Zo'n kwart van de Duitsers mag vandaag naar de stembus, want de deelstaten Beieren en Hessen kiezen vandaag een nieuw deelstaatparlement. Hoewel München en Wiesbaden ver van Berlijn liggen, zal het resultaat in de hoofdstad zeker met grote ogen en dichtgeknepen billen gevolgd worden. De paars-groene regeringspartijen - 'Ampel' in het Duits - dreigen immers klappen te krijgen, de winst lijkt voor rechts en vooral het verre rechts: de AfD.
Deelstaatverkiezingen in Duitsland: tussentijds examen voor onpopulaire regering van kanselier Scholz
Jeroen Reygaert
Gepubliceerd:
Er is in Duitsland wel altijd ergens iets te stemmen. Is het niet voor de gemeente, de Kreis, of het dorp, dan is het voor de deelstaat. In tegenstelling tot bij ons, worden de regionale parlementen niet allemaal op dezelfde dag gekozen. In het voorjaar was het al aan Bremen en Berlijn, vandaag is het aan het zuidoosten, met Beieren - Duitslands grootste deelstaat in oppervlakte en de op één na grootste in bevolking - en aan het midden van Duitsland, met Hessen, de deelstaat rond steden als Frankfurt, Wiesbaden en Kassel.
Het belang van deze deelstaatverkiezingen valt niet te onderschatten: ze zijn de graadmeter voor de politieke stemming in Duitsland. Het is geen toeval dat Angela Merkel destijds haar nakende afscheid als CDU-voorzitter en kanselier aankondigde na tegenvallende deelstaatverkiezingen.
Ook vandaag worden de deelstaatverkiezingen vooral als nationale test gezien. En dat hebben de regionale politici vooral aan zichzelf te danken, want het ging in de campagne ook vooral over nationale thema's. "Nog nooit ging in het Hessen zo weinig over Hessen", zei een politoloog uit Frankfurt op de lokale radio. "De minister-president haalde fors uit naar de Bondsregering in Berlijn", klonk het uit München over de slotmanifestatie van de CSU in Beieren.
Deelstaatverkiezingen van start in Duitsland: wordt rechts-radicale AfD grote overwinnaar?
De christendemocraten met gemengde gevoelens op kop
Over wie de grootste partij wordt vanavond, bestaat in beide deelstaten weinig twijfel: zowel in Hessen als Beieren zullen dat de christendemocraten blijven. In Hessen zal dat vermoedelijk ook met een overwinning zijn voor de CDU en dat is voor minister-president Boris Rhein zeker een succes. Vermoedelijk zal hij ook de coalitie met de Groenen kunnen verderzetten.
In Beieren zal de CSU - de Beierse christendemocraten - ook met ruime voorsprong de grootste blijven, maar mogelijk wel met het slechtste resultaat ooit. De tijden dat de partij vlotjes 60 procent haalde, liggen al een tijdje achter de rug: de voorbije regeerperiode ging de absolute meerderheid al verloren en dat zal zo blijven. Minister-president Söder moet het tij keren, maar of dat echt zal lukken is niet zeker.
Het was in Beieren bovendien een vreemde campagne door de bijzondere koers die coalitiepartner Freie Wähler - ook al zo'n Beiers fenomeen - de laatste tijd vaart. Kopman Hubert Aiwanger kwam in opspraak door mogelijk nazi-sympathieën tijdens zijn schooltijd, reageerde daar zo onverschillig mogelijk op, haalde uit naar de politieke elite en deed het verbluffend goed in de peilingen.
Alle ballen op de Groenen
Het gaat van slecht naar nog slechter met de "tevredenheidscijfers" van de regering Scholz: driekwart van de Duitsers zegt dat ze niet tevreden zijn met de huidige regering van socialisten, liberalen en groenen. Voor de rechtse oppositiepartijen is de oorzaak van alle ellende binnen die regering te vinden bij Die Grünen. Dat de energieprijzen in Duitsland zo hoog zijn, de kosten voor renovatie de hoogte in gaan, je aan de pomp met de week meer lijkt te betalen en dat er ook nog eens een migratiecrisis bovenop komt: voor de andere partijen is de schuldige in groene hoek te vinden.
"Ik zal niet met de Groenen regeren. De Groenen passen niet bij Beieren", riep Markus Söder verschillende keren tijdens de campagne. Duidelijker kan je een tegenstander niet aflijnen.
