Met de uitspraak over de strafmaat is gisteravond het grootste assisenproces ooit in ons land, dat over de aanslagen van 22 maart, afgerond. Welke redenering zit er achter de straffen? Hoe kijken de slachtoffers naar de uitspraak? En is er nog cassatieberoep mogelijk? Zeven vragen en antwoorden.
Waarom krijgen Ayari en Abdeslam geen extra straf? En is beroep nog mogelijk? Dit moet je weten na het proces van de aanslagen
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
1. Opvallend: beschuldigden Salah Abdeslam en Sofien Ayari krijgen geen extra straf. Hoe komt dat?
Beiden werden een paar dagen voor de aanslagen in Zaventem en Brussel opgepakt. Kort voordien waren ze betrokken bij een schietpartij in Vorst. Voor die schietpartij zijn ze al eerder veroordeeld tot 20 jaar cel. "Het Hof redeneert: eigenlijk kan je die schietpartij en de aanslagen zelf samen nemen en zeggen dat ze al een straf hebben gekregen", legt VRT NWS-justitiejournalist Philip Heymans uit in "De ochtend" op Radio 1.
"Wat waarschijnlijk ook meespeelt: wanneer je voor assisen wordt veroordeeld, wordt een eerdere straf door die veroordeling opgeslorpt. Meestal krijg je bij assisen een zwaardere straf. Maar Ayari riskeerde hier maar 10 jaar cel. Dus dan zou die 20 jaar die hij eerder kreeg voor die schietpartij plots worden vervangen door die 10 jaar voor assisen. Hij zou er dus ineens 10 jaar beter van afkomen."
"Waarschijnlijk heeft het hof daarom beslist: we geven hem geen extra straf, zoals ook het parket had gevraagd. Het gevolg was dat Abdeslam ook geen extra straf kreeg." Niet dat dat veel uitmaakte voor hem: hij is al tot levenslang veroordeeld in Parijs.
2. De procureur had gevraagd om van enkele beschuldigden de Belgische nationaliteit af te nemen, maar dat is niet gebeurd. Waarom niet?
Dat is niet helemaal duidelijk. "De voorzitster argumenteerde dat het juridisch perfect mogelijk was om hun nationaliteit af te nemen", weet Heymans. "Maar uiteindelijk heeft ze bij iedereen geconcludeerd dat het overdreven zou zijn om dat te doen, dat dat een te zware bestraffing zou zijn."
De beschuldigden hebben wel allemaal hun politieke en burgerrechten verloren, dus ze mogen nooit meer gaan stemmen of openbare ambten bekleden. "Ze zijn dus veel rechten kwijt. Maar je hoort wel bij slachtoffers dat het symbolisch mooi zou zijn geweest om de nationaliteit af te nemen van mensen die zich afkeren van de Belgische samenleving."
3. In welke mate heeft de volksjury een stem gehad in de strafmaat?
Dat weten we niet, want het beraad van de jury is geheim. "Maar het heeft wel lang geduurd, van maandagnamiddag tot vrijdagavond laat, dus er zal waarschijnlijk discussie zijn geweest over de strafmaat", zegt VRT NWS-justitiejournalist Caroline Van den Berghe in "Het Journaal". "Wanneer het dan inderdaad gaat om technisch juridische aangelegenheden is het niet onlogisch dat het hof daarin de leiding neemt."
"We kunnen in elk geval zeggen dat er zowel bij de uitspraak over de schuld als over de straf met nuance is geoordeeld. Het was niet 'samen uit, samen thuis'. Ik zie ook een zekere mildheid ten aanzien van bepaalde veroordeelden. Er is niet geoordeeld met de blinde haat van de terroristen die de aanslagen hebben gepleegd."
4. Had voorzitster Laurence Massart nog een boodschap voor de jury en beschuldigden?
"Ze heeft de jury vooral bedankt voor hun harde werk", zegt Heymans. "Die mensen hebben daar dan ook bijna een jaar van hun leven aan besteed."
