De hoeveelheid wolken is de laatste jaren flink afgenomen. Dat blijkt uit gegevens van het KMI in Ukkel. Er is nu maar liefst 15 procent meer zonneschijn dan in de jaren 80. Dat lijkt aangenaam, maar het baart wetenschappers zorgen.
Er zijn 15 procent minder wolken dan in de jaren 80 (en dat baart wetenschappers zorgen)
Uit gegevens van het KMI in Ukkel blijkt dat er heel wat meer zonnestralen ons land bereiken. In de jaren 80 waren er ongeveer 1.500 zonuren per jaar, terwijl bij recente metingen de teller op 1.750 staat. Dat is een indicatie voor de hoeveelheid wolken in de lucht. Hoe minder wolken, hoe meer zonnestralen het aardoppervlak kunnen bereiken.
De hoeveelheid wolken is dus flink afgenomen. “Het gaat voornamelijk over minder lage wolken”, zegt Kwinten Van Weverberg, professor van het departement geografie aan de Universiteit Gent in "Nieuwe feiten" op Radio 1. “We zijn de typische, grijze stratuswolken kwijtgeraakt sinds de jaren 80.” Daar zijn een aantal verklaringen voor. Zelf noemt hij er drie.
Afname van luchtvervuiling, toename in zonuren
“Zure regen was een groot probleem in de jaren 80. Daardoor zijn er steeds strengere normen gekomen vanuit de Europese Unie voor het ontzwavelen van brandstof en het uitfaseren van steenkool.” Dat heeft zijn vruchten afgeworpen. “Op dit moment zijn er 90 procent minder emissies van zwaveldioxide in vergelijking met de jaren 80.”
Een wolk kan zich niet vormen zonder kleine aerosoldeeltjes
Maar die schonere lucht zorgt er ook voor dat er zich minder wolken kunnen ontwikkelen. "Een wolk kan zich niet vormen zonder kleine aerosoldeeltjes." Dat zijn uiterst fijne vaste of vloeibare deeltjes in de atmosfeer, waar waterdamp zich aan kan vasthechten. "In de jaren 80 waren die massaal aanwezig, dus dan waren er ook meer wolken."
“Een tweede factor is dat de zwavel zelf ook veel licht verstrooit”, gaat Van Weverberg verder. "Die sulfaten maken niet enkel minder wolken, maar ze reflecteren ook veel licht terug naar de ruimte.” Aangezien er nu minder zwavel in onze lucht zit die het licht reflecteren, bereiken meer zonnestralen dus ons aardoppervlak. "Die twee factoren samen zorgen al voor een groot effect."
Ook een gevolg (én oorzaak) van de klimaatopwarming
Een derde factor die het aantal wolken vermindert, vindt elders op de wereld plaats. “Over de oostelijke oceaangebieden, voornamelijk voor de kust van San Francisco of Zuid-Amerika, zie je constant wolkenvelden. Die wolken ontstaan boven koude zeestromen, die in contact komen met de warme subtropische lucht.” Hij maakt de vergelijking met het aandampen van een koude badkamerspiegel. “Als je er warme lucht over laat komen, dan dampt die aan. Dat zien we ook boven die oceaangebieden.”
Maar ook die wolken zijn aan het verdwijnen. Door de klimaatopwarming warmt de zee op, waardoor minder wolken gevormd kunnen worden. Met alle gevolgen van dien. “Die wolken reflecteren veel zonlicht naar de ruimte. Ongeveer 5 procent van al het zonlicht dat we krijgen, wordt door die wolken gereflecteerd. Als die beginnen te krimpen, krijgen we veel meer zonlicht binnen.”
“Bijna alle klimaatmodellen geven aan dat we er minder wolken krijgen.” En dat brengt een positieve terugkoppeling teweeg: hoe meer opwarming, hoe minder wolken. En hoe minder wolken, hoe meer opwarming. “Dat is iets wat wetenschappers echt wel zorgen baart.”
Er zijn 15% minder wolken dan in de jaren 1980
Van het ene probleem naar het andere?
Het verminderen van luchtvervuiling leidt dus tot een opwarmend effect. Of anders gesteld: de opwarming werd gemaskeerd door onze luchtvervuiling. "In de jaren 50, 60 en 70 zagen we zoveel luchtvervuiling, dat de opwarming toen eigenlijk vrij traag verliep. Sinds de jaren 2000 is het effect van de luchtvervuiling beginnen weg te vallen, waardoor de opwarming nu versnelt boven onze contreien."
We zien in Europa ongeveer een graad extra opwarming door het verdwijnen van de wolken
Het speelt zich vooral in de westerse gebieden af, verduidelijkt Van Weverberg. Dat is in de waarnemingen te merken. “We zien in Europa ongeveer een graad extra opwarming door het verdwijnen van de wolken. Wereldwijd is dat minder het geval. Boven China en India zien we bijvoorbeeld nog steeds veel luchtvervuiling.”
Wat nu?
Er zijn wetenschappers die pleiten voor geo-engineering, het opzettelijk ingrijpen in het natuurlijke systeem. “Een aantal studies opperen om zwavel in de stratosfeer te stoten. Een andere manier zou zijn om zoutkristallen te gaan vernevelen boven de oceanen, waardoor er meer wolken worden gevormd boven de oceanen.”
Je gaat toch ook geen medicijn innemen zonder een klinische studie en een bijsluiter te lezen?
Maar dat is volgens Van Weverberg niet het juiste pad. “Het probleem daarmee is dat we maar één planeet hebben. Het is een gevaarlijk experiment om uit te voeren: je gaat toch ook geen medicijn innemen zonder een klinische studie en een bijsluiter te lezen?” Zijn conclusie is helder. “De manier om de klimaatverandering onder controle te houden, is vooral de CO2-uitstoot terugdringen.”
