Journalist Filip Rogiers deelt zijn ervaring als zij-instromer in het onderwijs in "Scènes uit een schoolleven". De voormalige Amerikaanse presidentskandidaat Bernie Sanders was in Brussel om zijn nieuwe boek voor te stellen: "Het is oké om kwaad te zijn op het kapitalisme". Kinderpsycholoog Klaar Hammenecker reikt handvatten aan om ondubbelzinnig te communiceren met tieners in "Laat maar". Nobelprijswinnaar Abdulrazak Gurnah stelt het Duitse kolonialisme aan de kaak in zijn roman "Hiernamaals". En "Mond vol vogels" van Samanta Schweblin is een bundel griezelige verhalen. Dit zijn de vijf boeken die VRT NWS deze week tipt.
De vijf boeken van de week: Filip Rogiers als zij-instromer op school en Bernie Sanders boos op het kapitalisme
Filip Rogiers observeerde als journalist voor De Standaard en vanop de achterste bank een schooljaar lang het reilen en zeilen in een klaslokaal. Sinds september staat hij vooraan in de klas als zij-instromer in het onderwijs. In "Scènes uit een schoolleven" (uitgeverij Epo) deelt hij zijn ervaring en aanbevelingen.
Sommige zij-instromers hebben een te idealistisch beeld
Een deel van de oplossing voor het lerarentekort lijkt de zij-instromer, iemand die vanuit een ander beroep het onderwijs instapt. "Niettemin is niet iedereen even tevreden met het fenomeen", vertelt Rogiers op Radio 1. “Dat is niet onlogisch. Sommige mensen geven 30 jaar les in het onderwijs, en dan komen er mensen bij zonder enige pedagogische ervaring. Ik leg binnenkort wel examens af. Qua acceptatie kan dat helpen.” Bovendien houden niet alle zij-instromers het lang vol, waardoor leerlingen na een korte periode opnieuw zonder leerkracht vallen. “Sommige zij-instromers komen aan met een te idealistisch beeld en weten niet wat hun werkelijk te wachten staat. Ik had een goede voorbereiding door mijn kijkstage.”
Een zes is niet altijd een zes
De kwaliteit van het onderwijs is ook een druk besproken onderwerp in de leraarskamer: de ene leerkracht vindt dat je dat lat wat lager moet leggen zodat iedereen mee kan, de ander noemt dat misprijzend "pretpedagogie". Rogiers nuanceert de zesjescultuur: "Een zes is ook niet altijd een zes. Voor leerlingen met een achterstand is een zes halen net goed. Als je in Sint-Martens-Latem alle mogelijkheden krijgt in een kansrijk gezin, is een zes misschien niet goed".
Rogiers eindigt zijn boek met aanbevelingen om het onderwijs te verbeteren. Bijvoorbeeld: herzie de traditionele schooldag en dan voornamelijk het tijdstip waarop de lessen aanvangen. “Het sociaal leven van leerlingen is veel rijker dan toen ik op de schoolbanken zat. Dat maakt de rugzak zwaarder, maar niet per se omdat er te veel stenen inzitten. Er zitten ook veel goudklompjes in. Dat neemt niet weg dat ze veel te verwerken hebben.”
De linkse Amerikaanse senator en gewezen presidentskandidaat Bernie Sanders was deze week in Brussel om zijn nieuwe boek voor te stellen: "Het is oké om kwaad te zijn op het kapitalisme" (BOT Uitgevers), een pamflet waarin hij waarschuwt voor de ondermijning van de democratie door het ongebreidelde kapitalisme in de Verenigde Staten.
De rijken worden rijker en de armen armer
Zestig procent van de Amerikanen kan nauwelijks rondkomen, 600.000 mensen hebben geen dak boven hun hoofd en 85 miljoen zijn uitgesloten van de gezondheidszorg of hebben geen verzekering. "In de Verenigde Staten zijn er drie mensen die meer welvaart bezitten dan de vijftig procent armste. Zo’n wereld is niet van Gods makelij, maar wel van mensen die miljarden uitgeven om ons wijs te maken dat er geen alternatief is”, vertelt Bernie Sanders in "Terzake".
