De Verenigde Staten zijn nog maar twee dagen verwijderd van een gevreesde "government shutdown". Het budget om de federale overheid te financieren is vanaf zondag 1 oktober volledig op, maar de Republikeinen in het Congres geraken het niet eens over de nieuwe begroting. Ook een noodwet om de overheid tot november open te houden, haalde de eindmeet niet. En dat is vooral slecht nieuws voor de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Kevin McCarthy.
"No deal": Republikeinen stemmen noodwet voor overheidsbegroting weg, shutdown bijna onafwendbaar
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Er vindt momenteel een crisis plaats in het politieke hart van Amerika. Die crisis draait niet alleen rond het budget voor de federale overheid, maar ook rond een diepe ideologische kloof. Dit keer niet tussen Republikeinen en Democraten (al smeult die altijd), maar binnen de Republikeinse partij. De inzet: het loon van miljoenen Amerikanen.
Vanaf 1 oktober is het geld voor de federale overheid volledig op. Om te bepalen waar het nieuwe budget van de overheid naartoe zal gaan, moet het Amerikaanse Congres een nieuwe begroting goedkeuren. De wetsvoorstellen die momenteel op tafel liggen in het Huis van Afgevaardigden zijn het resultaat van compromissen tussen president Joe Biden en voorzitter Kevin McCarthy. En daar wringt het schoentje.
Dat is namelijk niet naar de zin van de extreemrechtse fractie binnen het Huis, met de "Freedom Caucus" aan het roer. Die vindt dat republikein McCarthy te veel heeft toegegeven aan democraat Joe Biden. Zij willen meer drastische besparingen, vooral op projecten die de Democraten belangrijk vinden. Het gaat daarbij onder meer over de steun aan Oekraïne en subsidies voor betaalbaar wonen. Zolang ze hun zin niet krijgen, stemmen ze tegen de wetsvoorstellen.
Wat is dat precies, de "Freedom Caucus"?
De Republikeinse "Freedom Caucus" of "Vrijheidscaucus" is een verzameling van zo'n 50 uiterst rechtse Republikeinen in het Amerikaanse Congres. De caucus is ontstaan uit onvrede met de manier waarop aan politiek wordt gedaan in "de ivoren toren van Washington, D.C.".
Volgens de groep zoeken de andere Republikeinen te veel overeenkomsten met de Democratische politici. Daardoor is het Amerikaanse beleid momenteel te progressief voor hen. Ze streven naar verregaande restricties op abortus, willen migratie zo goed als volledig stopzetten en blokkeren alle wetten die rechten van wapendragers zouden inperken.
De "Freedom Caucus" is een beruchte groep binnen de Amerikaanse politiek. Zelfs binnen de eigen partij werden de leden al beschreven als "legislatieve terroristen", omdat ze meer wetten blokkeren dan doorvoeren. Vooral door de kleine Republikeinse marge binnen het Huis van Afgevaardigden is hun invloed sterk gestegen.
Extreemrechtse houdgreep
Hoewel de Republikeinen de meerderheid van de zetels in het Huis hebben, is die marge zodanig klein dat McCarthy niet zonder de steun van de "Freedom Caucus" kan. Zonder hun 'ja'-stemmen kan hij dus geen wetten doorvoeren, en dat brengt hem in een lastig parket.
Kan hij dan niet gewoon een strengere begroting laten stemmen? Ja, dat kan, maar die begroting zal zonder twijfel sneuvelen in de Amerikaanse Senaat. Beide kamers van het Congres moeten de begroting namelijk goedkeuren. De Senaat is in handen van de Democraten, die een kleiner budget voor Oekraïne of andere sociale projecten niet zullen accepteren.
Een andere mogelijkheid om een "shutdown" te voorkomen, is dat McCarthy de steun van de Democraten in het Huis zoekt. Dat brengt echter zijn politieke toekomst in gevaar. Toen McCarthy tot voorzitter werd benoemd, beloofde hij dat elke Republikein op elk moment een motie van wantrouwen tegen hem mocht indienen. De Republikeinen van de "Freedom Caucus" dreigen er nu mee om dat bij een akkoord met de Democraten meteen in te zetten. McCarthy lijkt dus vast te zitten tussen een steen en een rots.
Wat houdt dat eigenlijk in, een "government shutdown"?
Een "government shutdown" betekent in essentie dat de federale overheid op slot gaat. Het geld is op, dus komen de overheidsinstellingen stil te liggen. En dat heeft verregaande gevolgen, legt Amerika-correspondent Björn Soenens uit.
"Het personeel van de federale overheid krijgt tijdens een "shutdown" geen loon zolang de situatie niet is opgelost. Het gaat daarbij over ambtenaren, maar evengoed over soldaten en luchtverkeerleiders. Ook nationale parken, musea en andere federale instellingen moeten de deuren sluiten."
Ook voor de Amerikaanse economie is een "shutdown" een ramp. Volgens investeringsbank Goldman Sachs neemt de economische groei elke week met 0,2 procent af zolang de overheid geen begroting bereikt.
"De langste "shutdown" in de Amerikaanse geschiedenis vond plaats onder het beleid van Donald Trump", vertelt Soenens. "Toen wilde Trump de overheid niet heropenen zolang hij geen extra geld kreeg voor zijn muur op de grens met Mexico." De Democraten hielden echter voet bij stuk. "Uiteindelijk bleef de "shutdown" 35 dagen duren, zonder dat Trump zijn extra muurbudget kreeg."
Noodwet op de klippen
Om de nakende "shutdown" op 1 oktober te vermijden, besloot McCarthy vrijdag om een noodwet te laten stemmen in het Huis van Afgevaardigden. Die moest ervoor zorgen dat de overheid nog een maand extra kon functioneren, tot 31 oktober. De wet was opgesteld door de Republikeinen zelf, met meer fondsen voor de bescherming van de grens met Mexico en besparingen tot wel 30% in bepaalde overheidstakken.
De voorzitter van het Huis slaagde echter niet in zijn opzet. Van zodra het debat rond de noodwet begon, liet de Republikein Matt Gaetz van de "Freedom Caucus" al weten dat hij tegen zou stemmen. Dat gaf de toon aan voor de rest van de zitting: de nee-stemmers haalden het uiteindelijk met 232 stemmen tegenover 198 ja-stemmen.
Volgens VRT-correspondent Björn Soenens had de noodwet al van het begin weinig kans op slagen. "Zelfs als de uiterst rechtse politici "ja" hadden gestemd, was er weinig kans dat de nieuwe wet een stemming in de Democratische Senaat zou halen."
Donderdag leek McCarthy zich nog geen zorgen te maken. "Ik heb nog tijd", zei hij tegen de Amerikaanse journalisten in het Capitool. Nu zijn noodwet weggestemd is en een "shutdown" onafwendbaar lijkt, is de vraag wat hij met de resterende tijd gaat doen.
Al blijft hij, volgens The Washington Post, hoopvol. "Ik heb nog andere ideeën, dit is nog niet het einde", aldus McCarthy.