"Het is niet zo dat we alles correct gedaan hebben, maar de schuld op iemand anders steken is wel gemakkelijk. Vooral omdat ze alles op een hoopje gooien: de groenen zijn echt niet verantwoordelijk voor de hoge brandstofprijzen", zegt Lars, sympathisant en trouwe kiezer sinds de jaren 80. Hij is naar de Odeonsplatz in München gekomen voor de slotmanifestatie van de Beierse Groenen, met voorzitster Ricarda Lang als centrale gast.
"Wij, de Groenen, zijn de gebeten hond, omdat we zeggen zoals het is: de klimaatverandering kost geld", zegt een vrouw mij. "En mensen willen niet betalen. Ze hebben wel geld voor iPhones of andere luxe, maar ze hebben zogezegd geen geld om voor klimaatmaatregelen te betalen. Dat snap ik niet", vult ze fors aan.
Mensen hebben wel geld voor dure gsm's, maar ze hebben zogezegd geen geld om te betalen voor klimaatmaatregelen. De Groenen zeggen het zoals het is: klimaat kost geld.
Sympathisant van "Die Grünen", tijdens de slotmeeting in München
De voorzitster speelt uiteindelijk tijdens haar speech in op die 'schuldvraag'. "Ja, tijdens kiescampagnes zijn wij Groenen altijd de schuld van alles. En ja, ik beken, sommige dingen zijn onze schuld. Zo zijn we schuldig aan het bouwen van veel windmolens, schuldig aan het feit dat we binnen het jaar van Russisch gas afgekickt zijn, schuldig aan het optrekken van de kinderbijslag. Maar aan al die dingen ben ik heel graag schuldig", aldus Lang.
Duitsers morgen naar de stembus voor belangrijke deelstaatverkiezingen
De AfD, partij van de "slechtgehumeurde mensen", populairder dan ooit
Het is al maanden aan de gang: peiling na peiling doet de "Alternative für Deutschland" er wat procenten bij. Intussen scoort de partij op nationaal vlak tussen de 20 en de 25 procent en heeft ze zich stevig op de tweede plaats gezet. In Beieren en Hessen zal het niet zo'n vaart lopen: dit zijn deelstaten waar de AfD het altijd slechter doet. Beieren en Hessen, dat is welvarend Duitsland, ver weg van het oosten en verval. Toch wordt ook winst verwacht en doet AfD mee voor de tweede plaats.
Deelstaatverkiezingen in Duitsland: tussentijds 'examen' voor onpopulaire regering van kanselier Scholz
Wij moeten daar niets voor doen. De andere partijen zorgen ervoor dat de AfD groot wordt.
AfD-sympathisant op de slotmanifestatie in Wiesbaden
"Voor mij is het de eerste keer dat ik AfD ga stemmen", zegt een man. "Maar het gaat echt alleen nog over klimaat. Terwijl er aan de echte problemen, zoals immigratie, niets gedaan wordt." Ook wat verderop op het plein, hoor ik hetzelfde: "De politiek in Berlijn duwt mij naar AfD. Weet je hoe duur alles geworden is? Wij betalen ons blauw aan allerlei kosten, de inflatie is hoog en intussen gaat de economie erop achteruit. En wat doen de heren Scholz en de groene Habeck? Niets. Nog meer klimaatmaatregelen nemen." Al zijn er ook de eerder 'klassieke AfD'ers', die voor de AfD stemmen omdat die partij "terug wil brengen, wat de rest weggegooid heeft: orde en principes".
Dat de AfD er is voor slechtgehumeurde mensen, zoals kanselier Scholz onlangs in een interview zei, wordt hier op gelach onthaald. "We komen op voor ons land. En je krijgt daarvoor al eens iets te horen. Maar ik ben niet slechtgezind."
Dat de partij tegen steun aan Oekraïne is en veel Rusland-gezinden in de rangen heeft, dat de AfD tegen de Europese Unie ageert: het is lastig iemand te vinden die daar wil op ingaan tijdens de bijeenkomst. Voor de gemiddelde AfD-kiezer gaat het hier in de eerste plaats om de portemonnee en om migratie. Dat dit net de twee thema's zijn die de voorbije maanden het Duitse nieuws beheersen, is de beste campagne die de partij zich kon voorstellen.
