Het kluwen van justitie en politiek: een reconstructie van de "grove fout" die uiteindelijk twee mensenlevens kostte 

Gisterenavond, iets voor 18 uur. In allerijl worden redacties opgetrommeld naar het kabinet van Justitieminister Van Quickenborne, die "iets" gaat communiceren. Nog geen uur later valt het verdict: hij neemt ontslag voor een "grove en onaanvaardbare" fout die gebeurd is en die uiteindelijk het leven kostte aan twee Zweedse voetbalsupporters, maandagavond.

Feit is: eigenlijk had Abdessalem Lassoued niet in ons land mogen zijn. Wat is er de afgelopen maanden en jaren dan precies gebeurd (of misgelopen)? Het blijkt moeilijk om zicht te krijgen op de precieze tijdslijn, maar we doen een poging.

Wie de eerste vraag stelde, Tunesië of België, is eigenlijk nog niet helemaal duidelijk en de versies lopen uiteen.

Wat we nu horen is dat de Brusselse politie in de zomer van 2022 een tip van iemand anoniem binnengekregen zou hebben met informatie over Lassoued. De politie zou vervolgens contact hebben opgenomen met Tunesië. Tunesië zou hem hebben willen laten seinen (een zogenoemde "Red Notice"), maar dat document was niet volledig. Daarop zou Tunesië van strategie veranderd zijn en een verzoek tot uitlevering aan ons land hebben gericht. 

"De vraag van Tunesië was: spoor hem op en lever hem uit", vertelt justitiejournalist Philip Heymans in "De ochtend". Volgens minister Van Quickenborne gebeurde dat officiële uitleveringsverzoek op 15 augustus 2022. Ook de FOD Buitenlandse Zaken heeft dat verzoek ontvangen - zoals dat gebruikelijk is. De overheidsdienst justitie heeft dat verzoek enkele dagen later overgemaakt aan het parket van Brussel. Op 22 augustus 2022 zou het dossier al via mail doorgegeven zijn, op 8 september 2022 volgde de fysieke versie. In de loop van september is er volgens onze bronnen nog een korte voorbereiding geweest, omdat er enkele juridische vraagstukken beantwoord moesten worden. 

Nadien: niks meer. Het dossier is op de stapel beland en vergeten. 

De rest is helaas geschiedenis: de man werd niet uitgeleverd en kon maandag - iets meer dan een jaar later - genadeloos toeslaan. Met twee dodelijke slachtoffers tot gevolg. 

Hoe moet zo'n procedure normaal verlopen? "Het begint bij de FOD Justitie, die dat verzoek ontvangt en naar het parket stuurt", zegt Heymans. Er zijn verschillende verzoeken - en dus verschillende procedures - maar in dit geval ging het om een strafuitvoering. "Het parket moest dan nagaan of de feiten waarvoor hij uitgeleverd moet worden ook in ons land strafbaar zijn. Ontsnapping is dat bijvoorbeeld niet, moordpoging wel." Conclusie? Men had een basis om te zeggen: de man moet actief opgespoord, aangehouden en uitgeleverd worden. 

Maar die eerste stap - het actief opsporen - is dus niet gezet en een opdracht aan de politie om hem op te pakken komt er niet. 

Dat er een fout gebeurd is, staat vast. Maar is het puur een menselijke fout of moeten we ook niet naar het systeem kijken? "Die vraag kan je zeker stellen. Volgens de procureur-generaal zijn er vorig jaar zo 31 uitleveringsverzoeken geweest, waarvan er 30 afgehandeld werden. Maar dat ene dat niet afgehandeld werd, heeft wel hele grote en catastrofale gevolgen. Daar heeft het systeem dus duidelijk gefaald."

Een reactie van het Brusselse parket is er momenteel nog niet, maar er is al heel lang geweten dat het onderbemand is. Bovendien zit het parket al 2,5 jaar met een procureur ad-interim, door een communautaire kwestie. Het parket trok over dat personeelstekort de afgelopen weken en maanden al meerdere keren aan de alarmbel en er werden ook al crisismaatregelen genomen. Procureur-generaal Delmulle zei in september nog: "De personeelstoestand op dit ogenblik is niet erg rooskleurig".

