Al 4.400 mensen volgen afbouwprogramma’s voor verslavende slaap- en kalmeermiddelen

Eén op de vijf Belgen kreeg vorig jaar benzo’s voorgeschreven, meestal van hun huisarts. Het zijn de meest gebruikte slaap- of kalmeermiddelen in ons land, bekend onder merknamen zoals Valium en Xanax. Toch zijn ze eigenlijk alleen in uitzonderlijke situaties nuttig en slechts voor een paar weken doeltreffend.

"Benzodiazepines hebben zeker hun plaats in de geneeskunde, maar ze worden nog te vaak nodeloos lang voorgeschreven", zegt Jan De Belie van apotheek De Krook in Gent. "Er is geen lijn te trekken in het profiel van mensen die benzo's nemen. Ze komen uit alle lagen van de samenleving. Oudere mensen nemen ze vaak als slaapmiddel, maar steeds meer jongeren slikken ze tegen angst."

Het is zorgwekkend dat zoveel Belgen benzo’s blijven slikken, want het kan gevaarlijk zijn. Het veroorzaakt tolerantie, afhankelijkheid en kan leiden tot sufheid of ongelukken zoals valpartijen. Wie er vanaf wil, kan te maken krijgen met vervelende bijwerkingen zoals slapeloosheid en angst. Net die symptomen waarvoor het middel meestal wordt voorgeschreven. 

In februari lanceerden apothekersverenigingen APB en Ophaco een proefproject dat het makkelijker moet maken om niet te hervallen als je zonder benzo's door het leven wil. Deelnemers krijgen een afbouwplan op maat, in samenspraak met de huisarts en de apotheker. 

De dosis wordt over een kortere of langere periode geleidelijk aan verlaagd in vijf, zeven of tien stappen van tien, twintig of dertig dagen. Het snelste schema duurt dus 50 dagen, het langzaamste 360 dagen. 

Volwassenen die willen afbouwen, kunnen terecht bij hun apotheker, die zelf capsules maakt met een steeds lagere dosis. Een zogenoemde magistrale bereiding. “De 1.997 begeleidende apotheken hebben gemiddeld 2 à 3 patiënten die van de dienst gebruikmaken”, zegt Michael Storme, ondervoorzitter van de Algemene Pharmaceutische Bond (APB), de apothekersvereniging die het initiatief mee uitdacht. "Sinds de opstart blijkt dat het een schot in de roos is."

"Onze apothekers doen zoveel meer dan het louter afleveren van geneesmiddelen", benadrukt Geert Reyniers, CEO van Multipharma en zelf apotheker van opleiding. "Ze zijn in de eerste plaats zorgverleners, en een aanspreekpunt voor wie met vragen zit. Dit project bewijst dat nog maar eens."

In zijn apotheek begeleidt De Belie drie mensen in het kader van het project. De voorlopige resultaten zijn hoopgevend. "Mensen houden het nu wel écht langer vol, merken we. Al is een stabilisatiestap soms wel nodig. Een van onze patiënten bouwt nu traag af over een jaar tijd, maar gaf toch aan dat ze het moeilijk had om in slaap te vallen. Na die korte 'pauze' is ze weer verder aan het afbouwen."

Uit de tussentijdse cijfers van APB blijkt dat er wekelijks 120 benzogebruikers naar de apotheek stappen om aan een afbouwprogramma te beginnen. 

"Het is bespreekbaarder. Patiënten zijn ook zelf beter op de hoogte, heb ik de indruk. Dat heeft ook met de media-aandacht te maken. Mensen herkennen zich in de verhalen en dan begint het door te dringen", aldus De Belie.

 De resultaten van dit proefproject zijn hoopgevend. Alleen blijft de vraag: is het wel genoeg? "Het is een mooi initiatief natuurlijk, maar het pakt de kern van het probleem niet aan: niet alles is op te lossen met een pilletje. We moeten vooral zorgen dat benzo's niet onnodig worden voorgeschreven", aldus De Belie.

Nieuwe patiënten kunnen nog tot 31 januari 2024 instappen in het huidige proefproject. Er is ook al nieuw budget voorzien door minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) en het RIZIV om het project te verduurzamen.