Einde van een tijdperk: na meer dan 60 jaar rijkdom uit de bodem, heeft Nederland de gaskraan dichtgedraaid

Ze zijn nog terug te vinden, de filmpjes op het internet uit de Nederlandse journaals en radio-uitzendingen begin jaren 60: de trotse aankondigingen dat Nederland een nationaal gasbedrijf zou oprichten of andere met weer eens een burgervader die trots kon vertellen dat zijn gemeente aangesloten werd op het "aardgas". Even later werd zo'n aansluiting zelfs verplicht voor elke nieuwe Nederlandse woning: het was een propere, moderne energiebron en het kwam van dichtbij. Je zou het toen met termen van nu: "korte keten en ecologisch" kunnen noemen. Het gas zou de kolen gaan vervangen. De koolmijnen in het zuidoosten, in Nederlands-Limburg, gingen dicht terwijl in het noordoosten, in Groningen en Drenthe, de ene gasboorplaats na de andere opende.

De gasbel in Groningen werd eind jaren vijftig per toeval ontdekt. Er vonden boringen plaats naar aardolie, in die tijd het nieuwe goud. Olie werd nooit gevonden, maar wel gas: een belangrijk bijproduct. En de vondst overtrof de stoutste verwachtingen: er zou genoeg zijn "voor wel 100 jaar", er zou zelfs massaal geëxporteerd kunnen worden. De Groningse bodem was goud. "We waren er wel trots op", zegt Herman de Muinck, geboren en getogen in het gaswinningsgebied. "Als je die fakkeltorens met hun hoge vlammen zag branden, was je trots en dacht je als Groninger: dat zit hier allemaal in de bodem."

Het gas bracht Nederland dus veel welvaart, zeker ook omdat een groot deel van het gas werd uitgevoerd. Zo werd in 1966 ook een stuk van ons land aangesloten op het Gronings gas. Grosso modo werd België in drie delen verdeeld: het westelijke en oostelijke deel krijgt gas via invoer uit landen als Noorwegen of het Midden-Oosten, maar het dichtbevolkte middendeel van het land krijgt gas via een ander leidingstelsel: een dat verbonden is met Nederland en gescheiden is van de andere twee delen. Dat het netwerk gescheiden is van de andere delen, komt omdat het Gronings gas een ander type is: het is laagcalorisch en vraagt dus eigen stelsel en eigen installaties. 

Via langdurige contracten verzekerde Nederland zich onder meer van inkomsten vanuit België. Maar samen met de afbouw van de gaswinning uit Groningen, werd ook de import vanuit Nederland steeds kleiner. Meer en meer gemeenten uit het "middendeel" werden aangesloten op het andere gasnetwerk. Daarbij werden gasketels aangepast om ook hoogcalorisch gas te kunnen verbranden. Aanvankelijk zou Nederland nog tot 2029 gas leveren aan ons land, maar uiteindelijk komt daar in 2024 normaalgezien al een einde aan. Alle 1,6 miljoen Belgische gebruikers die een paar jaar geleden nog op Nederlands gas waren aangesloten, zouden tegen dan moeten omgezet zijn. 

Voor de gezinnen die nu nog aangesloten zijn op het "Nederlands gas", verandert er vandaag niets. Ze blijven gas krijgen via Nederland. Maar het is gas dat daar ingevoerd is en aangepast is tot 'laagcalorisch gas'. Daarvoor opende deze week in Groningen nog een extra stikstoffabriek, om hoogcalorisch gas om te zetten. Alleen komt dat gas dus niet meer uit de Groningse bodem. En dat zal dus zo blijven tot de totale omschakeling.

Dat de gaskraan in Groningen vandaag dichtgedraaid wordt, is een puur politieke beslissing: er is immers nog veel gas in het veld aanwezig. Maar sinds eind jaren 80 worden stilaan ook de neveneffecten van de gaswinning duidelijk: eerst waren er de bodemdalingen, daarna volgden de aardbevingen: steeds sterker en steeds frequenter. Menig inwoner van Loppersum, Slochteren, Zeerijp of andere plaatsen in het Groningse gaswinningsgebied zag zijn woning scheuren, barsten of zelfs onbewoonbaar worden. 

Toen de Nederlandse Aardoliemaatschappij in 1993 erkende dat er een verband was tussen de aardbevingen en de gaswinning, kregen vele Groningers hoop dat er iets zou gebeuren. Maar toch bleef de gaswinning doorgaan. Zelfs na de zware aardbeving van 2012 werd de gaskraan nog verder opengedraaid.

Dossiers om schadevergoeding, herstel van huizen of versteviging van woningen sleepten dan weer wel jaren aan. "Ik heb een hele map van brieven die ik aan premier Rutte schreef, tussen 2010 en 2020", zegt Herman de Muinck. "Maar de meeste bleven onbeantwoord." "Ik heb getuigenissen mee helpen verzamelen voor een boek, getiteld 'Ik wacht'. Soms schieten mijn ogen vol, als ik aan de verhalen denk: hard werkende mensen die door de overheid totaal in de steek gelaten werden". 

Het duurde tot zijn vierde regering eer premier Rutte dan toch overstag ging. Er kwamen excuses aan Groningen, de woorden "dat winstbejag voorging op het welzijn van de Groningers" en 25 miljard euro reconversiegeld voor Groningen. Maar de grootste toegift aan de Groningers, is dat het gasveld versneld dichtgaat. Vanaf vandaag wordt er geen gas meer uit de bodem gehaald. Al blijven de installaties wel nog even staan tot na de winter, zodat ze in geval van heel strenge winter en tekorten toch nog zouden kunnen opgestart worden. Al is die kans wel erg klein. 

Door het dichtdraaien van de kraan, daalt ook de kans op bevingen, al zijn ze niet helemaal uit te sluiten. Maar het herstel, de versteviging van huizen, het afhandelen van dossiers zal nog jaren vragen. Het is voor de Groningers vandaag een erg belangrijke hoopvolle dag, maar niet het einde van alle miserie.