Buitenlandse studenten opgelicht met valse kotadvertenties: "Ik ben 1.000 euro kwijt"

Anvesh Ganta uit India kwam vorig jaar naar Gent om er te studeren. "Ik heb zeker twee maanden naar een kamer gezocht", zegt hij. "Eerst zocht ik via de website van de stad en de universiteit. Alles was al weg, of ik kreeg geen antwoord. Het was zenuwslopend. Uiteindelijk vond ik een advertentie op Facebook voor een kamer. Ik moest meteen waarborg en huur vooruitbetalen, zo'n 1.000 euro."

Ganta is zich van geen kwaad bewust, maar als hij een week voor vertrek contact opneemt met de verhuurder krijgt hij geen antwoord. "Het bleef doodstil. Het bleek om een scam te gaan. Ik was mijn centen kwijt en moest in allerijl op zoek naar een oplossing. Mijn ouders waren ten einde raad. Ik wist niet waar ik zou wonen."     

Ganta is niet alleen, na een rondvraag van onze redactie komen er meer reacties van buitenlandse studenten. "Ik had iets gevonden, 700 euro alles inbegrepen", vertelt de Poolse Maciej Misiak. "Toen ik de foto's door Google haalde, vond ik andere advertenties voor kamers in Frankrijk en Spanje, met dezelfde beelden. Toen gingen de alarmbellen af." 

"Bij een andere advertentie zocht ik het adres op, het bleek om een kerk te gaan in de hoerenbuurt." Misiak besloot zelf naar Gent te komen om een kamer te zoeken. Hij woonde een week in een hostel en zocht via immokantoren. Misiak had geluk en vond snel een kot, voor sommige studenten lukt dat pas na een verblijf van anderhalve maand.

Het is niet voor elke student mogelijk om al naar een gaststad te komen. "Ik had een adres nodig om een visum te krijgen", vertelt de Iraanse student Alireza Tootoonchian. "Van een domicilie hangt veel af, het is belangrijk om andere papieren te krijgen. Toen ik in Gent aankwam bleek de kamer waar ik 800 euro voor betaald had, gewoon niet te bestaan." 

"Het is moeilijk in te schatten hoe groot het probleem is", zegt Alexander Van de Sande van de Vlaamse Vereniging voor Studenten (VVS).  "Uit een enquête van Erasmus Student Network (ESN) zou blijken dat ongeveer 28 procent van de Erasmusstudenten die naar België komen, met die oplichterij in aanraking zou komen. Bovendien zijn er nog meer internationale studenten die in ons land komen studeren dan de Erasmusstudenten." 

"Het is het topje van de ijsberg", zegt Camille Masselis van de studentenraad van de faculteit bio-ingenieurswetenschappen van de UGent. Op de campus studeren elk academiejaar meer dan 1.000 internationale studenten. "We zien het fenomeen weer opduiken sinds de coronacrisis. Het kotentekort in Gent zorgt ervoor dat internationale studenten kwetsbaar zijn voor oplichters." De stap om een melding te doen is groot. Onze redactie vindt ook in Brussel, Antwerpen en Leuven valse kotadvertenties. 

Zo meldt de KU Leuven dat ze inderdaad een aantal klachten kregen over studenten die een voorschot betaald hebben voor een kot dat niet blijkt te bestaan. "Het aantal stijgt de laatste jaren, maar blijft zeer laag, al betekent dit natuurlijk niet dat we vanuit KU Leuven deze klachten niet serieus nemen. Onze dienst studentenvoorzieningen zet steeds in op het informeren en sensibiliseren over de rechten van studenten als (kandidaat-)huurder van een kot."

Aan de Universiteit Antwerpen meldden zich dit academiejaar al drie studenten die opgelicht werden. "Ook vorig academiejaar telden we drie gevallen", zegt de woordvoerder. "De meeste scams circuleren schijnbaar op Facebook."

