Partijvoorzitters Paul Magnette (PS), Georges-Louis Bouchez (MR) en Jean-Marc Nollet (Ecolo) staan dicht bij een akkoord over een hervorming van het politiek systeem in Franstalig België. Ze willen minder ministers en minder parlementsleden, Franstaligen worden namelijk in meer parlementen vertegenwoordigd dan Vlamingen. Hoe zit dat precies? En wat willen de partijen veranderen?
Minder ministers en efficiënter werken: partijvoorzitters onderhandelen in het geheim over hervorming Franstalig politiek systeem
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Al sinds de zomer van vorig jaar onderhandelden de drie partijvoorzitters en enkele medewerkers in het geheim over een hervorming van het Franstalige politiek systeem, schrijft Le Soir. Zo een hervorming is al jaren onderwerp van debat. Ze moet de politieke instellingen eenvoudiger en goedkoper maken. En dat is een hele uitdaging.
Ingewikkeld België
Binnen het ingewikkelde België scoren de Franstalige instellingen het hoogst als het gaat over complexiteit. In tegenstelling tot Vlamingen worden Walen en Brusselaars als het over regionale aangelegenheden gaat, elk in twee parlementen vertegenwoordigd. Die elk een eigen regering hebben. "Aan elke kant van de taalgrens denken ze dat het andere landsdeel op dezelfde manier bestuurd wordt, maar het is volledig anders", legt politiek journalist Alain Gerlache uit.
Dat zit zo: België is onderverdeeld in 3 gemeenschappen en 3 gewesten. De gemeenschappen zijn bevoegd voor alles wat "aan de persoon gebonden" is, onder meer cultuur, onderwijs en welzijn. De gewesten beslissen over onder andere economie, werkgelegenheid en landbouw.
In Vlaanderen vallen het gewest en de gemeenschap samen. Daarom is er één Vlaams Parlement. Franstaligen worden vertegenwoordigd in het parlement voor de Franse Gemeenschap en dan nog eens apart in het parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest of het Waals Gewest, afhankelijk van of ze in de hoofdstad of in Wallonië wonen.
Om het nog wat complexer te maken zijn de parlementen officieel verschillende instellingen met hun eigen gebouw, maar overlappen de parlementsleden voor een groot stuk. Alle 75 leden van het Waals parlement zetelen bijvoorbeeld automatisch ook in het Franse gemeenschapsparlement. Ze wisselen af: de ene week werken ze voor het Waalse in Namen, de andere voor dat van de Franse gemeenschap in Brussel.
De partijen die samen de regering vormen, hoeven niet per se dezelfde te zijn in beide parlementen. Op dit moment is dat wel het geval. PS, Ecolo en MR vormen zowel de Waalse regering als de regering van de Franse gemeenschap.
Minder parlementsleden en minder ministers
Die partijen nemen nu het initiatief om het systeem te hervormen. Daarvoor kijken ze vooral naar de instellingen van de Franse gemeenschap. Het aantal parlementsleden moet er naar beneden – van 90 naar 60 - en er moeten minder ministers komen. Concreet denken ze aan een systeem waarbij ministers van de gewestregeringen die rol ook opnemen op het niveau van de Franse Gemeenschap.
"In het Frans noemen we dat een minister met double casquette, iemand die twee petjes tegelijk zal dragen", legt Gerlache uit. "Op die manier zou er ook bespaard kunnen worden op het personeel: de Waalse regering had bij een telling vorig jaar niet minder dan 501 cabinetards in dienst. Daarnaast waren er nog de 276 medewerkers op het niveau van de Franse Gemeenschap. Dat is veel meer dan in Vlaanderen", zo staat te lezen in Gerlache's boek "Het verhaal van Wallonië".
Bouchez, Magnette en Nollet leggen ook een plan op tafel om bevoegdheden te herverdelen tussen de twee regionale parlementen. Onder meer gezondheidszorg, ambtenarenzaken en gelijke kansen gaan naar de gewesten. De Franse Gemeenschap zou dan enkel onderwijs, cultuur, media en onderzoek behouden.
Besparingsoperatie?
"De Franse gemeenschap is altijd al het zwakke broertje geweest. Het debat over de rol van die instelling woedt al jaren", legt Gerlache uit. Ook in het verleden werden al bevoegdheden doorgeschoven. Dat leidt tot rare situaties: "Soms is de overdracht bijvoorbeeld slechts gedeeltelijk, zoals in de sport, waar de Franse Gemeenschap bevoegd is voor het sportbeleid en het Waals Gewest voor sportinfrastructuur."
Onze financiële situatie is een catastrofe, we moeten iets doen
Minister-president van de Franse Gemeenschap Pierre-Yves Jeholet (MR)
De hervormingen zijn vooral nodig om kosten te besparen en de overheid efficiënter te maken, vinden de partijen. "Dat kan wel gedeeltelijk, maar fundamenteel blijven de instellingen hetzelfde", tempert Gerlache de verwachtingen. Besparingen zijn alleszins dringend nodig. Minister-president van de Franse Gemeenschap Pierre-Yves Jeholet (MR) trok woensdag nog aan de alarmbel: "Onze financiële situatie is een catastrofe, we moeten iets doen", zei hij in een interview. "Als je de dingen beter organiseert zijn er een paar besparingen mogelijk, maar die zijn peanuts in vergelijking met de financiële tekorten die Wallonië heeft", denkt Gerlache.
Vlaanderen dwarsligger?
De kans is klein dat de hervorming er snel komt. De partijvoorzitters hebben nog geen volledig akkoord, over bepaalde onderdelen van de hervorming zijn ze het nog oneens. Politiek journalist Dorian De Meeûs waarschuwt in La Libre zelfs voor "loze beloften" van Bouchez en co. De institutionele hervormingen nog voor de verkiezingen goedgekeurd krijgen, lijkt onbegonnen werk. De vraag is of PS, Ecolo en MR na de verkiezingen nog aan de macht zijn, de andere partijvoorzitters werden niet betrokken bij de onderhandelingen.
Het hele project kan ook nog op een ander grote struikelblok stoten. Zo moet bij de geplande overdracht van bevoegdheden van gemeenschaps- naar gewestniveau ook Vlaanderen instemmen met de overdracht van eigen bevoegdheden naar het Brussels gewest, namelijk die bevoegdheden die in Franstalig België aan Brussel worden overgedragen.
