Het is vandaag exact 30 jaar geleden dat "Jurassic Park" in de Belgische bioscopen verscheen. De Hollywoodfilm over een pretpark vol dinosaurussen behoort tot de meest succesvolle films ooit, won 3 Oscars en is een mijlpaal in de filmgeschiedenis geworden. Hij heeft ook het beeld dat we van dino's hebben voor een groot stuk bepaald. Maar klopt dat beeld vandaag nog wel? En hoe komt het dat "Jurassic Park" nog steeds zo populair is?
"Jurassic Park" bestaat 30 jaar en bepaalt nog altijd ons beeld van dino's: wat klopt er vandaag nog van?
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Voor film- en dinoliefhebbers is 1993 het jaar van "Jurassic Park". Dino's hadden er nog nooit zo levensecht uitgezien op het witte doek en dat lokte wereldwijd miljoenen bezoekers naar de zalen.
De film draaide een omzet van meer dan 1 miljard euro, won 3 Oscars en veroorzaakte de definitieve doorbraak van digitale effecten in films. 30 jaar en 5 vervolgfilms later is "Jurassic Park" nog steeds een icoon.
Waarover gaat "Jurassic Park"?
Miljardair John Hammond is erin geslaagd om met een team van wetenschappers dinosaurussen tot leven te wekken en ermee te kweken. Op een afgelegen eiland voor Costa Rica bouwt hij een dierenpark met de gekloonde dino's.
Enkele wetenschappers en de twee kleinkinderen van Hammond worden uitgenodigd om het park te bezichtigen en te testen voor de officiële opening. Maar tijdens een tropische storm valt de elektriciteit uit en kunnen de dinosaurussen ontsnappen.
"Jurassic Park" heeft heel fel het beeld beïnvloed dat we vandaag hebben van dino's", zegt dinokenner Harald Scheerlinck. Hij schreef het boek "Dinomanie" over dino's in onze popcultuur. En dan kom je automatisch terecht bij "Jurassic Park".
"Dinosaurussen spreken tot de verbeelding. Ze hebben dezelfde magie als draken, maar hebben ook echt bestaan. En ze zijn angstaanjagend. Die combinatie spreekt veel mensen aan, van jong tot oud", zegt Scheerlinck. "En "Jurassic Park" heeft dat nog versterkt."
"De Engelse voetbalploeg Arsenal heeft bijvoorbeeld een dino als mascotte. De naam van het Canadese basketbalteam "Toronto Raptors" verwijst naar de Velociraptors die een belangrijke rol spelen in "Jurassic Park". Niet toevallig werd de naam gekozen in 1994, een jaar nadat de film was verschenen."
"Maar dino's zijn ook populair in pretparken, muziek, films, computerspelen, stripverhalen... De mogelijkheid om een extra grote portie te bestellen bij McDonald's is ingevoerd in 1993. Het heette toen nog 'dino-size'."
Kon de T. rex wel zo snel lopen? En hadden velociraptors geen veren?
De film heeft niet enkel veel fans (en geld) opgebracht, ook de wetenschap is erdoor beïnvloed. "Jurassic Park heeft een hele generatie nieuwe paleontologen (wetenschappers die fossielen bestuderen, red.) teweeggebracht", zegt paleontoloog Koen Stein (VUB). "Er zijn sindsdien ook ongelofelijk veel nieuwe dinosoorten gevonden."
En net zoals filmliefhebbers graag op zoek gaan naar fouten in films, onderzoeken paleontologen graag of "Jurassic Park" wel wetenschappelijk correct is. "Er is de bekende scène waar een T. rex de jeep achtervolgt waarmee de hoofdpersonages wegvluchten. Sindsdien verschijnt er elk jaar wel een studie over de T. rex en of die wel echt zo snel kon lopen en zo veel bijtkracht had", zegt Stein.
