Proefproject tegen Gentse woonkampen geen onverdeeld succes: "Sommige mensen geholpen, anderen van de radar verdwenen"

Op de Lübecksite in Gent, niet zo ver van de haven, werden sinds november 2020 woonunits voorzien voor een 100-tal kwetsbare mensen zonder vast verblijf. De stad zette het proefproject 'Post Mobiel Wonen' op omdat er vanaf 2016 verspreid over de stad kampen waren ontstaan waar voornamelijk Roma samenwoonden in erbarmelijke omstandigheden. Door soepelere Europese regels konden zij vanaf dan naar andere landen reizen. Gent wilde met het terrein de woonkampen doen verdwijnen en de mensen aan werk en een betere woonplaats helpen. Er was ook intensieve begeleiding voorzien om Nederlands te leren en de kinderen naar school te doen gaan. 

De resultaten van het project zijn niet eenduidig. De helft van de deelnemers verdween, ze migreerden naar andere landen of verdwenen van de radar. Bij een vijfde van de deelnemers zijn er wel duidelijke successen geboekt. Zij vonden een woning via de reguliere of de sociale markt. Een aanzienlijk deel (28 procent) verblijft nu in andere opvanginitiatieven of bij mensen uit het eigen netwerk. Het hele project werd opgestart voor een duurtijd van maximaal 3 jaar, geen enkele deelnemer bleef zo lang. De laatste mensen trokken in juli weg. 

Het was de bedoeling om de deelnemende alleenstaanden en gezinnen op te leiden. Voor volwassenen betekende dat lessen Nederlands en Maatschappelijke Oriëntatie op het terrein. De kinderen werden naar school toegeleid. De lessen voor volwassenen bleken helemaal niet aan te slaan. De drempels waren te hoog, veel deelnemers waren vaak afwezig, onder meer ook omdat ze tijdelijk werk gevonden hadden. 

De helft van de kinderen die op het terrein verbleef, ging voor de start van het project al sporadisch naar school, dat aantal is licht toegenomen. "Het is erg belangrijk om te benadrukken dat dit enorm grote impact heeft op de kinderen. We hebben gezien dat hun mentaal welzijn verbetert, er is meer vertrouwen, het is de sleutel om deze mensen in de toekomst te blijven bereiken", zegt projectleider Koen Philippeth. Toch bleek het erg moeilijk om de kinderen elke dag op school te krijgen. 

De kwetsbaarheid blijft echter erg groot. Intensieve begeleiding heeft ervoor gezorgd dat een deel van de deelnemers intussen onder meer beter zelf administratie kan doen en afspraken kan maken. Al blijkt dat niemand volledig zelfredzaam is en iedereen nog ondersteuning nodig heeft. Een deel van de deelnemers is analfabeet en heeft het dus extra moeilijk om met documenten te werken. 

Een andere grote drempel is dat er voor de deelnemers een heel grote afstand is tot de arbeidsmarkt. "Er werd wel af en toe gewerkt, vaak ook in seizoensarbeid, maar duurzame tewerkstelling is niet evident door allerlei barrières", zegt Philippeth. Onder meer de gebrekkige kennis van het Nederlands speelt daar een rol. Uit de evaluatie blijkt dat bij de start bijna niemand een (vast) inkomen had. Na afloop van het project heeft 60 procent wél een regulier inkomen. "We zien onder meer dat maatwerkbedrijven daar helpen, er is ondersteuning én een inkomensgarantie."  

Het project 'Post Mobiel Wonen' heeft de stad, voor de hele looptijd, zo’n 3 miljoen euro gekost. Het gaat dan onder meer om de kosten van de uitbating. Daarvoor is samengewerkt met vzw Caritas Vlaanderen. Ook heel wat stadsdiensten werkten op het terrein om ondersteuning te geven. De Gentse burgemeester Mathias De Clercq (Open VLD) noemt de kosten verantwoord. "We hebben sommige mensen echt uit onterende situaties gered. Ik ben zelf in de kampen geweest, dat was onmenselijk. Dit project heeft hen geholpen. Ik zou het opnieuw doen." 

Oppositiepartij N-VA noemt het hele project daarentegen weggesmeten geld. "Het probleem is niet opgelost, de mensen die er opgevangen werden, zijn na drie jaar gewoon ergens anders. Dit project was van bij de start zinloos. Er bestaan al allerlei initiatieven in onze stad, waarom volstaan die niet? Het is ook stuitend dat de deelnemers na al die tijd geen Nederlands beheersen", zegt fractieleider Anneleen Van Bossuyt (N-VA). Vlaams Belang sluit zich aan bij de kritiek. "Gent morst met geld in tijden van bezuinigingen. Nu blijkt dat de helft van de deelnemers zelfs verdwenen is. Dit project toont het falende integratiebeleid van de stad", besluit Johan Deckmyn (Vlaams Belang).  

Zeneb Bensafia (Groen) stelt ook dat de resultaten minder goed zijn dan verwacht. "Toch is het een heel waardevol en belangrijk project. We moeten met onze bevindingen aan de slag. Wij hebben als stad onze verantwoordelijkheid genomen. We zijn misschien wat naïef geweest, we dachten dat drie jaar zouden volstaan. Het werkt natuurlijk niet zo. Het is nu belangrijk om ook aan te kloppen bij andere steden, hogere overheden én bij Europa. Niet alleen in Gent wonen dergelijke kwetsbare mensen. Het vraagt een globale aanpak."

"De belangrijkste les is dat er meer drempels zijn dan we dachten. Dat is voor mij het meest frappante. De wil is er wel, bijvoorbeeld om te werken, maar deze mensen komen daar niet altijd aan toe. Deze doelgroep is kwetsbaar en verdient onze aandacht", besluit Joris Vandenbroucke (Vooruit).