De zelfverklaarde onafhankelijke republiek Nagorno-Karabach houdt op 1 januari 2024 op te bestaan. De president van de regio heeft een decreet ondertekend dat alle staatsinstellingen op die dag ontbindt. Nagorno-Karabach ligt in Azerbeidzjan, maar wordt al meer dan 30 jaar bestuurd door etnische Armeniërs. Na een kort offensief vorige week komt de regio nu weer volledig onder Azerbeidzjaanse controle.
Zelfverklaarde onafhankelijke republiek Nagorno-Karabach houdt op 1 januari 2024 op te bestaan
Freek Willems
Gepubliceerd:
De regio Nagorno-Karabach is al meer dan dertig jaar het middelpunt van een conflict tussen buurlanden Armenië en Azerbeidzjan. Na de val van de Sovjet-Unie riep de Armeense meerderheid in Nagorno-Karabach de onafhankelijkheid uit van de regio.
Er zijn in de voorbije decennia al verschillende oorlogen uitgevochten, met duizenden doden tot gevolg. Maar nu lijkt het lot van de Armeniërs in de regio bezegeld. Nadat Azerbeidzjan tijdens een korte oorlog in 2020 al grote delen van Nagorno-Karabach had heroverd, dwong het vorige week tijdens een kort offensief van ongeveer 24 uur de Armeense separatisten tot volledige ontwapening. Azerbeidzjan wil de regio nu herintegreren in de rest van het land.
Aan de zelfverklaarde onafhankelijke republiek, die internationaal niet erkend werd, komt begin volgend jaar een einde. Samvel Sjahramanjan, de president van het separatistische bestuur in Nagorno Karabach, heeft een decreet ondertekend dat alle staatsinstellingen op 1 januari 2024 ontbindt. Op die dag houdt de zelfverklaarde onafhankelijke republiek dus definitief op te bestaan.
Volgens de president van Nagorno-Karabach zullen de Armeniërs die willen blijven, moeten instemmen met de voorwaarden van de herintegratie die Azerbeidzjan zal opleggen. Azerbeidzjan zegt dat het de Armeniërs in de regio in elk geval niet aanmoedigt om te vertrekken. Het ziet ook geen reden om de historische monumenten in de regio te vernietigen, zoals Armeense kerken en kloosters.
Maar de etnische Armeniërs die er wonen, vrezen dat Azerbeidzjan de regio vooral met Azeri's zal willen bevolken. Daarom slaan ze massaal op de vlucht naar Armenië. Volgens een woordvoerder van de Armeense premier Nikol Pasjinjan hebben al meer dan 68.000 inwoners van Nagorno-Karabach de grens met Armenië overgestoken. Dat is meer dan de helft van de 120.000 etnische Armeniërs die er tot voor kort woonden.
De Armeense premier beschuldigt Azerbeidzjan van een etnische zuivering. "Binnen enkele dagen zullen er geen Armeniërs meer zijn in Karabach." Pasjinjan beschuldigt de Azeri's ook van illegale arrestaties aan de grens (zie verder).
Om Armenië te bereiken, moeten de inwoners van Nagorno-Karabach door de Latsjin-corridor op Azerbeidzjaans grondgebied, de enige uitweg uit de regio naar Armenië. Daar staat al dagenlang een file van auto's, bussen en tractors, vol mensen die Nagorno-Karabach ontvluchten. Veel mensen zijn daardoor meer dan 24 uur onderweg om Armenië te bereiken.
Het conflict Nagorno-Karabach in een notendop:
De regio is een deel van Azerbeidzjan, maar er wonen vooral etnische Armeniërs, tot vorige week zo'n 120.000.
In de jaren 90 riep Nagorno-Karabach zichzelf als een onafhankelijke republiek uit, maar die werd nooit erkend. Nagorno-Karabach werd sindsdien zelfstandig bestuurd, met steun van Armenië.
In de jaren 90 werd een bloedige oorlog uitgevochten. Ondanks de wapenstilstand in 1994 braken er de voorbije decennia geregeld nieuwe gevechten uit.
In 2020 laaide het oude conflict weer in alle hevigheid op, met 6.500 doden tot gevolg. Azerbeidzjan kon toen een groot deel van de regio heroveren.
Vorige week begon Azerbeidzjan met een "antiterrorisme-operatie" nadat enkele soldaten waren gedood in de regio. De operatie leidde tot de volledige ontwapening van de Armeense separatisten in Nagorno-Karabach en nu dus ook tot de ontbinding van de zelfverklaarde onafhankelijke republiek.
De volksverhuizing die nu aan de gang is, is niet de eerste in de geschiedenis in het gebied. Toen de Armeniërs in de jaren 90 de controle kregen over Nagorno-Karabach, vluchtten duizenden Azeri's het gebied uit of werden verdreven. Zo'n 700.000 Azeri's uit Armenië en Nagorno-Karabach en zo'n 230.000 Armeniërs uit Azerbeidzjan raakten toen ontheemd.
Voormalige premier aangeklaagd
De voormalige premier van de regio, Ruben Vardanjan, is intussen in Azerbeidzjan aangeklaagd wegens het illegaal oversteken van de Azerbeidzjaanse grens en het financieren van terrorisme. De man werd gisteren opgepakt en naar de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe overgebracht. Hij is alvast voor vier maanden in voorarrest geplaatst.
Vardanjan was van november 2022 tot februari 2023 het hoofd van de regering van de zelfverklaarde onafhankelijke republiek. Armenië reageert misnoegd op zijn arrestatie, die het als illegaal beschouwt.
Toen vorige week een staakt-het-vuren werd afgekondigd, heeft Azerbeidzjan toegestemd dat Armeense separatisten die de wapens neerlegden, de grens met Armenië zouden mogen oversteken. Maar volgens de Azerbeidzjaanse regering heeft de grenspolitie wel de opdracht gekregen om verdachten van "oorlogsmisdaden" op te sporen en te arresteren.
Azerbeidzjan zegt dat het een lijst heeft opgesteld met een tweehonderdtal Armeniërs in Nagorno-Karabach die het wil arresteren voor verschillende misdaden.
En wat met de Azerbeidzjaanse exclave?
De president van Azerbeidzjan, Ilham Aliyev, heeft dan weer de stad Jabrayil in Nagorno-Karabach bezocht. Hij inspecteerde er bouwwerken. Het is niet duidelijk wanneer het bezoek precies plaatsvond, maar het zou het eerste bezoek van hem aan de regio zijn sinds het offensief van vorige week. Jabrayil werd in de jaren 1990 ingenomen door Armeense troepen, maar Azerbeidzjan kon de stad heroveren tijdens de korte oorlog in 2020.
Azerbeidzjan liet vandaag ook verstaan dat het geen plannen heeft om met geweld een corridor te forceren naar de Azerbeidzjaanse exclave Nachitsjevan ten westen van Armenië. Dat gebied ligt geprangd tussen Armenië en Iran en grenst ook een heel klein stukje aan Turkije. Azerbeidzjan zegt wel dat het wil onderhandelen over een weg en een spoorweg over Armeens grondgebied naar de exclave.
