Een nieuwe studie van de KU Leuven geeft meer inzicht in de verkiezingsuitslag van 2019. Het onderzoek toont aan dat steeds minder Belgen gaan stemmen en dat Vlaams Belang veel N-VA-kiezers en bijna een kwart van jongeren wist te overtuigen. De vier belangrijkste conclusies op een rij.
Jonge kiezers stemden rechtser dan rest van bevolking: 4 conclusies uit nieuw onderzoek naar verkiezingsuitslag 2019
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Jonge kiezers stemden rechtser dan de rest van de bevolking
Het Vlaams Belang slaagde er in 2019 in om veel jongeren te overtuigen. Van de 18 tot 24-jarigen stemde 23,6 procent op het Vlaams Belang. Dat is 7,5 procentpunt meer dan de partij bij de bevolking in het algemeen scoorde. Bij N-VA is die verhouding tussen jongeren en de rest van de bevolking gelijkaardig: ze konden 20,9 procent van de nieuwe kiezers overtuigen. In totaal stemde 44,5 procent van nieuwe kiezers op Vlaams Belang of N-VA, bij de algemene bevolking was dat 38 procent. “Los van ideologie zien we dat de winnaars van verkiezingen altijd versterkt worden door de jonge kiezers", zeggen de onderzoekers.
Ze wijzen ook op het resultaat van Groen: “Dat is enigszins teleurstellend gezien 2019 het jaar was van de klimaatmarsen. De partij kon van de nieuwe kiezers net geen 10 procent overtuigen."
Wat betreft leeftijd is CD&V een uitschieter in de omgekeerde richting. Bijna 4 op 10 van hun kiezers was in 2019 ouder dan 65. Ook bij N-VA en de toenmalige sp.a was in vergelijking met andere partijen een groot deel ouder dan 65. Bij beide partijen ging het om ongeveer 29 procent.
N-VA verloor 260.000 kiezers aan Vlaams Belang
De onderzoekers bestempelen de verkiezingen van 2019 als één van de meest volatiele in de Belgische geschiedenis. Dat wil zeggen dat veel kiezers op een andere partij stemden dan tijdens de verkiezingen ervoor. 44 procent koos voor andere partij, in 1985 was dat nog maar 16 procent.
De grootste verschuiving van kiezers vond plaats tussen N-VA en Vlaams Belang. 260.000 mensen die in 2014 voor N-VA stemden, kleurden in 2019 het bolletje naast Vlaams Belang. Ook het grootste deel van de mensen die CD&V achter zich lieten, gaven hun stem aan Vlaams Belang. Naast het verleiden van andere kiezers, kon Vlaams Belang ook rekenen op het meest trouwe publiek. 88 procent van hun kiezers in 2014 stemden ook in 2019 op de partij. Bij de andere partijen is dat percentage trouwe kiezers aanzienlijk minder.
Slechts de helft van de bevolking zou altijd gaan stemmen zonder opkomstplicht
“Het mag duidelijk zijn dat de facto de opkomstplicht in België aan het verdwijnen is”, stellen de onderzoekers. In de praktijk gaan steeds minder mensen stemmen, zonder dat ze daarvoor vervolgd worden. 12 procent van de Belgen kwam in 2019 niet stemmen, een percentage dat elk jaar stijgt. Het aantal blanco-stemmers blijft ongeveer gelijk en is zelfs lager dan in de jaren 90.
Vooral jongere (tot 24j) en oudere (boven 65j) Belgen kwamen niet naar het stemhokje of stemden blanco. Het valt ook op dat hoofdzakelijk kort-geschoolden niet veel voelen voor verkiezingen.
Bij een bevraging gaf 50,2 procent van de Vlamingen aan dat ze nog steeds altijd zouden gaan stemmen, mocht de opkomstplicht afgeschaft worden. Een vijfde zou definitief afhaken. Vooral Vlaams Belang zou impact ondervinden van het afschaffen van de opkomstplicht. Meer dan een derde van hun kiezers zegt nooit meer naar de stembus te zullen gaan.
"In de toekomst zullen de uitslagen van de partijen steeds meer afhankelijk worden van het al dan niet deelnemen van hun kiezers aan de stembusgang. Partijen moeten echt de inzet van de verkiezingen in de verf zetten", denken de onderzoekers. In Vlaanderen zal er bij de volgende lokale verkiezingen voor het eerst geen opkomstplicht zijn.
Vlamingen zijn niet meer anti-immigratie dan Franstaligen
De studie gaat breder dan de verkiezingsresultaten alleen. Ook de evolutie van verhoudingen binnen de samenleving op lange termijn en de zogenoemde breuklijnen werden onder de loep genomen. Daaruit blijkt onder meer dat zowel Vlamingen als Franstaligen fors zijn verrechtst op economisch vlak sinds 1991. Ook opvallend: we zijn op cultureel vlak dichter naar elkaar toegegroeid, Franstaligen zijn niet progressiever dan Vlamingen.
Het onderzoek peilde ook specifiek naar de houding ten aanzien van immigranten. "In tegenstelling tot wat men zou verwachten, zijn attitudes ten aanzien van immigranten over de tijd relatief stabiel gebleven. Ook de verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië zijn relatief klein."
