Van eetstoornis tot problematische thuissituatie: jeugdleiding steeds vaker aanspreekpunt voor kinderen die het moeilijk hebben

282.867 kinderen en jongeren zijn lid van een van de 9 grote jeugdbewegingen. Ruim 52.000 daarvan staan in de leiding. Die leiding begeleidt niet alleen de spelletjes, maar is voor veel kinderen en jongeren ook echt een vertrouwenspersoon.

Ze zijn vaak slechts enkele jaren ouder dan de leden, waardoor ze een laagdrempelig aanspreekpunt zijn voor alles waar ze mee zitten. Dat gaat van problematische thuissituaties, over eetstoornissen, tot zorgen rond wat gebeurt in de wereld.

De nationale leiding van de verschillende jeugdbewegingen geven aan dat ze de laatste jaren steeds meer vragen krijgt van leiding over hoe ze daarmee moeten omgaan. "Zeker in de zomer merken we dat heel hard", zegt Marij Germijns van Chirojeugd Vlaanderen. "Op kamp voelen kinderen en jongeren zich op hun gemak. Ze zijn lange tijd bij hun leiding en dan komen er wel eens dingen naar boven."

"Het is niet te onderschatten wat er allemaal binnenkomt bij kinderen en jongeren", zegt Benjamin Verhegge van de KSA. "Het conflict Israël-Palestina of de gebeurtenissen van eerder deze week in Brussel komen even hard binnen bij die groep, misschien zelfs nog meer."

"Als je jong bent, ben je veerkrachtig, maar het is wel belangrijk dat dit soort zaken bespreekbaar zijn", gaat hij voort. "Het is belangrijk dat wie met donkere gedachten zit, het daarover kan hebben met iemand die hij vertrouwt en dat is vaak de leiding. Onze samenleving heeft een extra versnelling genomen na de coronaperiode en niet iedereen kan daar even goed mee om."

Tegelijk is de ondersteuning voor mentaal welzijn binnen het jeugdwerk de laatste 5 jaar geprofessionaliseerd. Sinds 2018 moet elke erkende jeugdwerkorganisatie een aanspreekpunt integriteit (API) hebben en een eigen integriteitsbeleid uitwerken.

"Hierdoor vinden ze sneller hun weg naar hulp", zegt Daan Vandepitte van FOS Open Scouting. "Niet per se omdat er meer problemen zijn, maar ze weten waar ze naartoe kunnen."

Bij grote problemen wordt doorverwezen naar de gespecialiseerde hulpverlening, maar die is al overbevraagd en werkt met soms lange wachtlijsten. "Het is zo moeilijk om hier en daar binnen te geraken, dat jongeren hun leiding in vertrouwen nemen", zegt Vandepitte.

"Op zich is het goed dat ze hun leiding vertrouwen, maar je kunt van een 17- of 18-jarige niet verwachten dat ze de rol van een professionele hulpverlener op zich nemen", zegt hij nog. Ze worden op zich wel goed ondersteund door de nationale leiding, maar kunnen nooit gespecialiseerde hulp vervangen.

"Het is ook belangrijk dat die leiding zelf ook een aanspreekpunt heeft, zodat ze het zelf ook niet alleen moeten dragen", zegt Germijns. "Het is mooi dat ze een groot verantwoordelijkheidsgevoel hebben, maar dat weegt ook door", vult Verhegge aan.

"Ook de leiding zelf is nog aan het opgroeien", benadrukt Jan Van Reusel van Scouts en Gidsen Vlaanderen. "Ze nemen wel een verantwoordelijke rol op, dat maakt ook nog deel uit van hun persoonlijke ontplooiing. Daar moeten we rekening mee houden en gepast ondersteunen. Of dat nu via de nationale leiding is of via de gespecialiseerde hulpverlening."

De koepelorganisaties van de verschillende jeugdbewegingen bieden de leiding ook workshops en informatie aan om om te gaan met verschillende problemen waarmee ze in aanraking komen. Scouts en Gidsen Vlaanderen bijvoorbeeld deelt tips om om te gaan met eetstoornissen via Instagram:

Leiders en leidsters zijn dan wel geen hulpverleners, toch is hun rol om moeilijke zaken spelenderwijs bespreekbaar te maken, niet te onderschatten. "Wie naar de jeugdbeweging gaat, heeft niet het gevoel dat hij naar de hulpverlening gaat", zegt Van Reusel. "Er heerst een cultuur waar kan gespeeld en gelachen worden, maar waar ook een traan of bezorgdheid kan worden gedeeld tussen het spelen door."

Bij de FOS hebben ze zelfs een spel ontwikkeld dat werkt rond mentaal welzijn. "Met het spel "Sterker als jezelf", leren onze leden spelenderwijs om het over moeilijke zaken te hebben", zegt Vandepitte van de FOS. "Je kunt het hebben over onderwerpen die anders niet meteen of spontaan naar boven komen. Het kan de vertrouwensband nog meer versterken."

"Het is belangrijk dat we aangeven dat het oké is dat je je soms eens wat minder voelt", zegt Verhegge van de KSA. "Via sociale media krijgen veel jongeren vooral te zien dat iedereen zich altijd goed voelt of zo probeert over te komen. Het is normaal om je soms eens niet goed in je vel te voelen. Door dat via een spel duidelijk te maken, maak je dat bespreekbaar. En dat is o zo belangrijk."