Vanmiddag zullen tijdens de autoloze zondag in onze centrumsteden in de blakende zon veel lachende gezichten te zien zijn maar vanaf maandag keert voor fietsers de dagelijkse realiteit terug: fietsen is in Vlaanderen vaak géén feestje. “Willen we als samenleving blijven accepteren dat er om de vier dagen een fietser in het verkeer omkomt?" VRT NWS sprak met Wies Callens van de Fietsersbond, naar aanleiding van de Week van de Mobiliteit. Hij pleit voor méér urgentie en heldere beleidskeuzes.
Fietsersbond lanceert oproep: "Er sterven nog te veel fietsers op de weg, deze 6 maatregelen moet overheid nu nemen"
Hajo Beeckman
Gepubliceerd:
Volgens verkeersinstituut Vias kwamen er in België vorig jaar 95 fietsers om het leven. Ongeveer elke twee dagen stierf er in ons land een kwetsbare weggebruiker, wanneer je voetgangers en steppers meerekent. De cijfers van de eerste helft van 2023 tonen gelukkig wel een (voorlopig) dalende trend. Toch blijft het aantal verkeersdoden nog veel te hoog en zijn er méér acties nodig om de doelstellingen te halen die de overheid zelf al in eerdere beleidsplannen heeft geformuleerd.
“De feestelijke activiteiten die we vanmiddag n.a.v. de autoloze zondag in het journaal zullen zien, verbloemen de harde, dagelijkse realiteit,” zegt Wies Callens, beleidsmedewerker bij de Fietsersbond. “Het gaat niet goed met de verkeersveiligheid in België en Vlaanderen. Opnieuw waren er in de afgelopen maanden heel wat ongevallen met doden bij kwetsbare weggebruikers."
Vision Zero
De Vlaamse overheid ambieert tegen 2050 nul doden en zwaargewonden in het verkeer, de zogenoemde Vision Zero. Dat staat zo in het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen, waarin vooral gefocust wordt op de veiligheid van kwetsbare weggebruikers. De curve met doden en zwaargewonden gaat volgens de Fietsersbond echter veel te traag omlaag om die doelstelling ooit te kunnen bereiken.
Ook het Rekenhof was in een verslag in juni 2022 aan het Vlaams Parlement al kritisch voor de beleidsmakers. Sinds 2001 heeft de regering verkeersveiligheidsplan na verkeersveiligheidsplan goedgekeurd maar “de opeenvolgende plannen zijn tot stand gekomen zonder evaluatie van de voorgaande plannen en de doelstellingen ervan zijn nooit behaald.”
"Het nieuwe plan dat in 2021 gelanceerd werd, moet dus heel duidelijk geëvalueerd worden en er dringt zich nu ook echt al een bijsturing op. En die mag niet liggen in minder snel naar nul doden te evolueren," stelt Callens.
6 maatregelen voor méér veiligheid
“Start een écht debat en voer nu extra maatregelen in om het voor de kwetsbare weggebruiker sneller veiliger te maken,” roept Callens op. “Willen we als samenleving blijven accepteren dat er om de vier dagen een fietser in het verkeer omkomt, of willen we écht werken aan een Vision Zero? Dan moeten we met z’n allen samenwerken aan een mental shift.” Concreet stelt de Fietsersbond daarom zes maatregelen voor.
1. Voer overal 30 in de bebouwde kom in
Voer in de bebouwde kom overal een zone 30 in. Spanje deed het eerder al. In ons land is Brussel voortrekker. Alleen op de grootste assen kan je daar met de auto nog 50 kilometer/uur rijden. De impact op de verkeersveiligheid is volgens de Fietsersbond wetenschappelijk aangetoond. Door trager te rijden heeft de bestuurder van een wagen een breder gezichtsveld, heeft de auto een kortere remafstand en als er toch nog een aanrijding plaatsvindt, dan zijn de gevolgen minder zwaar.
