"Ik had nog nooit een examen gedaan": kwart bso-leerlingen gaat naar hogeschool, maar slaagkans is laag

Zo'n een op de vier (23 procent) leerlingen uit het beroepssecundair onderwijs volgt na het zevende jaar in het middelbaar onderwijs een professionele bacheloropleiding aan een hogeschool. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van het Agentschap voor Hoger Onderwijs. Het gaat om de leerlingen die hun middelbaar diploma behaalden in het schooljaar 2020-2021 en dus in 2021-2022 begonnen zijn aan het hoger onderwijs. 

Vooral de bacheloropleidingen bedrijfsmanagement, kleuteronderwijs en verpleegkunde zijn populair bij de studenten die uit het bso komen. Een honderdtal leerlingen koos voor een academische bachelor aan een universiteit.

"We mogen als samenleving niet het signaal geven dat enkel hoger onderwijs een teken is van succes. Ook middengeschoolden hebben we nodig in onze maatschappij", zo reageert onderwijsexpert Dirk Van Damme op de cijfers. "Toch moet iedereen de kans krijgen om te kiezen voor een ambitieuze studieloopbaan. Een beroepsopleiding mag geen doodlopende straat zijn."

Al erkent Van Damme dat het beroepsonderwijs studenten niet voorbereidt op het hoger onderwijs. "Ze missen vaak voorkennis en studievaardigheden. Het vergt zowel van de studenten zelf, als van de hogescholen heel wat om dat bij te werken", aldus Van Damme. "Ik kan me voorstellen dat hogescholen niet altijd de middelen en mogelijkheden hebben om dat te doen."

Sinds het academiejaar 2019-2020 vallen ook de graduaatsopleidingen van het hoger beroepsonderwijs onder de hogescholen. Die praktijkgerichte opleidingen van meestal twee jaar leiden naar een specifiek beroep. Al kunnen ze studenten ook verder voorbereiden op een professionele bachelor.

13 procent van de afgestudeerden in het bso in 2020-2021 startte het schooljaar nadien met een graduaatsopleiding. Samen met de bachelorstudenten stroomt dus meer dan een derde door naar het hoger onderwijs. 

"In mijn laatste twee jaar in de richting voeding-verzorging liep ik stage in kinderdagverblijven en woonzorgcentra. Het contact met de mensen was ontzettend fijn, maar ik wist dat ik dit niet heel mijn leven wou doen", zo vertelt Joke Truyts (23). Joke beslist in 2018 om na haar zevende jaar in het bso nog een educatieve bachelor secundair onderwijs aan de AP Hogeschool Antwerpen te volgen.

"Ik had nog nooit een examen gemaakt. In het middelbaar hadden we hooguit enkele toetsen. Laat staan dat ik al ooit een aula van dichtbij had gezien. En toen de docenten op de eerste dag begonnen over een bachelorproef, hoorde ik het donderen in Keulen." 

Toch gaf ze de moed niet op. "Ik pendelde elke dag tussen Herentals en Antwerpen. Op de trein deed ik meteen mijn boeken open. Soms bleef ik thuis van feestjes om te studeren. En via het internet zocht ik bijvoorbeeld op hoe je moet samenvatten", aldus Joke. "Ik wou aan mezelf, mijn ouders en mijn middelbare leerkrachten bewijzen dat ik wel kon verder studeren."

En die inzet loont. Joke studeert binnen de vooropgestelde studieduur van drie jaar af als leerkracht techniek en gezondheidszorg. 

Maar niet iedereen haalt zo vlot de eindmeet als Joke. Slechts een kwart van de gestarte studenten uit het bso behaalt uiteindelijk ook een diploma in het hoger onderwijs. 8 procent doet dat binnen de vooropgestelde studieduur van drie jaar.

De overgrote meerderheid behaalt een professionele bachelor, een twintigtal studenten behaalt een academische bachelor.

Die slaagpercentages liggen een pak lager dan bij studenten die bijvoorbeeld vanuit het TSO beginnen aan het hoger onderwijs. Daar behaalt ruim 60 procent uiteindelijk een diploma. 

"Dat maar een beperkt deel van de studenten slaagt, is zowel voor de samenleving als voor het individu een hoge kost", zo stelt onderwijseconoom aan de KU Leuven Kristof De Witte.

"Daarom is het belangrijk dat studenten een juiste studiekeuze maken. Begeleiding bij het maken van die keuze is cruciaal om studenten een realistisch idee te geven van hun slaagkansen. En zo weten ze op voorhand voor welke vakken ze zich nog moeten bijspijkeren."

Ook de Vlaamse Vereniging van Studenten deed gisteren een oproep voor een betere studiekeuzebegeleiding, vooral voor leerlingen uit het technisch en beroepsonderwijs. "Doordat ze minder goed begeleid en ondersteund worden, beginnen ze al met een minder goeie startpositie", klonk het. 

"Daarnaast raad ik studenten uit het beroepsonderwijs aan om stapsgewijs via een graduaatsopleiding op te klimmen naar een professionele bachelor", voegt De Witte toe. "Dat noemen we het "zalmtraject". Wie weet kunnen ze daarna zelfs doorstromen naar de universiteit."

Joke, die ondertussen zelf voor de klas staat in het bso, is blij dat ze haar eigen ervaring kan delen met haar leerlingen. "Ik haal mezelf vaak aan als voorbeeld om duidelijk te maken dat wie wil wél kan verder studeren. Ik heb het gevoel dat ik mijn leerlingen soms beter begrijp omdat ik zelf beroepsonderwijs heb gevolgd."