De armoede verklaart ook het grote aantal wanhoopsziekten. "De betekenis ervan schuilt in de naam: als mensen wanhopig worden, grijpen ze naar drugs, alcohol en ongezond eten". De levensverwachting bij de rijken ligt tien jaar hoger dan bij de arbeidersklasse in de Verenigde Staten. “Als je arm bent, zal je heel jong sterven".
Media verzwijgen klassenscheiding
Het überkapitalisme, met rijken die steeds waanzinnig rijker worden, controleert ook de politieke macht en de presidentsverkiezingen. “In dat systeem heb je dus een paar erg rijke enkelingen die een heel groot deel van de campagnefinanciering betalen. Zo hebben de miljardairs de beide politieke partijen in hun greep. De Amerikaanse burgers vragen zich af wie hen dan daadwerkelijk vertegenwoordigt, met teleurstelling in de democratie als resultaat".
In de media komt de klassenscheiding niet meer aanbod, stelt Sanders vast. "In Amerika zijn er acht grote mediaconglomeraten verantwoordelijk voor negentig procent van wat de bevolking hoort, leest en ziet. Mediakanalen komen inderdaad op voor raciale kwesties en vrouwen- en homorechten, maar enkel omdat ze in handen zijn van miljardairs die het niet willen hebben over hoe hun rijkdom eerlijker verdeeld kan worden. Dat is een probleem waar we het in de Verenigde Staten bijna nooit over hebben. Om die reden schreef ik het boek”.
Hoe moet het nu verder? Sanders legt uit dat president Joe Biden, ondanks zijn moedige pogingen, onvoldoende krachtige maatregelen heeft doorgevoerd om de leefomstandigheden van de arbeidersklasse te verbeteren. "De economie moet voor iedereen werken, niet enkel voor de top van één procent".
Uitspraken van tieners en hun ouders kunnen leiden tot onbegrip, afstand en escalatie. In “Laat maar. Wat tieners en ouders tegen elkaar zeggen en waar het echt over gaat” (uitgeverij Lannoo) reikt kinderpsycholoog en -therapeut Klaar Hammenecker handvatten aan om elkaar beter te begrijpen.
1.000 dagen
"Laat maar. Je begrijpt me toch niet" en “Seg, overdrijf eens niet” zijn twee van de zeven cliché-uitspraken van kinderen én ouders die Klaar Hammenecker onder de loep neemt. “Laat maar” is een paradox, licht ze toe op Radio 1: “Meestal hebben tieners al veel ondernomen om de boodschap over te brengen, maar wordt die niet ontvangen of gelezen. In 99 procent van de gevallen is de "laat maar" een machteloze wanhoopuitdrukking voor "zie mij".
De afgelopen jaren is er ontzettend veel aandacht gegaan naar de eerste 1.000 dagen van een mensenleven en wat jonge kinderen daarbij nodig hebben. “De puberteit is een soort herkansing van die 1.000 dagen om opnieuw met dezelfde thema’s aan de slag te gaan: wie ben ik? Hoe maak ik me los van volwassenen? Hoe kan ik mezelf zijn?” vertelt de psycholoog.
Stappenplan
In haar boek biedt Klaar Hammenecker een stappenplan aan om de verbinding tussen ouders en tieners te herstellen. De eerste stap is safety first, waarbij je als ouder een veilige plek creëert voor je tiener om dingen te vertellen. "Dan moet je als ouder ook leren ontvangen en uitspraken als "tegen ons kan je alles zeggen’ werkelijk waarmaken.” De tweede stap noemt ze armen open en bestaat erin dat de tiener het gevoel krijgt dat hij er niet alleen voor staat. De laatste stap naar verbinding is mondje toe. “Je tiener zal in de autonomie-ontwikkeling keuzes maken waarmee hij tegen de muur loopt. "Ik had je verwittigd" zijn killers voor autonomie en verbinding.”
