Hoe een zwarte vuilniszak een "saai onderwerp als intercommunales" interessant kan maken

Met een zwarte vuilniszak komt Marie DeCock (Universiteit Hasselt) het podium op van de PhD Cup. Dat is een wedstrijd voor onderzoekers die het best, in drie minuten tijd, zijn doctoraat kan uitleggen. "Sorry, ik ben mijn vuilnis vergeten buiten te zetten", spreekt ze de jury toe. 

De amusante introductie sluit naadloos aan op het onderzoek waar DeCock al jaren mee bezig is: intercommunales. Een onderwerp dat, op het eerste gezicht, niet zo meeslepend lijkt. Toch heeft ze de volle aandacht van het publiek. "Ik heb er lang over nagedacht", vertelt ze daarover in "Nieuwe feiten" op Radio 1. "Ik heb uiteindelijk besloten om het met een vleugje humor te brengen." 

Voor wie even niet mee is, vat de rechtwetenschapper, aan de hand van de bewuste vuilniszak, kort uit wat een intercommunale is. "Op verschillende domeinen is het voor gemeenten gemakkelijker en efficiënter om samen te werken. Ze richten dan samen een soort bedrijf op dat taken uitvoert. Dat heet dan een intercommunale."

"Zo is het bijvoorbeeld gemakkelijker om voor verschillende gemeenten samen één vuilniswagen te kopen, in de plaats van dat elke gemeente in Vlaanderen apart een vuilniswagen aankoopt. Dat zou geldverspilling zijn."

"Burgers komen dus veel vaker met intercommunales in contact dan ze denken", gaat DeCock verder. "Ze halen niet alleen ons afval op, maar ze zuiveren bijvoorbeeld ook ons water, organiseren sportevents en voeren crematies uit. Fluvius en Farys zijn voorbeelden van intercommunales."

Allemaal goed en wel, maar er schuilt een grote "maar" in haar onderzoek. "Ik ben erachter gekomen dat de eerste wet op die intercommunales dateert van 1922. De wetgeving van vandaag is nog altijd gebaseerd op het gedachtegoed van 100 jaar geleden."

"De tijd van de gaslantaarns, de zeppelin en de stille film", zegt ze terwijl ze een oud (wet)boek pakt en er een pak stof van blaast, wat op een lach van het publiek kan rekenen. "Al zijn er natuurlijk dingen van 100 jaar of ouder waar we nog volledig achter staan, zoals Leffe. Of Côte d'or."

Sinds de oprichting werden de wetten amper aangepast, betoogt DeCock. "Dat veroorzaakt problemen en gaf zelfs aanleidingen tot schandalen. Zo was er het Publifinschandaal waarbij ministers miljoenen kregen voor nepvergaderingen. Of had je recent nog Fluxys, een intercommunale, die investeert in een gaspijpleiding in Brazilië, terwijl de Vlaamse gemeenten daar niets van weten en al jaren streven naar groene energie." 

In haar doctoraat doet ze twintig aanbevelingen om de intercommunales de 21e eeuw in te loodsen. "Intercommunales zijn erg nuttig, maar er is een modernisering nodig. Het is belangrijk dat de structuur transparanter wordt, dat er meer toezicht komt en dat intercommunales zuiver commerciële taken overlaten aan de markt", zegt DeCock in "Nieuwe feiten".

DeCock heeft die aanbevelingen al voorgesteld in het parlement. "Ik hoop dat ermee aan de slag wordt gegaan door wetgevers. Ik ben er echt van overtuigd dat er iets goeds uit kan komen."

De heldere en humoristische aanpak van DeCock viel in de smaak bij de jury, want ze kwam als winnaar uit de bus. Ze kreeg de prijs uit handen van Vlaams minister voor wetenschapsbeleid Jo Brouns.

"Marie DeCock toont aan dat complexe thema's als de wetgeving rond intercommunales toch op een begrijpelijke manier aan de man gebracht kunnen worden. Ik roep alle wetenschappers op om hun onderzoek in begrijpbare taal te communiceren. Op die manier blijft het vertrouwen van de Vlaming in de wetenschap hoog."

Die helderheid beklemtoonde ook de jury, onder wie weervrouw Jacotte Brokken. "DeCock heeft een moeilijk en misschien ook wel saai onderwerp helder en zelfs grappig gemaakt. Een van de juryleden zei dat haar presentatie iets was dat enkel stand-upcomedians kunnen. Ze presenteerde met veel naturel en wist heel goed te antwoorden op de vragen van de jury."

DeCock wint een voucher voor een opleiding aan de Vlerick Business School ter waarde van 5.000 euro. Ze krijgt daarnaast de Universiteit van Vlaanderen op bezoek om een video in te blikken over haar onderzoek. Academia Press biedt de winnares ook de kans om een boek te publiceren. 

Het zilver was voor bioloog Jolien Van houcke (KU Leuven - FWO). Zij vond een manier om het brein van oude killivissen te verjongen. Dat biedt perspectief op de behandeling van hersenziekten bij de mens. Logopedist Clara Leyns (UGent) vervolledigde de top 3. Zij werkte een aanpak uit waarmee ze transgender vrouwen na tien sessies logopedie vrouwelijker deed klinken.