De reeks "Godvergeten" maakt ook jonge gelovigen boos: "Het misbruik wordt zo concreet in de reeks, ik ben enorm verontwaardigd"

Pieter Anseeuw is gelovig opgevoed en kiest er nog steeds bewust voor om gelovig te blijven. Hij zag de eerste twee afleveringen van "Godvergeten" en dat kwam toch harder binnen dan verwacht. "Ten tijde van Operatie Kelk was ik pas zeven, dus dat heb ik niet bewust meegekregen. Je weet wel dat er misbruik is in de kerk maar het wordt heel concreet in de reeks. Ik was enorm verontwaardigd en vond het heel triest om het te bekijken."

Jens Van Rompaey is theoloog en zijn doctoraat gaat over de organisatie van de kerk en haar plaats in de moderne maatschappij. "Ik zit hier met heel veel schroom want ik wil niet spreken voor de slachtoffers, ik probeer te reflecteren over wat dit betekent voor de kerk. Als de kerk nu niet snapt dat er empathisch moet worden geluisterd in plaats van antwoorden proberen te bieden, dan gaat ze kopje onder."

Tom Exelmans noemt zichzelf al zeven jaar een ketter. Toen hij de serie zag, was dat nog eens een bevestiging van zijn keuze om zich te laten ontdopen. "De serie heeft voor mij niet echt veel veranderd, het heeft wat ik al wist vooral explicieter en nóg erger gemaakt. Het ontdopen ging voor mij veel meer over: in hoeverre voel ik me betrokken bij wat de kerk zegt en bij het wereldbeeld dat ze meegeeft? En in hoeverre wil ik die stem versterken door lid te blijven van dat instituut? In dat opzicht was de reeks een bevestiging van mijn keuze."

Volgens Jens kan je je nooit volledig laten ontdopen: "Het wordt gezien als iets administratiefs waarbij er in het doopregister een notitie wordt gemaakt dat je de kerk hebt verlaten. Dat komt omdat de kerk het doopsel ziet als iets wat is gebeurd en je heeft veranderd en waar je niet meer van wegkan."

"Ik ken de privacyregels", zegt Tom, "en je kan wel vragen om je gegevens te laten verwijderen. Eigenlijk is de kerk dan wettelijk verplicht om dat te doen. Maar of dat in de praktijk gebeurt, dat is een andere vraag."

"Ook al is je geloof iets heel persoonlijks en ben je het niet automatisch eens met alles wat de kerk zegt, toch vraag je je af of je mee verantwoordelijk bent", zegt Pieter. "Ik vergelijk het met voetbal: de Katholieke Kerk is dan als de FIFA, daar zijn ook veel schandalen. Veel voetballiefhebbers zijn het daar niet mee eens maar gaan toch nog naar een match kijken. En het is ook niet omdat er in een voetbalclub ver weg iets is gebeurd, dat je je bij je eigen voetbalclub gaat uitschrijven."

"Ik denk dat je twee dingen niet door elkaar mag halen", zegt Tom, "dat is enerzijds voetbal spelen en anderzijds lid zijn van een voetbalclub. Mensen die graag voetbal spelen zijn voor mij de gelovigen, mensen die deel uitmaken van een voetbalclub zijn de Rooms-Katholieken. Als je lid bent van een voetbalclub waar trainers minderjarigen hebben misbruikt en de voorzitter zegt daar niets van, wie zou er dan lid van die club willen zijn, of je nu van voetbal houdt of niet?" 

Jens: "Het probleem is dat kerk zichzelf ziet als een hemelse instelling met een aardse component. Mensen rekenen de kerk nu af op de manier waarop ze haar macht misbruikt heeft. Dat heeft mensen niet alleen lichamelijk en psychologisch gekwetst, maar ook religieus gekwetst. Daardoor is het voor veel mensen moeilijk om te geloven dat die instelling (die dat heeft gedaan) het goddelijke bemiddelt en dat ook nog kan."

Jens: "Alles wat men heeft gedaan om de naam van het instituut hoog te houden, leidt nu tot een versnelde afkalving. De kerk heeft een veldslag gewonnen door kleine procedurefouten te vinden maar daar heeft ze geen oorlog mee gewonnen, de feiten waren misschien beter op tafel gekomen. Het doet me wat denken aan de nieuwe kleren van de keizer: het instituut staat er nog, maar met welke geloofwaardigheid?".

Ondanks de schandalen in de kerk, wordt er nog altijd veel gedoopt. "Ik heb het gevoel dat veel jongeren op zoek zijn naar zingeving", zegt Pieter. Hij zit zelf in een christelijke jeugdbeweging en daar organiseren ze bezinningsmomenten. "Ik merk dat jongeren dat thuis en op school niet meer meekrijgen, die bezinning. De meeste mensen aan wie we het aanbieden ontdekken zo een manier om hun spiritualiteit te beleven en dat trekt hen erg aan."

"Jammer dat jullie als respectvolle gelovigen verbinding zoeken met die Rooms-Katholieke Kerk", zegt Tom. "Als de ene club faalt, waarom dan niet iets nieuws in gang steken waarin je heel respectvol gelovig kan zijn en dat stoffig instituut, dat veel fouten heeft gemaakt, achter je kan laten?"

Is de kerk nu voor altijd besmet? "Het theologisch antwoord daarop is ja", zegt Jens. "Het instituut is opgebouwd door mensen die onvermijdelijk fouten maken. Ik denk dat heel veel mensen geen probleem hebben met het feit dat er af en toe iets fout gaat. Natuurlijk, als het heel grondig fout loopt, moet daar ook een gepaste reactie tegenover staan. En het is niet alleen dat die gepaste reactie ontbreekt, men wil ook nog eens toedekken wat er is gebeurd."

"De volledige waarheid zullen we nooit kennen, veel daders en slachtoffers zijn overleden of kunnen hun verhaal niet vertellen," zegt Jens. "De kerk heeft zich wel geëxcuseerd maar was dat wel op de juiste manier? De slachtoffers geven in elk geval aan dat het niet voldoende was. Het zal erop aankomen dat we aan de slachtoffers zeggen: er is plaats voor jouw stem, die maakt deel uit van ons verhaal."

"Het kan ook anders", zegt Pieter. "In Frankrijk is er een dorp, Taizé, waar er wel op de juiste manier wordt gereageerd op misbruik binnen hun gemeenschap. Elke week is er daar een moment waar broeders het verhaal van het misbruik vertellen en geen enkele vraag uit de weg gaan. Ik bewonder die authenticiteit. Ze willen de zwarte bladzijde niet omslaan maar er transparant over zijn en blijven."

"Het is duidelijk dat er een gigantische hoeveelheid leed is veroorzaakt door onvoorstelbaar seksueel misbruik", zegt Jens, "maar dat was enkel mogelijk door allerlei vormen van machtsmisbruik die zijn ingebakken in de structuren. En die structuren zijn nog altijd niet ontmanteld. Als dat niet wordt aangepakt, gaat het instituut kopje onder."

"Ik heb gekozen om er geen deel meer van te zijn", zegt Tom, "maar ik vind het bewonderenswaardig dat jullie hier komen vertellen over een instituut dat onder vuur ligt. Iedereen moet voor zichzelf de afweging maken "ben ik gelovig of niet?" en "wil ik deel uitmaken van het instituut of niet?". Ik hoop dat de mensen die op dat laatste "ja" antwoorden, zijn zoals Pieter en Jens en dat op een respectvolle manier doen."