De boeken van de week: verhalen over Versailles van Johan Op de Beeck, nieuwe inzichten in ons hart van Pedro Brugada en het romandebuut van Mohamed Ouaamari 

“Een wonderlijk orgaan waarvan de werking een samenspel is van mechanica, loodgieterij en elektriciteit.” Een mooie definitie van  cardioloog Pedro Brugada. Zijn boek "Ons hart" (uitgeverij Lannoo) breidt hij nu uit met nieuwe wetenschappelijke inzichten.  

Het hart: de pomp die zorgvuldig de nodige zuurstof naar elk hoekje van ons lichaam dirigeert. Wanneer we een inspanning doen slaat het sneller en het omgekeerde gebeurt wanneer we ons ontspannen. Maar het ritme kan ook verstoord raken; vernauwde aders kunnen de doorgang van zuurstof versperren en hartkleppen kunnen falen. De wetenschap staat gelukkig niet stil: pacemakers, defibrillatoren en hartkatheters proberen hartproblemen tot een minimum te beperken.

Hoe komt het dan dat hartaandoeningen soms toch over het hoofd worden gezien? Het kan zijn dat het probleem niet opgemerkt wordt, dat het probleem überhaupt niet zichtbaar is of dat een dominante ziekte als COVID-19 in het spel is gekomen. “Een dokter die beweert dat hij 100 procent zeker weet dat je geen hartproblemen zult krijgen, moet je niet geloven” vertelt cardioloog Pedro Brugada op Radio 1.

Een opmerkelijke vaststelling van Pedro Brugada: “Symptomen van hartziekten worden minder snel herkend bij vrouwen. De onderzoeken die in het verleden gevoerd werden, geven ons vooral een beeld van de doorsnee man. Vrouwen hebben andere klachten, die daardoor minder snel herkend worden. Daarnaast speelt ook een psychologische component mee. Het is bewezen dat dokters de klachten van vrouwen minder serieus nemen.”  

Johan Op de Beeck breidt zijn indrukwekkende verzameling historische boeken uit met een bundeling verhalen over een van de beroemdste kastelen ter wereld: “Versailles” (uitgeverij Horizon). 400 jaar geleden werd de eerste steen ervan gelegd in opdracht van de Franse koning Lodewijk XIV. Tegenwoordig is Versailles een magneet voor toeristen. 

Louis XIV, de Zonnekoning, wilde het feodale Frankrijk verenigen door de centrale macht bij zichzelf te leggen. Hij bouwde het jachtpaviljoen van zijn vader Louis XIII om tot een paleis van waaruit hij het land zou besturen. “Maar Versailles was meer dan alleen een politiek project. Het was tegelijk een cultureel en bijna een filosofisch project”, vertelt Op de Beeck in "De afspraak". Het was de plek waar het mooie Franse taalgebruik en de etiquette ontstonden en waar alle kunst rond de zon draaide, het symbool van de Zonnekoning.

Louis XIV was een man met een missie: "Hij wou zijn volk laten zien dat het mogelijk is om vanuit de modder iets te creëren dat de mens voorheen als onmogelijk beschouwde”, aldus Op de Beeck. De bouw van Versailles was de motor voor technologische en maatschappelijke vernieuwingen. Het hout kwam uit Normandië aangevoerd en vanuit alle hoeken van Europa werden de beste kunstenaars opgetrommeld.

Daar hing uiteraard een serieus prijskaartje aan vast: omgerekend naar vandaag komt Op de Beeck uit op het fabelachtige bedrag van 2,2 miljard euro. Maar hij relativeert dat meteen: het prestigieuze project leverde een reusachtige stad op en bracht brood op de plank voor 36.000 gezinnen.

Ook later werd geschiedenis geschreven in Versailles. Tijdens de Franse Revolutie ontsnapte het ter nauwernood aan de sloophamer en nadien werd het paleis omgebouwd tot een museum. Het einde van de Eerste Wereldoorlog werd er in 1919 officieel bezegeld met "Het Verdrag van Versailles". En de Franse president Macron organiseert er internationale bijeenkomsten wanneer hij indruk wil maken, aldus Op de Beeck. 

Als kind droomde de in Iran geboren Sholeh Rezazadeh ervan schrijfster te worden. In 2015 kwam ze naar Nederland. Ze leerde in snel tempo de taal en debuteerde in 2021 met de roman "De hemel is altijd paars". Dat boek viel herhaaldelijk in de prijzen. Nu is er een tweede roman: "Ik ken een berg die op me wacht" (uitgeverij Ambo-Anthos).

Op een dag besluit het hoofdpersonage Alma haar drukke leven in Amsterdam achter zich te laten en zich aan te sluiten bij een nomadengemeenschap in Iran. Hier ondervindt ze hoe hard ze de band met natuur en omgeving is verloren. Het langzame levensritme van de nomaden schenkt haar eindelijk rust. Aan de andere kant begrijpen de jongeren van de stam niet waarom Alma haar stedelijke bestaan wil inruilen voor het nomadenleven. “Dat is de tragedie van ons leven. We zijn voortdurend op zoek naar iets wat niet is”, licht Rezazadeh op Klara het verhaal toe.

