De bloeiende markt van verslavende medicijnen: twee keer klikken en er wordt een pakket slaappillen thuis geleverd

“Ik heb vandaag nog vier klanten na jullie”, zegt onze leverancier heel gewoontjes als we hem treffen aan een station in het Antwerpse. Voor hem lijkt het duidelijk een dag als vele andere.  Hoe komt hij eigenlijk aan die geneesmiddelen, want ze zijn toch op voorschrift?  "Simpel," zegt hij, "ik ga naar verschillende huisartsen en ik laat ze mij gewoon voorschrijven. Met die voorschriften haal ik ze op bij verschillende apotheken." Het Telegramkanaal van onze straatverkoper heeft een heel ruim aanbod aan allerlei geneesmiddelen waarvoor je eigenlijk een voorschrift zou moeten hebben. 

Benzo’s zijn niet per se gevaarlijk. Ze werken goed als slaap- of kalmeermiddel maar het is heel belangrijk dat je ze niet te lang neemt. Want benzo’s kunnen erg verslavend zijn. Heel wat mensen blijven ze langer nemen dan nodig is. Precies daarom krijg je ze alleen op voorschrift. Toch is het gebruik van benzo’s wijd verspreid.  1 op de 5 Belgen neemt ze. 

Zorgwekkend is dat het gebruik met name bij jongeren stijgt. Onze illegale leverancier ontkent niet dat je moet oppassen met het medicijn, maar erg veel ben je niet met zijn advies: "Begin met een halfje en zie wat dat doet. En als je er mee wil stoppen, bouw dan geleidelijk af." 

Volgens Google Trends zit er al jaren een lichte stijging in het aantal keren dat er in België naar benzo’s wordt gezocht via de zoekrobot. En na twee keer verder klikken kom je verschillende websites tegen waar heel openlijk benzo’s worden aangeboden, met levering aan huis.

Het zijn vaak nette websites met legitiem aandoende reviews en een heuse chat- en klantendienst. De chathulp verzekert ons dat alles legaal is en de producten niet verslavend zijn. Of het een probleem is dat onze arts ons geen benzo’s meer wil voorschrijven? "Natuurlijk niet, hoeveel dozen wilt u kopen?" Qua medisch advies kan dat tellen. We bestellen op een website een "combipakket" van verschillende soorten benzo's. Een dikke week later wordt dat ook geleverd. Het lijkt alsof we een boek of één of ander gadget besteld hebben. En nochtans is een verslaving aan benzodiazepines een heel serieuze zaak.

Op de Nederlandse websites worden zogenaamde "research chemicals" aangeboden. Dat zijn kopieën van bestaande stoffen, maar met een kleine wijziging. Het is dan niet meer exact hetzelfde middel, waardoor het product in Nederland strikt genomen niet illegaal is. Maar de werking blijft eigenlijk wel dezelfde. Naar die nieuwe stof moet dan zogezegd nog wetenschappelijk onderzoek gebeuren. En voor dat onderzoek mag het dan verkocht worden.

De websites vermelden dat die "research chemicals" niet voor menselijke consumptie geschikt zijn, maar tussen de waarschuwingen lezen we expliciet welke euforische of kalmerende effecten de stoffen zo populair maken in het uitgaansleven.  We vragen even via de chat wat er gebeurt als we de stof toch zouden innemen. “Daarover kan ik geen advies geven”, houdt Margot van de chat zich op de vlakte.

België is strenger dan Nederland.  Toch voor amfetamines en cannabisafgeleiden, bijvoorbeeld. Daarvan wordt de hele familie als een verboden middelen beschouwd. Die producten kunnen in België dus niet "legaal" worden door er iets kleins aan te veranderen. Maar voor benzo's zit er ook in België een maas in het net. Dat zegt toxicoloog Jan Tytgat, die ons "combipakket" heeft onderzocht.

"Ik kan u bevestigen dat je van deze stoffen makkelijk een overdosis kan krijgen, in coma kan raken en zelfs sterven, met name in combinatie met alcohol." zegt Tytgat. Maar heel strikt genomen bestaat er voor die licht gewijzigde stoffen geen wetgeving. "Het is jammer om vast te stellen deze stoffen in 2023 nog legaal zijn." zegt Tytgat, "Men had beter ook deze klasse van stoffen in het algemeen verboden." Dat is inderdaad niet gebeurd maar volgens het FAGG, het federaal agentschap voor de geneesmiddelen en gezondheidsproducten, komen die nieuwe producten wel telkens op de verboden lijst.

Wekelijks onderschept het FAGG, in samenwerking met de douane, postpakketten met verboden middelen erin. Vorig jaar bevatten 1,5 procent van de onderschepte pakjes benzodiazepines. Als het om nieuwe varianten in poedervorm gaat, kan het agentschap op dat moment niet veel meer doen behalve het product identificeren zodat het op een lijst van verboden producten kan worden gezet. Maar als de producten in pilvorm worden aangetroffen, beschouwt het FAGG ze als niet-conforme medicijnen en worden ze meteen in beslag genomen.

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) maant het FAGG toch aan om meer te doen. "Niet alleen moeten de controles worden verscherpt, de gevolgen die eraan worden gegeven moeten dat ook." Over de generieke wetgeving waar professor Tytgat voor pleit is hij kort: "Ik heb het FAGG gevraagd om nieuwe producten sneller op de verboden lijst te zetten.  Dat gaat sneller vooruit dan voor de hele groep benzo's een generieke oplossing te zoeken."

In België wordt al langer aan artsen gevraagd om voorzichtig te zijn met het voorschrijven van benzo's. Maar dat beleid wordt natuurlijk ondermijnd als de achterdeur via het internet wijd open staat.