Is een zware aardbeving, zoals die van Marokko van afgelopen vrijdag, ook mogelijk in ons land? Die kans is zeer klein, maar niet onbestaand, zegt seismoloog Koen Van Noten. “Er zijn heel wat breuklijnen in onze ondergrond die vorige eeuw aardbevingen met schade veroorzaakten."
Wat is de kans op een zware aardbeving in België? "Klein, maar niet onbestaand"
De zwaarste aardbeving in België, dateert van 1692, zo’n 300 jaar geleden. “Het epicentrum lag toen in Verviers. De kracht van de aardbeving werd gemeten op 6.5, wat behoorlijk zwaar is”, zegt seismoloog Koen Van Noten.
“Algemeen wordt aangenomen dat de kans op een zware aardbeving één keer om de 300 jaar voorkomt. Maar dat is gebaseerd op slechts twee geregistreerde gevallen, uit de 14e eeuw, en de 17e eeuw”, zegt Van Noten. Er is dus zeker geen sprake van een lange, gedocumenteerde geschiedenis van aardbevingen waarop je statistische veronderstellingen kan doen, klinkt het bij de seismoloog.
De aardbeving in Verviers (1692) is de grootste beving die bij ons werd gedocumenteerd. Maar ook in de twintigste eeuw werd een reeks aardbevingen waargenomen waar ook slachtoffers werden gemaakt. “In Zulzeke, nabij Oudenaarde, werd in 1938 een aardbeving met een kracht van 5.8 gemeten. In 1983 werd in Luik een beving met een kracht van 5.1 gemeten. De meest recente zware aardbeving dateert van 1992 in Roermond (net over de grens in Nederland, red.), en die was over heel België voelbaar. Dat was er een met een kracht van 5.8.”
Statistische voorspellingen
Aardbevingen voorspellen is helaas nog steeds niet mogelijk, zegt Van Noten. “De aardbeving wordt op het moment dat die zich voordoet geregistreerd. Op voorhand weten dat volgende week een aardbeving gepland staat, is onmogelijk”, zegt hij.
Maar de geschiedenis leert ons wel dat we op een licht actieve bodem zitten. Door data bij te houden via seismometers, dat zijn gevoelige meetinstrumenten, kan men zien welke regio’s meer aardbevingsgevoelig zijn dan andere en met welke frequenties bevingen zich er voordoen. Op die manier kan men statistisch de kans op aardbevingen berekenen maar niet voorspellen, legt Van Noten uit.
Op voorhand weten dat volgende week een aardbeving gepland staat, is onmogelijk
Koen Van Noten, seismoloog aan de Koninklijke Sterrenwacht van België
Voor zwaardere aardbevingen moet echter voldoende data bestaan en dat is momenteel niet het geval. “Onze instrumenten zijn relatief jong. We konden pas 100 jaar geleden aardbevingen meten. Daardoor missen we nog heel wat informatie om onderbouwde statistische voorspellingen te doen.”
25 seismometers in Belgie
Bij de afdeling seismologie binnen de Koninklijke Sterrenwacht van België doet Van Noten onderzoek naar de aardbevingen in ons land. “In België zijn er ondertussen zo’n 25 seismometers die we bij de Sterrenwacht onderhouden. Daarnaast proberen we ook aan de hand van historische teksten en de geologische geschiedenis van onze ondergrond onze catalogus van aardbevingen te vervolledigen.”
In principe is het zo dat overal waar breuklijnen liggen, de mogelijkheid op een aardbeving reëel is. In ons land liggen die breuklijnen vooral in het Oosten van ons land, tegen de grens met Nederland, en in de Ardennen, rond de regio Verviers en Luik, legt Van Noten uit. “De breuklijnen in de regio Oost-Limburg zijn actief. Om de zoveel weken tot maanden vindt daar een aardbeving plaats, maar die zijn niet voelbaar”, stelt Van Noten meteen gerust.
De breuklijnen in Oost-Limburg zijn actief. Om de zoveel weken vindt daar een aardbeving plaats, maar die zijn niet voelbaar
Koen Van Noten, seismoloog aan de Koninklijke Sterrenwacht van België
Via de website van de Koninklijke Sterrenwacht van België worden de aardbevingen in ons land systematisch bijgehouden. De meeste recente aardbeving was op 26 augustus. ‘Dat was in Francorchamps, in de provincie Luik. Die beving had maar een kracht van 1.5 en was niet voelbaar”, zegt Van Noten.
Magnitude, diepte en intensiteit
Er zijn drie parameters die gebruikt worden om de kracht van een aardbeving te meten: magnitude, diepte en intensiteit. “De magnitude verhoudt met de oppervlakte van de breuk die wordt geactiveerd en geeft weer hoeveel energie er vrijkomt. De diepte van de aardbevingshaard bepaalt hoeveel energie de aardoppervlakte kan bereiken. Hoe dieper de aardbevingshaard, hoe meer energie er al in de aardkorst kan vrijkomen vooraleer de aardoppervlakte wordt bereikt. Hoe dichter tegen het oppervlak, hoe minder energie er is verspreid en hoe steviger de trillingen die worden waargenomen", legt Van Noten uit.
De intensiteit geeft de maat van de ‘shakes’ weer, oftewel het schudden, weer aan de oppervlakte. "Dat wordt vooral berekend aan de hand van getuigenissen uit de getroffen regio en data van de seismometers. De informatie over de intensiteit is bovendien belangrijk voor ingenieurs. Aan de hand van die info kan aardbevingsresistent gebouwd worden", zegt Van Noten.
Wat al dan niet gezien wordt als een zware aardbeving hangt af van de regio. Maar vanaf magnitude 5 op de schaal van Richter is de kans op schade bij een aardbeving zeer reëel en spreken we in het algemeen over een zware aardbeving. Maar de geschiedenis toont dat ook bij lichtere, ondiepere aardbevingen er al lichte schade kan optreden.
Preventie
Er kan natuurlijk wel het een en ander gedaan worden om de schade van een aardbeving te beperken, vertelt Van Noten. "Als we weten de kans op een aardbeving reëel is, dan kunnen we onze bouwcode aanpassen en er wel naar bouwen.”
De regelgeving daaromtrent wordt op Europees niveau bepaald, zegt professor bouwkunde Hervé Degée (UHasselt) in de podcast "De universiteit van Vlaanderen". "Europa heeft bouwnormen vastgelegd die ervoor moeten zorgen dat er geen doden vallen bij een aardbeving met magnitude 6", zegt Degée.
Een huis dat na 2011 werd gebouwd zou in principe moeten blijven staan bij een aardbeving van magnitude 6
Hervé Degée, professor bouwkunde UHasselt
“Die normen zijn in België sinds 2011 van toepassing. Een huis dat na 2011 werd gebouwd (en in een aardbevingsgevoelige zone staat, red.), moet in principe blijven staan bij een aardbeving van magnitude 6. Er mag schade zijn, maar het huis mag niet instorten."
Meer specifiek schrijft Eurocode 8, de Europese norm voor het bouwen van aardbevingsbestendige constructies, voor dat bij het ontwerp van gebouwen rekening gehouden moet worden met een aantal elementen, zoals de seismische gevarenkans (berekend op nationaal niveau), de lokale grondcondities en de belangrijkheidscategorie van het gebouw.
“De criteria voor belangrijke gebouwen - bijvoorbeeld ziekenhuizen, brandweerkazernes, kerncentrales - zijn strenger. Die moeten natuurlijk ook operationeel kunnen blijven na een aardbeving”, aldus Degée.
Beluister hier de volledige podcastaflevering van de "Universiteit van Vlaanderen".