En ook voor de beschuldigden had ze een boodschap: "We leven in een multiculturele samenleving die berust op waarden en regels die voor iedereen gelden. We moeten samenleven in een rechtstaat. Jullie hebben onschuldige mensen heel veel angst aangejaagd en daarvoor zijn jullie gestraft. Met deze uitspraak willen we hoop brengen aan de slachtoffers, maar ook aan u: de hoop dat er op een dag een ander leven mogelijk zal zijn."
5. Is er nog beroep bij het Hof van Cassatie mogelijk?
Ja. Alle partijen hebben nu 15 dagen om te beslissen of ze in cassatieberoep zullen gaan. In dat geval moet het Hof van Cassatie nakijken of het proces correct is verlopen en of de wetten en regels zijn nageleefd.
"Er was vooraf veel discussie, zeker vanuit het kamp van Abdeslam en Abrini, de man met het hoedje, over de vraag of ze nog een extra straf zouden krijgen bovenop het levenslang dat ze in Parijs al hadden gekregen", legt Heymans uit. "De voorzitster is daar wat aan tegemoet gekomen: ze heeft die straf in Parijs als verzachtende omstandigheid aangenomen. Daarom heeft Abrini bijvoorbeeld geen levenslang gekregen, maar wel 30 jaar cel."
Als Cassatie het arrest verbreekt, moet het proces volledig of gedeeltelijk worden overgedaan
Philip Heymans, justitiejournalist VRT NWS
"Ik heb dus de indruk dat het hof er alles aan heeft gedaan om een arrest af te leveren dat juridisch waterdicht is, zodat Cassatie het niet zal verbreken. Want dat zou betekenen dat het proces volledig of gedeeltelijk zal moeten worden overgedaan."
6. Zijn de slachtoffers en nabestaanden tevreden na het proces?
Wellicht de hardste noot om te kraken, was het feit dat Adeslam en Ayari geen extra straf hebben gekregen. "Dat komt hard binnen bij de slachtoffers", zegt Sanne De Clerck, advocaat van slachtoffers en nabestaanden. "We zullen de motivering van het arrest op dat punt grondig analyseren, maar het ligt uiteraard niet helemaal in de lijn der verwachtingen."
Toch heerst er ook opluchting dat het proces afgerond is. Ook bij Philippe Vansteenkiste, die zijn zus Fabienne verloor bij de aanslagen. "Ik ga nog wat tijd nodig hebben om alles te kunnen verwerken. Maar het is mooi dat we hebben kunnen aantonen dat wij kunnen luisteren naar argumenten die storend kunnen zijn, zonder in extremisme te vervallen. Dat is een mooi signaal naar de beschuldigden: wij doen niet zoals jullie, wij blijven onze democratische en menselijke waarden respecteren. "
Aristide Melissas, actief bestuurslid bij V-Europe, de vereniging voor terreurslachtoffers, vindt dat zo'n proces de slachtoffers de kans moet bieden om een hoofdstuk af te sluiten met een gevoel van rechtvaardigheid. In zijn ogen is dat hier wel het geval.
"Ik vond dat de tijd werd gegeven aan de slachtoffers om hun verhaal te doen. Er was eerbiedigheid. Het justitiesysteem heeft in mijn ogen mooi werk gedaan, met alle valstrikken die er waren. Het was niet niks om dit een jaar lang vol te houden. Chapeau ook voor alle juryleden."
V-Europe blijft de slachtoffers wel bijstaan, zowel psychologisch als bij hun administratieve rompslomp. Want nog altijd zijn er mensen die verwikkeld zijn in discussies met verzekeraars.
7. Kan je uit dit monsterproces lessen trekken voor de toekomst?
"De vraag is: is dit voor herhaling vatbaar?", stelt Van den Berghe. "Hier hebben de juryleden het volgehouden. Maar stel dat ons land opnieuw getroffen wordt door terreur, kan je dan opnieuw van gewone mensen vragen dat ze hun leven maandenlang on hold zetten?"
"En dan heb ik het nog niet over de kostprijs voor dit proces - tussen de 40 en 50 miljoen euro - en over de impact die het heeft gehad op de rest van de behandeling van de zaken in Brussel. De bal ligt nu in het kamp van de politiek of de zwaarste misdaden niet op een andere manier kunnen worden berecht."