"Wat blijkt: de T. rex kon met zijn 6 tot 8 ton wellicht wel een sprintje trekken, maar hij zal zeker niet sneller dan 30 kilometer per uur hebben kunnen lopen. Het is ook onzin dat een T. rex enkel bewegende prooien kon zien. Ze hadden een stereoscopisch zicht en een fantastisch reukvermogen. Maar het is natuurlijk spannender voor de film als de hoofdpersonages op die manier kunnen ontkomen", zegt Stein.
"De velociraptors (uit de bekende keukenscène, red.) waren in het echt ook maar zo groot als een kalkoen en hadden kleurrijke pluimen. Dat weten we al sinds de jaren 60. Maar het ziet er op die manier natuurlijk minder angstaanjagend uit. Ik betwijfel ook of ze in 1993 die pluimen al konden namaken met computerbeelden. Pas in de laatste Jurassic-film hebben ze er eindelijk toch een raptor met pluimen ingestoken."
Regisseur Steven Spielberg liet zich tijdens "Jurassic Park" adviseren door paleontologen, maar legde het wetenschappelijk advies hier en daar bewust naast zich neer, in functie van de film. De 10 meest bekende wetenschappelijke "fouten" somden we eerder al eens op en kan je in dit artikel nalezen.
"Al bij al zijn de dino's uit de film nog altijd vrij waarheidsgetrouw, ook met de kennis die we vandaag hebben", zegt Stein. "Jack Horner, de paleontoloog die Spielberg adviseerde, heeft ook echt enkele goeie toevoegingen gedaan."
"Spielberg wilde de velociraptors oorspronkelijk een gevorkte tong geven, zoals een hagedis of slang. Maar Horner kon hem ervan overtuigen dat dino's meer verwant zijn aan vogels en dus een andere tong hadden."
"Er is ook het moment dat een raptor op een raam ademt en het glas aandampt. Dat kan alleen bij warmbloedige dieren, maar in die tijd werden dinosaurussen nog vaak als koudbloedige dieren gezien. Het is Horner die dat detail heeft doorgedrukt."
Dino-DNA
In "Jurassic Park" spelen muggen een belangrijke rol. Het is dankzij de vondst van muggen in fossiel hars dat de wetenschappers het bloed en DNA van een dinosaurus te pakken kregen en zo de uitgestorven dieren opnieuw tot leven konden wekken. Zo gaat het verhaal althans.
"Dat was echt revolutionair", zegt Harald Scheerlinck. "Tot dan toe gingen schrijvers altijd op zoek naar verborgen plekken op aarde waar toch nog dino's bleken te leven die dan in de bewoonde wereld terechtkwamen. De verhaallijn van het DNA was toen echt vernieuwend."
Koen Stein beaamt dat er voor het eerst goed was nagedacht over een wetenschappelijk onderbouwde verklaring. "Er zijn al zeer goed bewaarde muggen gevonden van miljoenen jaren oud, dus dat gegeven is wel geloofwaardig. Maar uit het bloed in die muggen DNA van een dino halen, is niet realistisch."
"Michael Crichton, de schrijver van het boek waar de film op gebaseerd is, had nochtans toen al kunnen weten dat DNA in sommige gevallen wel uit botmateriaal van honderden miljoenen jaren oud kan worden gehaald. Hij had beter daarvoor gekozen in plaats van die muggen."
Volgens Stein was het begin jaren 90 nog niet mogelijk om dinosaurussen te klonen aan de hand van gevonden DNA. "Maar of dat intussen nog altijd onmogelijk is, durf ik niet te zeggen."
"Dankzij nieuwe DNA-technieken kan je vandaag relatief eenvoudig genetische aanpassingen maken en zou je in theorie het DNA van vogels kunnen aanpassen en terugdraaien, zodat ze weer meer op dinosaurussen gaan lijken. En net als in "Jurassic Park" speelt geldgewin ook in de echte wereld een belangrijke rol."