Windmolensector verkeert in crisis: wat is er aan de hand?

Het is in België tot nu toe wat onder de radar gebleven maar internationaal gaan er hier en daar alarmbellen af in de sector van de windenergie, vooral dan bij grote projecten.

Materialen, loonkosten, financieringskosten, alles wordt duurder en dus trappen investeerders op hun adem, vooral bij complexe projecten waarbij er veel tijd zit tussen de aanbesteding en de uitvoering.

"Zeer recent nog heeft een internationale ontwikkelaar van windparken ermee gedreigd de bouw van een offshore park in de Verenigde Staten stop te zetten, omdat de kosten te hoog opliepen", vertelt Annemie Vermeylen van het Belgian Offshore Platform, dat de investeerders in Belgische windparken op zee verenigt.

"En dichter bij huis, in het Verenigd Koninkrijk, zijn er bij de laatste ronde (waarbij de overheid investeerders oproept voor een bepaald project, nvdr) geen investeerders opgedaagd, omdat de gegarandeerde prijs per megawattuur (de gegarandeerde opbrengst dus van hun investering, nvdr) te laag was." 

Vermeylen wijst erop dat het probleem zich voorlopig nog niet stelt in België: ons land plant wel een nieuw offshore windpark in de Koningin Elisabeth-zone maar het wettelijke kader daarvoor is nog in de maak.

Versta: de subsidieregeling moet nog worden uitgewerkt. Als die financiële ondersteuning te laag ligt, zullen er ook hier geen investeerders opdagen, is de boodschap vanuit de sector.

De consument stelt zich dan wellicht de vraag: hoe kan dit? Windparken dienen om elektriciteit te produceren en die prijs lag het voorbije jaar toch erg hoog? Hoezo is de minimale opbrengst dan niet gegarandeerd? En waarom heeft de sector, die toch stilaan volwassen wordt, überhaupt nog subsidies nodig?

"Het zijn strikt genomen geen subsidies, het gaat om een gegarandeerde prijs", antwoordt Annemie Vermeylen. "Ook voor de verlenging van de kerncentrales wordt die gegarandeerde prijs gevraagd en gekregen. Ook voor de gascentrales."

"De elektriciteitsmarkt is zeer onvoorspelbaar. Niemand kan de toekomstige elektriciteitsprijs voorspellen. Dus een investeerder die een miljardeninvestering doet vandaag, heeft absolute onzekerheid over die elektriciteitsprijs. Om die reden is een gegarandeerde prijs per megawattuur een noodzakelijke voorwaarde om investeerders aan te trekken."

Federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen), bevoegd voor de windparken op zee, kent de bezorgdheid van de sector. "We zijn inderdaad bezig met de ontwikkeling van een subsidiemechanisme voor de nieuwe windparken op zee."

"Om die gestegen prijzen mee in rekening te brengen, zullen we een beroep doen op een externe studie. Die zal ons adviseren welke prijsparameters we moeten opnemen, om verrassingen zoals in het Verenigd Koninkrijk te vermijden." 

Tot nu toe gingen de subsidies voor windparken op zee in dalende lijn. Ontwikkelaars krijgen voor de meest recente parken enkel steun als de elektriciteitsprijs op de markt onder een bepaald niveau zakt. Stijgt de marktprijs heel hard, dan moeten ze een deel van hun inkomsten terugbetalen. 

Bestaat de kans dat de nieuwe parken in de Prinses Elisabeth-zone de belastingbetaler meer zullen kosten dan de meest recente al werkende parken? "Ik begrijp de vraag", zegt Tinne Van der Straeten, "maar ik kan daar in alle eerlijkheid nu geen antwoord op geven. Ik kan niet vooroplopen op de resultaten van die studie." 

Dezelfde zorgen als voor de windparken op zee, bestaan er ook voor de windmolens op het land. Die sector wordt vertegenwoordigd door de Vlaamse Windenergie Associatie (VWEA). "We krijgen inderdaad signalen vanuit onze industrie dat de kosten spectaculair aan het stijgen zijn", zegt Maarten Dedeyne van de VWEA. 

"Dat gaat dan meer specifiek over turbineprijzen, installatiekosten en ook de kosten voor het onderhoud. Die prijzen worden gedreven door toegenomen grondstofprijzen en stijgende loonkosten. De sector signaleert ons dat die uitgaven heel hoog aan het worden zijn voor de komende jaren."

Is die tendens dan ook een gevaar in de planning van nieuwe windmolens op land? "Zo ver zou ik nog niet gaan", zegt Dedeyne. "Maar er ontstaat wel consensus in de sector dat men zou willen gaan naar een vorm van steun om de investeringszekerheid te garanderen, ook op de langere termijn."

Is die ondersteuning er nu dan niet? "Het huidige steunmechanisme is in afbouw", antwoordt Dedeyne. "We dreigen in een situatie te komen dat er totaal geen steun meer is. En we zien toch in de omringende landen, zelfs in landen met een beter windklimaat, dat er steunmechanismes zijn en behouden blijven. Waarom zou dat dan in Vlaanderen niet kunnen?"

Windmolens op het land zijn een regionale bevoegdheid, dus hier is Vlaams minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) bevoegd. Zij is niet overtuigd van de noodzaak van meer geld voor de sector. Ze vindt de vraag zelfs vreemd: "We lezen toch ook dat de energiebedrijven heel wat winsten maken."

"We werken in Vlaanderen met een steunsysteem dat oversubsidiëring vermijdt", legt Demir uit. " In het verleden zijn er veel te veel subsidies gegaan naar die sector. Nu monitoren we de situatie jaarlijks, we bestuderen ook de marktomstandigheden en dan bekijken we: zijn de projecten rendabel of niet? En op dit moment zijn ze rendabel."

En wat dan met prijsschokken in de toekomst, zoals de sector voorspelt? "Als er schokken zijn, dan zullen we dat zien in onze jaarlijkse monitoring en onze studie van de marktomstandigheden. Dan kunnen we op dat moment kijken wat we kunnen doen. Maar op dit moment is er geen nood", besluit Demir.