De vijf boeken van de week: debuutroman van Maud Vanhauwaert, kwantumfysica in mensentaal en afscheidsboek voor Bruno De Wever

Een verrassing dit najaar is de debuutroman van dichter Maud Vanhauwaert. De titel “Tosca” (uitgeverij Das Mag) verwijst naar een Russisch woord dat naar eigen zeggen niet te vertalen is. “Het is een woord dat zowel verlangen als verdriet omvat en dat heel nauw aansluit bij het Nederlandse heimwee”, vertelt Vanhauwaert op Radio 1. 

“Tosca” gaat over de bijzondere relatie tussen May, een 43-jarige docente Russische vertaalkunde, die een stabiel leven leidt met haar partner Lou, en de 18-jarige Aline, die door een trauma opgehouden is te spreken en zelfmoordplannen heeft. Lou heeft een heel sterke kinderwens en May wil hieraan tegemoet komen. May komt hierdoor gewrongen tussen het verlangen naar de dood van Aline en het verlangen naar een nieuw leven van Lou. Terwijl May zich in eerste instantie bekommert om Aline, evolueren haar gevoelens al snel tot een complexe moederlijke genegenheid, waardoor de relatie een toxische wending krijgt. 

"Het boek gaat over helpen en geholpen worden" vertelt Vanhauwaert. "Ben jij helper of iemand die zelf hulp nodig heeft? De vraag is waar de grens ligt en je kan jezelf als helper erin verliezen." 

Vanhauwaert hecht veel waarde aan de vorm bij het vertellen van verhalen en experimenteert er dan ook graag mee. "Tosca" is een roman maar ze voegt tussen twee hoofdstukken telkens een gedicht toe. Bovendien brengt ze naast de standaardeditie ook een versie met een Japanse binding waarbij je de pagina's moet openscheuren en waarmee ze wil benadrukken dat Aline een gesloten boek blijft. 

In zijn nieuwe roman "Georges" (uitgeverij De Bezige Bij) wekt Koen Peeters historische figuren zoals schrijver James Joyce en sterrenkundige Georges Lemaître tot leven. De wortels van dit boek liggen echter in Georgië. 

In "Georges" staat de betekenis van de toevallige ontmoeting centraal. Zo ontmoet een postbeambte de wereldberoemde schrijver James Joyce tijdens zijn vakantie in Oostende. In een Leuvens stadspark geraken sterrenkundige en uitvinder van de oerknal-theorie Georges Lemaître en een volkse vrouw met elkaar aan de praat. Verder treffen twee vrienden elkaar onverwachts aan in het verre Georgië. 

“Op een bepaald moment kwam ik tot de vaststelling dat er een aantal interessante "Georges" rond mij heen bewogen, zowel in de familie als daarbuiten”, licht Peeters toe op Klara. In deze ontmoetingen keert niet alleen de naam “Georges” terug, maar zit er ook telkens een persoonlijk verhaal aan vast. De postbeambte is gebaseerd op de grootvader van Peeters’ vrouw, de vrouw die Lemaître ontmoet is geïnspireerd op zijn moeder en het verhaal van de twee vrienden in Georgië gaat over zichzelf en een oude huisgenoot.

Al deze Georges uit het boek leiden naar Georgië, een land dat Peeters al tweemaal bezocht en dit jaar gastland is van het kunstenfestival Europalia . Peeters staat stil bij hoe er nu omgegaan wordt met de communistische erfenis en ook hier laat hij twee Georgische historische figuren elkaar ontmoeten: Stalin en de avant-gardekunstenaar Niko Pirosmani.

29 september 2023 gaat de geschiedenis in als de dag waarop professor Bruno De Wever (1960) met pensioen gaat. Ter gelegenheid van zijn emeritaat kruipen collega's en oud-studenten, waaronder VRT NWS-journalist Annelies Beck, in de pen voor een bijdrage aan "De publieke historicus. Bruno De Wever en zijn vak" (uitgeverij Lannoo). Het is een bundel met acht essays over de thema's die hem nauw aan het hart liggen.

De Wever ontwikkelde Publieksgeschiedenis tot een volwaardige academische opleiding aan UGent. Ondertussen bieden ook andere universiteiten het vak aan.  Binnen zijn onderzoeksdomein bracht hij nieuwe wetenschappelijke inzichten aan en voedde hij het maatschappelijk debat met duidelijke stellingnames over moeilijke thema's zoals de collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog en het Vlaams-nationalisme.  

De Wever groeide op in een Vlaams-nationalistisch gezin en publiceerde als 19-jarige zijn eerste opiniestuk in het Vlaamsgezind, satirisch weekblad "'t Pallieterke". Hij was net geschiedenis beginnen studeren en stond aan het begin van een persoonlijke transitie, vertelt hij in "De afspraak".

