Kiezen de Argentijnen vandaag voor de excentrieke Javier Milei? "Schadelijker dan Trump en Bolsonaro samen"

"Hoe besparen we op de overheidsuitgaven? Met een kettingzaag!" Luid schreeuwend overstemt Javier Milei het bruut lawaai van het werktuig waarmee hij door heel Argentinië is getrokken. Als een rockster, met woest kapsel en zwart lederen jack, slijt hij zijn controversiële voorstellen en gouden beloftes aan uitzinnige massa's. "Alles wijst erop dat die uiterst-rechtse waanzinnige, schadelijker dan Trump en Bolsonaro samen, gaat winnen", klinkt het ongerust bij tegenstanders van Milei in Buenos Aires.

Outsider Javier Milei is favoriet in alle peilingen. Met zijn partij "La Libertad Avanza" (de vrijheid gaat vooruit) haalt de ultraliberale econoom het politieke establishment meedogenloos onderuit: "Het zijn dieven, parasieten en nuttelozen". Ruim een derde van de Argentijnen laat zich blijkbaar niet afschrikken door zijn dreigement om de Argentijnse staat te lijf te gaan met een kettingzaag. De laatste peilingen geven Milei bijna 35 procent van de stemmen.

De winnaar moet vandaag 45 procent van de stemmen behalen, óf minstens 40 procent én 10 procentpunten méér dan zijn belangrijkste rivaal. De linkse minister van Economie Sergio Massa en voormalig centrum-rechts veiligheidsminister Patricia Bullrich volgen op de tweede en de derde plaats in de peilingen. Wellicht zal een van hen het tegen Milei moeten opnemen in een tweede ronde op 19 november.

Javier Milei won midden augustus onverwacht de voorverkiezingen en kreeg dus miljoenen Argentijnen achter zich die de jarenlange economische en sociale achteruitgang hartsgrondig beu zijn. Zijn overwinning stuurde een schokgolf door Argentinië en wakkerde de economische onrust nog meer aan. Argentinië wankelt al decennialang, het land ging failliet in 2001, zit diep in de schulden en krijgt de inflatie die is opgelopen tot 140 procent niet onder controle.

Volgens Milei is dat allemaal de schuld van de "politieke kaste" die van Argentinië "de grootste sloppenwijk ter wereld" zal maken. Milei’s remedie? Het geloof in de helende werking van de vrije markt: "Leve de vrijheid die van Argentinië een wereldmacht maakte". Het Argentinië van de vorige eeuw was een rijk en welvarend land. Miljoenen Europeanen emigreerden naar de graanschuur van de wereld. Buenos Aires stond bekend als het Parijs van Zuid-Amerika.

Met zijn ultraliberale recepten wil Milei die welvaart herstellen: "Geef me 15 jaar en we worden even welvarend als Frankrijk en Italië, 20 jaar en we halen het niveau van Duitsland, 35 jaar dat van de Verenigde Staten". Maar het moet wel zéér drastisch, door de Argentijnse peso te elimineren, de economie te "dollariseren" en de Centrale Bank te sluiten. De staat wil hij afbreken, overheidsbedrijven sluiten of privatiseren, 90 procent van de huidige belastingen wegsnoeien. Gedaan met heffingen op landbouwexport (één van de belangrijkste inkomsten voor de Argentijnse staatskas) en weg met energiesubsidies.

Acht ministeries moeten volstaan om Argentinië te besturen: Economie, Justitie, Binnenlandse Zaken, Veiligheid, Defensie, Buitenlandse Zaken, Infrastructuur en een nieuw "Ministerie van Menselijk Kapitaal", bevoegd voor Onderwijs, Volksgezondheid, Arbeid en Sociale Ontwikkeling. Gezondheidszorg wil hij privatiseren, openbaar onderwijs afschaffen en vervangen door vouchers waarmee armere gezinnen hun kinderen naar privéscholen kunnen sturen.

Vier op de tien Argentijnen leven onder de armoedegrens en één op de tien kan niet eens meer voldoende eten kopen. Om die mensen achter zich te krijgen heeft Milei beloofd om niet te raken aan de sociale uitkeringen. "We moeten op de lange termijn naar particuliere gezondheidszorg en onderwijssystemen gaan en de sociale bijstand afschaffen, maar dat kan pas als Argentinië weer een welvarend land is."

Milei's running mate voor het vicepresidentschap is de ultrakatholieke advocate Victoria Villarruel, die de dictatuur goedpraat en abortus opnieuw strafbaar wil maken. Milei wil abortus verbieden, orgaanhandel legaliseren en wapendracht liberaliseren. Feminisme, LGBTQ+-activisme en de strijd tegen klimaatverandering zijn volgens hem symptomen van een wereldwijd complot van cultuurmarxisten tegen de conservatieve waarden. De paus noemt hij een communist. 

Javier Milei voert een even agressieve kruistocht tegen al wat links en progressief is als Donald Trump en Jair Bolsonaro. Hij krijgt applaus van de Bolsonaro’s, van het uiterst-rechtse Vox in Spanje en van Fratelli d’Italia, de partij van de Italiaanse premier Giorgia Meloni.

Toch denken analisten dat het niet zijn economische agenda is, noch zijn ideologische standpunten, die massa’s Argentijnen verleiden. Milei-aanhangers zijn het moe, zeggen "foert", denken dat ze niets meer te verliezen hebben. Juan Grabois, links academicus en leider van een sociale beweging spreekt van een soort suïcidale verleiding. "Ze willen dat alles naar de hel gaat. Ze willen de aarde verschroeien en helemaal opnieuw beginnen."

"Ik ben hier niet om schapen te hoeden, maar om leeuwen wakker te maken", brult Milei, die berucht en beroemd werd door pikante talkshows op televisie, waarin hij de economie onder de loep nam en predikte over tantrische seks, tot hij in 2021 de politiek in ging. Milei werd groot via sociale netwerken, buiten de traditionele media om en ook zijn manier van campagne voeren is ongezien. "Hier heeft nooit een Milei-affiche gehangen", merken ze op in de grootste arbeiderswijk van Buenos Aires.

Milei is razend populair bij de jeugd, heeft de meest kwetsbare Argentijnen voor zich weten te winnen - de traditionele achterban van het peronisme in de dichtbevolkte en straatarme rand van Buenos Aires, maar ook kiezers uit de midden- en hogere klasse. "Er zijn mensen die niet willen veranderen, die profiteren van dit systeem, die de status quo willen behouden. Ze moeten niet op ons stemmen. Laat ze maar kiezen voor de mislukking en de decadentie", fulmineerde Milei op zijn slotcampagne. Het is alles of niets bij hem, maar dat zal alleen werken als hij vandaag in de eerste ronde wint.