlijk al veel eerder hadden moeten gebeuren. Waarom moeten we altijd wachten tot er iets dramatisch gebeurt, voor men de noodzaak inziet dat het anders en beter moet", is de conclusie van onze justitiejournalist Caroline Van den Berghe.