Heeft het gerecht geheime zittingen gehouden om stukken uit het onderzoek naar seksueel misbruik door geestelijken te doen verdwijnen? Wat zat er in de honderden dozen die in juni 2010 in beslag zijn genomen tijdens "Operatie Kelk"? En waarom besliste het gerecht dat de documenten uiteindelijk moesten worden teruggegeven aan de kerk? Na de VRT Canvas reeks "Godvergeten" zoeken we op die vragen een antwoord.
"Operatie Kelk" onder de loep: waarom werden in beslag genomen dossiers teruggegeven aan de Kerk? En zijn ze dan wel onderzocht?
We keren even terug in de tijd naar 24 juni 2010, naar de start van "Operatie Kelk", het gerechtelijk onderzoek dat werd opgestart naar seksueel misbruik door geestelijken. Speurders vielen binnen in het aartsbisschoppelijk paleis in Mechelen, de woning en het kantoor van kardinaal Danneels, in de Sint-Romboutskathedraal, bij het Rijksarchief en bij de commissie Adriaenssens die zich bezighield met de opvang van misbruikslachtoffers binnen de kerk.
Ze waren op zoek naar bewijzen van seksueel misbruik door geestelijken. De speurders vroegen naar verluidt naar "De map over misbruik". "Die hebben we niet", zouden ze als antwoord hebben gekregen, waarop de speurders meteen het volledige archief in beslag namen. Alles samen ging het om 931 dozen met allerlei documenten.
De start van dit onderzoek is meteen ook de start van een jarenlange juridische strijd over deze huiszoeking en de in beslag genomen dozen.
Wat zat er in die dozen?
Volgens onze informatie zaten er in de in beslag genomen dozen onder meer verslagen, brieven en studies. Niet alles bleek relevant voor het onderzoek. Van de 931 dozen die in beslag werden genomen, zijn er 285 geselecteerd die mogelijk nuttig waren.
Om het zoeken in die grote hoeveelheid documenten te vergemakkelijken werden ze gescand. Via allerlei trefwoorden werd dan gezocht naar aanwijzigingen van een doofpotoperatie door de kerk of van seksueel misbruik door geestelijken.
De verwijdering van de dozen uit het onderzoek
Al meteen na de huiszoekingen in 2010 startte een juridische strijd over de huiszoekingen en de inbeslagnames. Fernand Keuleneer, de advocaat van kardinaal Danneels, noemde die onwettig. Hij sprak van een "fishing expedition": zonder concrete aanwijzingen een groot net uitgooien in de hoop iets te kunnen vangen.
Na tal van procedures besliste de kamer van inbeschuldigingstelling in 2012 dat de huiszoekingen en inbeslagnames nietig waren. De documenten moesten uit het onderzoek verwijderd worden en terugkeren van waar ze kwamen. Volgens advocaten Walter Van Steenbrugge en Christine Mussche, die slachtoffers bijstaan, werd het onderzoek daardoor "onthoofd", zeiden ze in aflevering 3 van "Godvergeten".
In "De Afspraak" van 27 september gaat meester Van Steenbrugge nog een stap verder. Daar stelt hij dat de "rechtsstaat in gevaar is". Volgens hem is de beslissing om de stukken uit het onderzoek te halen genomen op "clandestiene zittingen" en hij haalt daarbij ook uit naar het openbaar ministerie.
"Dat is nooit gebeurd in de rechtsgeschiedenis in België om tegen de wet in en tegen vaste cassatierechtspraak over het lot van zulke belangrijke stukken tot twee maal toe clandestiene zittingen te organiseren. Er is een demarche gekomen van het openbaar ministerie en van de kerkelijke autoriteiten om te zeggen "We gaan dat allemaal uit het dossier houden", aldus Van Steenbrugge.
Vandaag reageert het federaal parket op die uitspraken van Van Steenbrugge. "We hebben met verbazing een aantal uitspraken in verschillende media gelezen. Het is niet correct om de eenzijdige procedures voor de opheffing van het beslag te omschrijven als ‘clandestiene zittingen om stukken te laten verdwijnen’. (...) Deze beslissingen zijn bevestigd door verschillende rechterlijke instanties, waaronder de hoogste, die soms zelfs een grote juridische creativiteit aan de dag hebben gelegd door ondanks alles het gebruik van informatie toe te staan die soms in strijd met de wet in beslag was genomen."
We hebben met verbazing gelezen dat er "clandestiene zittingen waren om stukken te laten verdwijnen"
Federaal parket
Met andere woorden: volgens het federaal parket is het onzin dat er enkele in beslag genomen stukken op een onwettige manier teruggegeven zijn. "Dat was een beslissing van de kamer van inbeschuldigingstelling (KI). Na onderzoek bleek een deel onrechtmatig in beslag genomen te zijn, en dus is er die zuivering door de KI op een wettige manier. Daar is niets abnormaal mee."
Bovendien hebben de burgerlijke partijen geen verzet aangetekend tegen de beslissing om de dozen aan het aartsbisdom en Danneels terug te geven.
Zijn de documenten uit de dozen onderzocht?
Ja, bevestigt het federaal parket. Meer nog: "De grondige analyse van die stukken bevindt zich in de processen-verbaal die opgenomen zijn in het onderzoeksdossier "Kelk". Het is voldoende, maar ook noodzakelijk, het dossier te raadplegen om het te kunnen vaststellen", klinkt het.
Dus met andere woorden: al wie inzage heeft of heeft gehad in het dossier, zowel de burgerlijke partijen als de advocaten van de verdachten hebben die processen-verbaal kunnen lezen.
Zoals hierboven al beschreven heeft de politie met trefwoorden de voor hen relevante ingescande documenten doorzocht. Maar dat leverde volgens onze informatie niet veel op. Er zaten geen documenten in die betrekking hadden op seksueel misbruik of schuldig verzuim door geestelijken.
Heeft de Kerk dit gerechtelijk onderzoek beïnvloed?
Het federaal parket laat er in hun communicatie dus geen twijfel over bestaan: de teruggave van de documenten is verlopen volgens de beslissingen van de hoogste juridische instanties in ons land. De arresten van het Hof van Cassatie (het gaat om 4 uitspraken daterend uit 2010 , 2011 , 2012 en 2013 ) in deze zaak zijn overigens online gepubliceerd en voor iedereen raadpleegbaar.
Maar dan suggereren sommigen de vraag of de Kerk dit gerechtelijk onderzoek heeft beïnvloed? "Daar kunnen we heel duidelijk over zijn: er was op geen enkel ogenblik een beïnvloeding door de Kerk of een andere partij," zegt een stellige Van Der Sypt. "Dat onderzoek is door verschillende onderzoeksrechters in alle onafhankelijkheid gevoerd en door het federaal parket nagekeken."