In 2021 kreeg de Tanzaniaanse schrijver Abdulrazak Gurnah de Nobelprijs voor literatuur. Sindsdien schreef hij twee nieuwe romans die nu zijn vertaald. Catherine Vuylsteke las "Hiernamaals" (uitgeverij Meulenhoff), een roman over de Duitse kolonisatie in Oost-Afrika.
Niemand wilde zijn debuut uitgeven
Abdulrazak Gurnah werd geboren in Tanzania. In 1964 zorgde de socialistische revolutie voor een keerpunt en hij vluchtte samen met zijn broer naar Groot-Brittannië. "Aanvankelijk wou hij ingenieur worden, maar de vele negatieve ervaringen en het gemis zetten hem aan het schrijven", vertelt Catherine Vuylsteke op Klara.
Abdulrazak Gurnah won in 2021 de Nobelprijs voor literatuur. Een straffe prestatie: nog in 1987 was geen enkele uitgever geïnteresseerd om de Afrikaanse schrijver te publiceren.
Verder leven met de koloniale trauma's
"Hiernamaals" speelt zich af in het koloniale Tanzania onder Duitse heerschappij. Het verhaal volgt de levens van vier personen die na een ontzettend traumatische ervaring hun leven verderzetten. Een van de hoofdpersonages is een askari, een lokaal geronselde soldaat die in naam van de Duitsers strijdt tegen andere Afrikaanse volkeren. Gurnah wil begrijpen hoe het kwam dat jonge Afrikaanse mannen hebben gevochten tegen hun eigen volk, in dienst van de koloniale overheerser.
"Hij is niet mild voor wat er is gebeurd, maar dat is niet wat hem interesseert als romanschrijver. Wel wat mensen er achteraf mee doen", vertelt Vuylsteke. Het hiernamaals uit de titel - "Afterlives" in de Engelse versie - verwijst hiernaar. Volgens Vuylsteke is het helemaal geen bloeddorstig verhaal. “Het laatste waar je Gurnah van zou kunnen verdenken is geweldporno. Hij suggereert het geweld altijd, maar het is aan de lezer om het zich te verbeelden.”
Voor de liefhebbers van het korte verhaal is de Argentijnse Samanta Schweblin geen onbekende. In de Spaanstalige boekenwereld wordt ze beschouwd als de beste korteverhalenschrijver van haar generatie. Haar internationaal geprezen "Mond vol vogels" (Meridiaan Uitgevers) uit 2009 krijgt nu een heruitgave met vier nieuwe, lugubere verhalen.
Een literaire durfal
In het eerste verhaal "Wanhopige vrouwen" wordt het hoofdpersonage Felicidad in bruidsjapon achtergelaten op een verlaten hoofdweg. "Een schitterende start is dat, zeker wanneer vervolgens Felicidad ook nog eens de rijstkorrels uit haar haren begint te verwijderen", vertelt Christophe Vekeman in zijn recensie op Klara. In de omgeving stijgen "zowel hoongelach als gehuil op, beide afkomstig uit de monden van vrouwen die precies hetzelfde lot als Felicidad hebben ondergaan", wat de lezer opeens doet belanden "in een lugubere, surreëel aandoende wereld" aldus Vekeman.
Wegen, wagens en wegrestaurants komen vaak terug in de verhalen van Schweblin, net als de thema’s dood en geweld, vaak gericht tegen vrouwen en gekoppeld aan beeldende kunst. Vekeman noemt Schweblin een "literaire durfal" en vindt de auteur in deze bundel op haar best wanneer ze niet vollédig loos gaat en haar zwarte fantasie toch enigszins aan banden weet te leggen.