Een opmerkelijk tweede hoofdpersonage is de rivier Aras die door Noord-Iran stroomt. De klimaatopwarming heeft niet alleen ingrijpende gevolgen voor de rivier zelf, maar ook voor de nomaden die afhankelijk zijn van de natuur. Sholeh Rezazadeh haalde de inspiratie tijdens een reis naar Iran en door zelf een tijd met een nomadengroep op te trekken.

“Gebaseerd op een eeuwenoude traditie, zoals de maan die op een bepaalde manier aan de hemel staat, weet een stam wanneer hij naar een volgende bestemming moet vertrekken om er een seizoen lang te leven. Wanneer ze er aankomen, blijkt dat door de veranderende klimaatomstandigheden niet meer te kloppen. Dat was heel pijnlijk om te zien.” 

Hoe waarschijnlijk is het dat een moslim op het Vlaams Belang stemt? In zijn fictiedebuut "Gesloten wegens omstandigheden" (uitgeverij Prometheus) houdt Mohamed Ouaamari dit niet voor onmogelijk.  

In "Gesloten wegens omstandigheden" zet Ouaamari de lezer aan het denken over cultuur en identiteit. Het hoofdpersonage Hakim is een vrachtwagenchauffeur met Marokkaanse roots, een succesvolle echtgenote en een probleem: hij is onvruchtbaar. Dat maakt hem onzeker en treft hem in zijn mannelijkheid.  “Ik wilde mijn personage heel graag radicaliseren, niet richting islam. Ik wilde hem extreem-rechts maken” vertelt Ouaamari in "De afspraak". 

Mohamed Ouaamari benadrukt dat zijn boek fictie is met een tragikomische noot. Hij laat Hakim nieuwkomers beschimpen met "de taal die je 30 jaar geleden in de Seefhoek hoorde. Er is een soort evolutie. Na keihard werken hoor je bij de middenklasse, heb je een bepaalde status, eis je je plaats op. Als er dan een nieuwe groep binnenkomt, dan neem je dezelfde retoriek over als wat vroeger tegen jou werd gebruikt. En dat is des mensen."

Hoe realistisch is het dat moslims voor Vlaams Belang stemmen?  "Ik denk wel dat er een kleine groep is: mensen die politiek erg bewust zijn. De samenleving neemt heel erg progressieve standpunten in, van LGBTQ over klimaat tot de lage-emissiezones. Kijk maar hoe gepolariseerd het debat over autogebruik in Brussel is", verduidelijkt Ouaamari.  

Veel standpunten van moslims leunen aan bij de opvattingen van extreemrechtse stemmers. Ouaamari vindt dat de twee groepen veel gemeenschappelijk hebben. "Maar wat vandaag het grootste struikelblok blijft, is de islam. Een van de belangrijkste standpunten van Vlaams Belang is nog altijd hun anti-islamretoriek. Vandaar dat de meeste moslims toch niet op hen zullen stemmen", voorspelt de auteur. 

Open VLD-politica Gwendolyn Rutten bond de kat de bel aan: er bestaat nog veel onwetendheid over de menopauze. Liesbeth Gijsel, wetenschapsjournalist en hoofdredacteur bij "EOS Psyche en Brein" wil daar wat aan doen met haar boek “F*ck de menopauze” (uitgeverij Lannoo). 

De strijdvaardige titel kan op twee manieren gelezen kan worden, vertelt Liesbeth Gijsel op Radio 1. “Fuck, die menopauze is daar en dat wil ik helemaal niet". Maar je kan het ook opvatten als "fuck die menopauze. Ik ben nog steeds veel waard, ook al ben ik niet meer vruchtbaar.” Volgens Gijsel is de informatie er wel, maar raakt ze niet tot bij de vrouwen. In de huisartsenopleiding is er amper aandacht voor de menopauze. "Je huisarts duwt je geen folder in de handen over de menopauze als je 40 jaar wordt.”

In haar boek somt ze de belangrijkste signalen op, die gaan van een onregelmatige menstruatiecyclus, heftig bloedverlies tot zware premenstruele klachten, zoals meer hoofdpijn. Ook stemmingswisselingen, vermoeidheid en prikkelbaarheid kunnen een gevolg zijn van de overgang. “Maar we willen vrouwen natuurlijk niet wegzetten als het zwakke geslacht dat ten prooi valt aan hormonen. Er moet gewoon rekening mee gehouden worden dat er problemen kunnen zijn, en dat is voor elke vrouw anders.”  

Uit een Nederlandse enquête blijkt dat 40 procent van de vrouwen al te maken kreeg met lacherige reacties over de menopauze op de werkvloer. Hoewel de overgang hun werk kan beïnvloeden, vinden veel vrouwen in de overgang het moeilijk om zich te "outen". Nochtans is het belangrijk dat het onderwerp ook op het werk onder de aandacht gebracht wordt, vindt Liesbeth Gijsel.

“Er moet geen menopauzebeleid komen, maar vrouwen moeten wel het gevoel hebben dat ze er open over kunnen spreken tegen hun werkgever en dat die er voor openstaat.”  Zo hebben ze het moeilijker met stress en zijn ze vatbaarder voor een burn-out. "Als je daar wat aan doet, kan dat natuurlijk voor veel meer mensen voordelig zijn dan enkel vrouwen die in de overgang zitten." Ook een flexibel werksysteem kan heilzaam zijn om je slaapproblemen tijdens de menopauze op te vangen.