De stad Gent probeert oplichting te vermijden via een online kotzoeker , daar zijn zo'n 3.000 adressen al een eerste keer gescreend. Studenten die advertenties niet vertrouwen, kunnen ook hulp vragen. "We helpen om de gegevens van de eigenaar te checken en bijvoorbeeld het huurcontract na te kijken", stelt het kabinet van schepen van Wonen Tine Heyse (Groen). Dat is recent verschillende keren gebeurd, er kwam één melding binnen over een scam. De UGent geeft ook tips voor een veilige zoektocht, naast de kamers die ze zelf aanbiedt. Specifiek is er bij de faculteit Bio-Ingenieurs de dienst International Training Center (ITC) waar buitenlandse studenten kunnen aankloppen. 

De Gentse politie heeft geen aparte cijfers over de oplichting. Bij het parket Oost-Vlaanderen zijn er geen lopende dossiers. "Dat verbaast mij niet", zegt Wim Hoste van het ITC. "De schaamte om melding te doen is immers groot. Studenten weten niet altijd waar ze terechtkunnen. Soms is er, vanuit eigen ervaringen in het thuisland, weinig vertrouwen in de overheden en justitie."

In politiezone Leuven staat het probleem wel op de radar. "Elk academiejaar zien we een tiental studenten die opgelicht werden", zegt woordvoerder Mathieu Caudron. "Daarom hebben we vorig jaar een preventieve campagne op Facebook gehouden, die we dit jaar zullen herhalen. We vragen aanbieders van koten om ons bericht met waarschuwingen bovenaan hun Facebookpagina vast te pinnen."

In Brussel raadt Brik, de servicedesk voor studenten in Brussel, aan om hun database MyKot te raadplegen. "Alle koten werden fysiek gecontroleerd", klinkt het. Maar studenten zoeken ook daar, door een tekort aan kamers, via andere kanalen. "Soms loopt het dan fout", zegt ook Odisee Hogeschool in Brussel. "Elk jaar horen wij van een aantal mensen dat ze op deze manier opgelicht werden, meestal gaat het om twee tot drie studenten per jaar. Wij brengen ze dan in contact met Brik om geholpen te worden.”

Er zijn ook initiatieven van onderuit. De studentenraad van de faculteit bio-ingenieurswetenschappen aan de UGent (StuBio) heeft een platform om nieuwe internationale studenten te informeren. Buitenlandse studenten die al in Gent wonen geven via sociale media tips aan landgenoten. Anvesh Ganta doet mee als ervaringsdeskundige. "In 15 gevallen ben ik ter plaatse gaan kijken of de kamers die online aangeboden worden, bestaan. Vijf keer ging het om een scam." Het platform heeft dit academiejaar zo'n 80 buitenlandse studenten geholpen. 

Joy Verstichele van het Vlaams Huurdersplatform kent de praktijken al lang. "Er zijn al jaren meldingen over internationale oplichters. De regels voor studentenverhuur moeten strenger. Nu storten studenten rechtstreeks op de rekening van de verhuurder en niet op een geblokkeerde rekening. Dat moet anders." Verstichele pleit voor een centraal huurwaarborgfonds. "Dat kan een deel van het probleem opvangen, als het systeem goed kenbaar gemaakt wordt bij de internationale studenten. Daar ligt een taak voor alle onderwijsinstellingen", bevestigt ook Zara De Lee van HOGENT. 

Mail van oplichter die vooruitbetaling van vijf maanden huur vraagt:

De steden, hogere onderwijsinstellingen én studentenraden roepen buitenlandse studenten op om melding te blijven maken bij politie en justitie. "Enkel zo kunnen de malafide verhuurders echt aangepakt worden", stelt ook Verstichele. "Melding maken loont ook echt. Recent zijn valse adverteerders die actief waren in Nederland opgespoord. Het bleek om een buitenlandse bende te gaan die vanuit Roemenië buitenlandse studenten oplichtte via online zoekertjes, voor kamers die niet bestaan", besluit hij.