3M krijgt geen vergunning voor lozing van korteketen-PFAS, Demir werkt aan nieuwe maatregelen tegen chemiebedrijf

In april vroeg het chemische bedrijf 3M een vergunning aan voor het lozen van dertien soorten zogenoemde (ultra)korte-keten-PFAS. Dat zijn PFAS met een (veel) minder lange koolstofketen dan bijvoorbeeld PFOS, de stof waar het schandaal rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht door losbarstte.

Ze stapelen iets minder snel op in het menselijk lichaam. Toch blijven ook die stoffen lang in het milieu aanwezig. Bovendien is er minder geweten over de gevolgen voor de gezondheid.

In de aanvraag verklaarde 3M zelf dat het hoeveelheden van die (ultra)korte-keten-PFAS had aangetroffen in zijn afvalwater. Dat afvalwater, goed voor zo'n 1.000 kubieke meter water per dag (of 1 miljoen liter), is afkomstig van de reiniging van de productielijnen en van regenwater dat op de productiefaciliteiten terecht komt. Het gaat onder andere om de PFAS TFA, PFPrA en PFBSi.

Het bedrijf heeft echter geen vergunning om die specifieke soorten PFAS te lozen. Daarom vroeg het een uitbreiding van de bestaande vergunning aan, met grenswaarden voor elk van de 13 aangetroffen (ultra)korte-keten-PFAS.

Sommige van de grenswaarden die 3M daarbij zelf voorstelde, liggen erg ver onder de vastgestelde hoeveelheden. Zo blijkt uit de aanvraag dat 3M denkt aan een norm van 145 microgram per liter voor PFPrA in het procesafvalwater, terwijl er bij metingen in datzelfde afvalwater gemiddeld 769 microgram per liter werd vastgesteld, met zelfs pieken tot 6.770 microgram. 

Op die manier hoopte 3M de aangetroffen lozingen dus alsnog in de regel te brengen. Het argumenteerde daarbij onder andere dat de extra vervuiling door de 13 stoffen geen noemenswaardig verschil zou maken in vergelijking met de PFAS-vervuiling die nu al aanwezig is in de Schelde (en die in grote mate door 3M zelf veroorzaakt is).

De aanvraag is echter afgewezen door de bevoegde instantie, de provincie Antwerpen. De beslissing dateert van 14 september maar werd pas vandaag gepubliceerd. 

De deputatie van de provincie Antwerpen won advies in bij een resem instanties. De Vlaamse departementen Zorg en Omgeving, de Vlaamse Milieumaatschappij en de gemeente Zwijndrecht leverden een ongunstig advies af. De Maatschappij Linkerscheldeoever adviseerde dan weer gunstig.

Volgens Luk Lemmens, eerste gedeputeerde bij de provincie Antwerpen, waren die ongunstige adviezen een van de redenen voor de weigering. "Maar we hanteren vooral het voorzorgsbeginsel. Er is te veel onbekend over die ultrakorte-keten-PFAS en hun impact op het milieu en de gezondheid." 

Verder zou de provincie ook vragen hebben bij de waterzuiveringsinstallatie die 3M momenteel gebruikt. Het zou nog niet duidelijk zijn of die in staat is om ook korteketen- en ultrakorte-keten-PFAS voldoende te zuiveren.

Ook de gemeente Zwijndrecht, waar de fabriek ligt, adviseerde dus negatief. "Wij hebben geadviseerd dat er géén emissie mocht zijn", zegt Steven Vervaet, schepen van Milieu (Groen). "Nul, niet een beetje, geen aanvaardbare hoeveelheid, nul. 3M moet alles capteren. Onder die voorwaarde kon het voor ons, maar dat kwam blijkbaar neer op een weigering. Als ze er niet in slagen om alles binnen te houden en te verwijderen, mogen die processen ook niet heropstarten."

Het bedrijf kan nog in beroep gaan tegen de beslissing van de provincie. Daarvoor moet het zich dan wel wenden tot het Vlaams Departement Omgeving van minister Zuhal Demir (N-VA), dat zelf al een ongunstig advies gaf aan de provincie Antwerpen.

(Ultra)korte-keten-PFAS lozen zonder vergunning, is een milieumisdrijf. Vorige week nog bleek bovendien dat 3M bij andere, pas heropgestarte productieprocessen meer PFAS uitstoot dan het rapporteert. Die productieprocessen werden toen opnieuw stilgelegd.

Voor Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) is de maat meer dan vol. "Als 3M geen vergunning had voor wat het geloosd heeft, dan is dat nog een extra illegaal feit", zegt haar woordvoerder Andy Pieters.

"We zijn momenteel bezig met staalnames en analyses. De minister zal de volgende weken nieuwe maatregelen nemen tegen 3M in het kader van de vastgestelde overtredingen. Er is verder ook een proces-verbaal in opmaak dat aan het parket zal worden bezorgd. En ook een schorsingsscenario wordt bekeken."

De milieuvereniging Climaxi en het burgercollectief Grondrecht tonen zich tevreden met de beslissing van de provincie. Ze verwijzen onder andere naar recent wetenschappelijk onderzoek. Daarin vormden ultrakorte-keten-PFAS tot 98 procent van alle PFAS die werden teruggevonden in drinkwaterbronnen.

"Eindelijk neemt de Provincie een besluit in het voordeel van de omwonenden en hun gezondheid", zegt activist Toon Penen. "De taak van een verantwoordelijke overheid is niet om de symptomen van de verontreiniging van schadelijk chemische stoffen aan te pakken. De focus moet meer liggen, zoals in deze vergunning, bij de duurzame aanpak van de bron om een verontreiniging te voorkomen."

Hij wijst erop dat ook de afvalverwerkende fabriek van Indaver geen vergunning heeft voor het lozen van (ultra)korte-keten-PFAS. Hij roept de inspectie- en handhavingsdiensten op om zowel 3M als Indaver "te sluiten, zoals ze dat bij elk ander bedrijf en milieumisdrijf zouden moeten doen".

Dit artikel kreeg na publicatie een update met de reactie van 3M. Een fout in de voorgestelde normwaarde voor PFPrA in het afvalwater werd rechtgezet.