De Wever vindt dat de opleiding geschiedenis heel wat beter is geworden in vergelijking met 40 jaar geleden. "We bieden een breder palet aan, we geven meer interactief les, de studenten moeten zelf meer werken en minder vanbuiten blokken".

Het is bekend dat De Wever geen voorstander is van de Vlaamse canon: "Ik ben ook lerarenopleider en in het geschiedenisonderwijs hebben we andere behoeften dan een Vlaamse canon. Bovendien hou ik niet van politiek gedirigeerde initiatieven".

De Wever blijft actief als historicus: hij is hoofdredacteur van het vaktijdschrijft over de geschiedenis van de Vlaamse beweging, zit in tal van wetenschappelijke raden en wil blijven publiceren. 

Kwantumfysica is een tak van de natuurkunde die de basis vormt voor zowat alle moderne technologie. "Kwantum is dan wel moeilijk, daarom nog niet onbegrijpelijk". Dat is de stelling van Frank Verstraete en Céline Broeckaert die er samen een boek over schreven: "Waarom niemand kwantum begrijpt en iedereen er toch iets over moet weten" (uitgeverij Lannoo). 

Frank Verstraete, professor in de fysica aan UGent en taalkundige Céline Broeckaert zijn niet alleen co-auteurs, maar vormen ook in het dagelijks leven een koppel. Samen brengen ze in hun boek in een heldere en speelse stijl het verhaal van de kwantumfysica. “Ik speel met woorden, Frank jongleert met cijfers”, licht Broeckaert hun samenwerking toe op Radio 1.  Waarom is materie hard? Waarom raakt de zon niet opgebrand? En waarom is gras groen? Vragen waar Broeckaert aanvankelijk ook geen antwoord op wist en van haar het perfecte doelpubliek maakte. “Ik heb Frank bestookt met vragen, en hem geforceerd om het op een andere manier uit te leggen dan wat hij gewoon is: in concrete woorden in plaats van abstracte termen.” 

Zelf vergelijkt Verstraete kwantumfysica graag met kunst. “Door te begrijpen hoe de wereld werkt, wordt die nog mooier. Dat is ook de opzet van het boek: een soort nieuwe wereld laten opengaan.”

Zoals ooit een kunstenaar tegen de Amerikaanse natuurkundige en Nobelprijswinnaar Richard Feynman zei: "Jouw leven moet toch zo veel saaier zijn. Als je naar een bloem kijkt, zie je niet de kleuren, maar denk je aan de fysische processen die daar verantwoordelijk voor zijn."  Waarop Feynman antwoordde: "Nee, door juist te verstaan hoe het werkt, wordt het alleen maar mooier." 

Wat gebeurde er in Leuven tijdens de "Bloednacht" en waar vind je nog sporen van mei '68? Deze en andere verhalen lees je in "Leuven: gids voor thuisblijvers en passanten" (Uitgeverij Lusters) van cultuurjournalist en meesterverteller Eric Min.

Eric Min schreef een reisgids over zijn geliefde geboortestad. "Ik voelde me als een kind in een speelgoedwinkel, want ik kon nu al die verhalen vertellen die ik van kindsbeen af ken", licht hij toe op Radio 1. 

Min brengt verhalen over onder meer de universiteitsbibliotheek die tot tweemaal toe helemaal in de vlammen opgaat, het dijbeen van wetenschapper Justus Lipsius, de schilderkunst van Dirk Bouts  en de Franse schrijver Victor Hugo. 

Leuven was meermaals het strijdtoneel van belangrijke historische gebeurtenissen. "Van mei '68 en Leuven Vlaams zijn er weinig sporen overgebleven", vertelt Min. Lange tijd kon je in de Tiensestraat op de gevel van een fakbar "Boerzwas buiten" lezen, een overblijfsel van de studentenrellen in mei '68.

Een andere confrontatie in Leuven die de geschiedenisboeken haalde, was die voor het invoeren van het algemeen enkelvoudig stemrecht. Na een negatieve stemuitslag in het parlement, verzamelden arbeiders zich in aparte groepen en trokken naar het huis van minister Schollaert op het Pater Damiaanplein. De twee betogingen werden begeleid door de burgerwacht - gewapende vrijwilligers uit de burgerij -  en het kwam tot een handgemeen. De burgerwacht opende het vuur en er vielen vijf doden.  Een gebeurtenis die herinnerd wordt als de "Bloednacht van 18 april 1902". 

In de gids van Eric Min kom je ook tal van bekende Leuvenaars tegen zoals Jeroen Meus, de sterrenkundige Georges Lemaître en Selah Sue.