"Het lijkt dat de minister te snel geweest is toen die de verantwoordelijkheid bij de magistraat legde", zegt Pascale Monteiro Barreto van de Franstalige magistratenvereniging ASM.

Volgens wat wij vernemen heeft de magistraat een goede reputatie, en vallen de woorden "zeer bekwaam". Al werd zijn naam in een ver verleden wel genoemd in een schandaal en was hij - toen - niet onbesproken. 

Wat de gevolgen gaan zijn voor de magistraat in kwestie, daar weten we momenteel nog niets over. "Al horen we wel dat er bij het parket ook wel wat ongenoegen is over de communicatie van Van Quickenborne dat hij hun magistraat voor de bus gegooid heeft", zegt Heymans.

En is er dan geen controle? "Jawel", zegt Heymans. "De dienst uitlevering had dat actief moeten opvolgen, dat verzoek lag er al een jaar. Dus de FOD Justitie had toch al eens moeten informeren." Ook dat is niet gebeurd. Conclusie? Ook het controlemechanisme heeft gefaald. 

"We horen overigens dat ook die dienst al een hele tijd onderbemand is en zonder leiding zit. Ook daar kan je dus naar de regering kijken: wat is daar foutgelopen?"

Want, hoe dan ook: "De eindverantwoordelijkheid zit bij de regering. Uiteindelijk zou dit dossier hoe dan ook bij Van Quickenborne beland zijn."

Tussendoor is er dan ook nog dat incident in het asielcentrum van Arendonk in de zomer van 2023, waarbij Lassoued een asielzoeker bedreigd heeft via Facebook. Dat gebeurt dus een jaar na de hele kwestie over de uitlevering. In zijn verklaring vermeldt de asielzoeker dat het om een zware crimineel gaat, die gekend is voor terrorisme in Tunesië. De politie maakt een proces-verbaal op.

De speurders kunnen hem identificeren, het gaat wel degelijk om Lassoued. Bij hun opzoekingen kunnen ze geen gekend verblijfsadres in ons land vinden. Dat is opmerkelijk, want in de Algemene Nationale Gegevensbank zou er wel een laatst gekend adres moeten staan - met name het adres dat hij opgegeven had bij zijn asielaanvraag in 2019.

Het proces-verbaal gaat naar het Antwerpse parket, dat hem nationaal seint met het oog op zijn arrestatie. In september 2023 zijn er twee vergaderingen, waarbij de Antwerpse federale politieagenten contact leggen met hun Brusselse collega's en het FAST-team - het team dat voortvluchtige criminelen moet opsporen. Ze zoeken uit of de informatie over zijn verleden klopt, maar zouden alleen gezien hebben dat hij werd gezocht voor "brandstichting". 

Hoewel we de geschiedenis zo goed mogelijk proberen te reconstrueren, blijven er toch nog verschillende vragen open: 

• Van wie kwam de eerste vraag met informatie over Lassoued: van België of van Tunesië? 

• Hoe komt het dat niemand vanuit de overheidsdienst Justitie een rappel gestuurd heeft naar het parket van Brussel over het uitleveringsverzoek?

• Hoe komt het dat het uitleveringsverzoek zo onder de radar kon blijven? 

• Wat staat er in welke databank, welke informatie heeft de politie gezien en doorgegeven? Had de politie moeten kunnen weten waar hij op dat ogenblik was?

• Wie had eigenlijk op welk moment welke informatie over Lassoued? 

Onze conclusie? Het is een kluwen, en er een weg in vinden is geen sinecure. Hoewel er sinds de aanslag al verschillende keren gecommuniceerd is, is die duidelijkheid er nog steeds niet. Het is nu aan politiek en justitie om dat wel te doen, om ervoor te zorgen dat dit zich niet meer herhaalt. 

Misschien krijgen we na de kern om 15 uur meer uitleg. Daar zal alleszins de commissaris-generaal, de topman van de federale politie, aanwezig zijn en dat is redelijk uitzonderlijk. Wordt vervolgd.