Je kent Oxford misschien als een rustig en pittoresk stadje, maar dat was niet altijd het geval. In de veertiende eeuw was het zelfs dé moordhoofdstad van Engeland. Dat blijkt uit onderzoek van het Cambridge Violence Research Centre. Het aantal moorden lag er bijna vijf keer hoger dan in Londen of York. "Bij de meerderheid van de gedocumenteerde moorden in het middeleeuwse Oxford waren er studenten betrokken", zegt historicus Jonas Roelens (UGent) in "Nieuwe feiten" op Radio 1.
Nieuwe studie wijst uit: studentenstad Oxford was in de veertiende eeuw dé moordhoofdstad van Engeland
Maxine Rappé
Gepubliceerd:
Het Cambridge Violence Research Centre bracht met behulp van juridische bronnen moordzaken uit de 14e eeuw in kaart. Dat deden ze voor drie steden: Londen, York en Oxford. Het resultaat zijn de Medieval Murder Maps , interactieve, digitale kaarten die misdaadscènes weergeven.
Oxford meest moorddadig
Oxford komt uit dat onderzoek als de meest moorddadige stad uit de bus. Het aantal moorden lag er op 60 tot 75 per 100.000 inwoners. Dat er in het laatmiddeleeuwse Oxford meer moorden werden gepleegd dan in de andere Engelse steden, heeft volgens de onderzoekers te maken met de vele studenten die er woonden.
Dat bevestigt ook Jonas Roelens, historicus aan de Universiteit Gent, in "Nieuwe feiten" op Radio 1. "Oxford is op dat moment een stad van 7.000 inwoners, waarvan er maar liefst 1.500 student zijn. Dat is een enorme concentratie van jonge mensen die op een kleine oppervlakte samenkomen."
Dat veroorzaakte al eens escalaties. "Van de 68 moorden die in Oxford gedocumenteerd werden, zijn bij de meerderheid studenten betrokken. Het gaat over jonge, uitsluitend mannelijke studenten die samengepakt zitten en waarbij de situatie vaak uit de hand loopt."
Het begint vaak met taferelen die we vandaag ook kennen. "Bij veel van die zaken is er alcohol in het spel, ontsporen caféruzies of worden beledigingen naar iemands hoofd geslingerd. Die zaken escaleren en eindigen dan in moord."
Van wapens tot klassenjustitie
Niet alle conflicten eindigen natuurlijk zo extreem. Dat het toen wel zo vaak misliep, heeft volgens Roelens een voor de hand liggende verklaring. "In de middeleeuwse samenleving was er veel wapendracht. Ik kan me inbeelden dat daar bij een jonge, brallerige bende studenten gretig mee gepocht werd."
Zelfs voor moord of doodslag kregen veel studenten gewoon een boete, moesten ze op strafbedevaart of een tijdje in de gevangenis doorbrengen
Historicus Jonas Roelens (UGent)
Daarnaast was er ook sprake van klassenjustitie. "De universiteit ging nogal coulant met het probleem om. Studenten hadden een apart statuut en werden voor de universitaire rechtbank berecht", zegt Roelens.
"Ze werden veel minder streng gestraft. Zelfs voor moord of doodslag kregen veel studenten gewoon een boete, moesten ze op strafbedevaart of een tijdje in de gevangenis doorbrengen. Dat werkte de lokale bevolking wel eens op de zenuwen."
De middeleeuwen: toch niet zo wreed als we denken?
Toch klopt het clichébeeld van de middeleeuwen als een gewelddadige periode niet per se. "De middeleeuwse samenleving deed juist moeite om het geweld te reguleren. Het is niet zo dat iedereen elkaar constant met messen te lijf ging", zegt Roelens. "In Gent werden er bijvoorbeeld officiële verzoeners ingezet, ‘paisierders’, die op officieuze wijze conflicten moesten oplossen."
Ook op andere plaatsen werd dat geweld ingedijkt. "Gedurende de middeleeuwen is er een evolutie en vindt geweld gecontroleerder plaats dan vaak wordt gedacht."
