CHECK – Opnieuw blijkt virale video in scène gezet, deze keer met schoolruzie over regenboogvlag

Het lijkt op een video die gefilmd is door een leerling op school: een boze moeder stormt een klaslokaal binnen, gooit een regenboogvlag in de vuilbak en gaat in discussie met een geschiedenisleerkracht. De vlag is de zogenaamde Progress Pride-vlag, een progressieve en inclusieve variant van de vlag van de LGBTQ+-beweging.

Onder andere de Amerikaanse journaliste Megyn Kelly , die in het verleden werkte voor nieuwszenders Fox News en NBC, en de Republikeinse volksvertegenwoordiger Marjorie Taylor Greene deelden het filmpje op X (de nieuwe naam van het vroegere Twitter). De beelden in hun tweets werden bijna 9 miljoen keer bekeken.

De video circuleerde ook onder Nederlandstalige profielen op X en andere online platformen.

Maar het filmpje toont geen écht incident in een Amerikaans klaslokaal. De scène wordt gespeeld door acteurs en is geregisseerd door Jibrizy, een online videomaker. In de originele versie van de video, die meer dan 6 minuten duurt, spreekt de regisseur op het einde van het filmpje, geflankeerd door de cast, het publiek toe. Hij legt uit dat het een "skit" of sketch was en vraagt om je mening over het (fictieve) incident. 

Jibrizy tweette zelf over de virale video, die hij “openlijk fake” noemt en waarvan hij zegt dat ze is opgenomen om een “discussie te starten”.

(Lees verder onder de tweet.)

"Ik regisseer sociaal-politieke video's, met scenario's uit het echte leven van links en rechts, voor debat" staat te lezen in het X-profiel van Jibrizy. Verspreid over TikTok, Facebook en Instagram heeft de man, die ook een goochelaar is, enkele miljoenen volgers.

Hij beweert video’s te maken om zich op de kaart te zetten als marketeer: “Ik ben een van de beste marketeers / propagandisten. Ik heb altijd willen werken als marketingbaas voor een Fortune 500-bedrijf. Maar ze wijzen me altijd af. Hopelijk spreekt mijn werk voor zichzelf, gezien hoe snel het zich verspreidt op Twitter.”

De "schoolruzie" is overigens momenteel niet de enige video van Jibrizy die in een geknipte versie leidt tot verwarring op sociale media. Een ander filmpje, dat een ruzie toont tussen een trans vliegtuigpassagier en het cabinepersoneel, is ook een in scène gezette "skit" van Jibrizy. Journalisten van LeadStories en Politifact  verduidelijkten dat in recente factchecks.

Geacteerde filmpjes van online content creators zijn allesbehalve ongewoon op sociale media. Ze staan niet altijd duidelijk gelabeld als fictie, en ze gaan geregeld viraal als "echt". Dat is stiekem vaak ook de bedoeling.

De in scène gezette video's zijn in de eerste plaats bedoeld om viraal te gaan en clicks te verzamelen. Verschillende online platformen en sociale media betalen online videomakers - een deel van de advertentieinkomsten bijvoorbeeld - gebaseerd op het aantal mensen dat hun berichten bekijkt. Hoe meer kijkers, hoe groter de opbrengst. 

Zelfs als bij de originele versie duidelijk gemaakt wordt dat het om geacteerde beelden gaat, komt het vaak voor dat de video wordt gedownload, verknipt en door anderen als “echt” verspreid. 

De geacteerde filmpjes proberen altijd in te spelen op de emoties van de kijker en zo echt mogelijk over te komen. Ze zijn soms opzettelijk amateuristisch gefilmd, met smartphones of zelfs met nagebootste securitycamera’s.

Filmpjes over huwelijksaanzoeken, over partners die geconfronteerd worden met bedrog, of andere heikele familiale kwesties zijn populaire onderwerpen. Sommige video's spelen ruzies en discussies na in contexten waar veel mensen geregeld komen: op school, op het werk, op het openbaar vervoer, in taxi’s, of op vliegtuigen.

Populair zijn scènes waarin zogenaamde “Karens ” de hoofdrol spelen. Die term wordt gebruikt voor een vrouw van middelbare leeftijd die ergens stennis schopt over een futiliteit.

Andere filmpjes hebben een politiekere inslag en spelen in op maatschappelijke hete hangijzers: seksualiteit, racisme, coronamaatregelen, etc. De nepvideo over de pridevlag op school is daar een goed voorbeeld van.

In het verleden checkte VRT NWS al een gelijkaardige video, waarin een vrouw die niet naast een ongevaccineerde medepassagier wou zitten door de piloot het vliegtuig werd uitgezet. Ook daar was het voor veel mensen niet duidelijk dat het om een geacteerd filmpje ging.

De filmpjes zorgen dus geregeld voor misleiding, maar zijn ze ook gevaarlijk? Soms wel.

Omdat video's waarin dieren gered worden populair zijn op sociale media – bijvoorbeeld een verdrinkende puppy of een vastgebonden hond die op het nippertje gered wordt – waarschuwden dierenrechtenorganisaties  recent ervoor dat mensen dieren bewust in gevaarlijke situaties plaatsen voor het maken van online content.

In India, waar het fenomeen van online geacteerde filmpjes ook populair is, leiden ze geregeld tot ophef . De verhaallijnen spelen er in op gevoelige onderwerpen zoals gedwongen huwelijken , of drijven conflicten tussen moslims en hindoes op de spits. Herhaaldelijk zijn er bijvoorbeeld al in scène gezette filmpjes viraal gegaan van mannen in boerka's die actief zouden zijn als kinderontvoerders. 

Lokale factcheckers waarschuwen dat de nepfilmpjes, die zogenaamd bedoeld zijn als "entertainment", op die manier vrouwenhaat en religieuze polarisering aanwakkeren.