2. Maak verkeerslichten sneller conflictvrij
De Vlaamse overheid maakt per jaar ongeveer 125 verkeerslichten (deels) conflictvrij. Zo krijgen voetgangers en fietsers apart groen om over te steken en kunnen ze niet botsen met auto’s en vrachtwagens.
“Het duurt tot twee jaar voor een gemeente om een gewenste aanpassing aan een lichtenregeling te krijgen. Terwijl het aantal voetgangers en fietsers snel stijgt. Het beleid kan gewoon niet volgen. We moeten hier echt tien versnellingen hoger schakelen”, stelt Callens.
3. Voer een rijbewijs met punten in
“Waar blijft het rijbewijs met punten?” vraagt Callens zich af. Dat systeem is al in 22 EU-lidstaten ingevoerd. Het zou ervoor zorgen dat chauffeurs die regelmatig in de fout gaan – en daardoor ook vaker ongevallen veroorzaken – hun rijbewijs na verloop van tijd verliezen tenzij ze hun verkeersgedrag tijdig aanpassen. De meeste Vlaamse partijen zijn voor de invoering maar de Franstalige partijen MR en PS stribbelen tegen. “We verliezen levens omwille van politieke spelletjes,” aldus nog Callens.
4. Stop met steeds zwaardere auto’s op de wegen toe te laten
“In onze dagelijkse mobiliteit is de focus op vrijheid en snelheid momenteel echt te dominant,” stelt Callens, “De veiligheid van iedereen op de openbare weg zou altijd centraal moeten staan.”
Verkeersinstituut Vias publiceerde eind augustus nog een studie over het toenemende gewicht en de hoger wordende motorkappen van auto’s. Dat zorgt ervoor dat de inzittenden van die wagens bij een ongeval steeds beter beschermd zijn. Voor inzittenden van lichtere voertuigen en voor kwetsbare weggebruikers is de balans minder gunstig. Een fietser of voetganger die aangereden wordt door een auto waarvan de motorkap 10 centimeter hoger is dan gemiddeld, loopt 30 procent meer kans op dodelijke verwondingen.
Hier kunnen de Vlaamse en Belgische overheid weinig aan doen. De normeringen voor auto’s worden op Europees niveau beslist. De Vlaamse overheid kan echter wel de fiscaliteit aanpassen en zwaardere wagens meer belasten, een beslissing die het Waalse gewest begin september nam. Ook Brussel onderzoekt dat. En in de Franse stad Lyon wordt het binnenkort realiteit: wagens met een hoger gewicht die in de stad parkeren, betalen vanaf 2024 meer.
5. Verkeerseducatie is niet alleen fietseducatie
“Verkeerseducatie is te vaak fietseducatie. Hoe focus ik als fietser op risico’s, hoe moet ik rijden om geen ongeval te hebben? Op zich zeer waardevol. Maar het mag en kan daar niet stoppen als we de doelstellingen van Vision Zero en het Vlaams Verkeersveiligheidsplan willen halen,” aldus Callens, ”leg ook in de rijopleidingen voor automobilisten en vrachtwagenchauffeurs nog meer nadruk op de veiligheid van fietsers en voetgangers.”
6. Herdenk radicaal het ontwerp van de weg in steden en dorpen
Door de ruimtelijke rommel die Vlaanderen de facto is, en met 13.000 kilometer lintbebouwing, is er bijna overal een diffuus onderscheid tussen wat een doorgaande weg is en een bebouwde kom. Anders dan in onze buurlanden is het dus moeilijker om te zeggen: hier heeft de auto op de rijstroken relatief vrij spel – waarbij voetgangers en fietsers hopelijk een comfortabele plek hebben aan de zijkant van de weg - en vanaf hier moeten automobilisten en fietsers de beperkte ruimte met respect voor elkaar delen, vaak in dichter bebouwde zones.
“Een deel van de oplossing ligt in het maken van bewuste keuzes,” zegt Daan Storms, projectingenieur bij Arcadis, “Dat betekent op sommige plekken keuzes maken voor 1 of 2 vervoersmodi, in plaats van alle modi er te willen samen brengen. Dat zijn de principes van de zogenoemde 'Fix the Mix '.
