Bange reizigers, urinegeur en crack: wat zit er écht achter de problemen in Brussel?

Lize Spit woont al 15 jaar in de buurt van het Zuidstation. Ze woont in de Triangelbuurt, één van de armste buurten van Brussel. "Veel mensen verblijven er tijdelijk en willen er snel weer weg, want ze willen niet dat hun kinderen in straatbendes terechtkomen. Je ziet mensen worstelen en je probeert hen te helpen, dat is altijd zo geweest. Maar de laatste jaren is er iets uit evenwicht geraakt waardoor er een onveiligheidsgevoel heerst. Er zijn meer mensen met een psychische problematiek, verslaafden bijvoorbeeld, die gevaarlijk zijn voor zichzelf en voor anderen."

Zelf heeft ze ook al dingen meegemaakt. "Ik ben twee jaar geleden, aan mijn deur, toen ik de sleutel in het slot stak, bestolen van mijn GSM die in m'n jaszak zat en mijn oortjes werden gewoon uit m'n oren gehaald. Je voelt ook vaak op straat iemand in je zakken tasten, dan ben ik er net op tijd bij. Maar er is ook agressie: een paar weken geleden had iemand een fles kapot geslagen en kwam daarmee op mij af. Dan maak je snel dat je weg bent."

"Ik ben heel blij dat het nu op de agenda staat", zeg Lize, "maar ik wil niet alleen naar de negatieve dingen kijken. Het is mijn thuis, ik heb er vrienden, ik wil proberen mee een oplossing te zoeken."

Keyvan Siasi is op z'n 18e dakloos geworden en is beginnen dolen tussen steden. "Je hebt op bepaalde momenten geen andere keuze dan stations op te zoeken. Ook al word je er weggejaagd, je zit toch een paar uur warm. De GSM of oortjes die je steelt, kan je voor 50 euro verkopen. En 50 euro, daar kan je drugs of eten van kopen."

"De realiteit was dat je dingen moest doen die je liever niet deed maar na een tijd begon het wel een gewoonte te worden. Het is een zwart-witwereld, het is "dog-eat-dog": als je niet meekan met de criminelen word je opgegeten en uitgespuwd. Je schakelt je emoties en moraliteit uit en doet wat nodig is."

"De jongeren met wie ik omging hadden een gelijkaardig verhaal", zegt Keyvan. "Wat ons samenhield was het gevoel dat het systeem faalde voor ons en dit onze enige optie was omdat niemand zich er iets van aantrok. Dan heb je de "mij tegen hen"-mentaliteit. Ik miste het gevoel dat er mensen waren die mij de hand wilden reiken."

"Ik heb de laatste twee jaar het gevoel dat je een bastion moet maken van de dingen die je hebt", zegt Lize. Ze pakken "iets kleins" maar het is niet enkel dat, je breekt in op het gevoel van mensen dat ze ergens thuis zijn, waar ze veiligheid kunnen garanderen voor hun gezin of voor elkaar. Tegelijk snap ik wel dat je in leven wil blijven, dat je ergens wil kunnen slapen, ik zou misschien hetzelfde doen."

"Sinds de coronacrisis voel ik dat de wanhoop groter wordt. Mensen liepen tijdens de lockdown 's nachts op straat, op hun blote voeten in de winter, omdat ze nergens terecht konden. Dat was daarvoor nog nooit gebeurd. In onze buurt voel je ook de crackverslavingen. De blik van iemand die crack neemt, die herken je meteen, dat zie je nu heel vaak bij ons."

"In Brussel Zuid en Noord komt er heel veel samen", zegt Jakob Vandevoorde. "Je hebt heel veel internationale reizigers en toeristen, en er zijn heel wat aankomstwijken rond de stations. Brussel is geconcentreerder dan andere steden in België, maar is niet uniek, je kan het vergelijken met Parijs, Milaan of Napels: ook daar liggen aankomstwijken naast stations en dat versterkt de criminaliteit."

"Daarnaast is er de laatste tijd ook veel gebouwd rond Brussel Zuid", zegt Jakob. "Een deel van het sociale en het commerciële weefsel is de laatste jaren omgebouwd tot grote kantoorwijken die 's nachts leegstaan. Het "monofunctioneel gebruik", een wijk die zich volledig richt op kantoren bijvoorbeeld, dat trekt een bepaald cliënteel aan. Dat zie je ook in de Noordwijk, daar is het een product van de jaren 60. Nu gaan ze meer en meer kantoren en huisvesting mengen zodat er heel de dag lang leven is."

"De manier waarop we onze publieke ruimte inrichten heeft een enorme impact op de veiligheid", zegt Jakob. Het juist aanleggen van plekken waar mensen kunnen samenzitten zorgt voor een betere mix. Tegelijk zie je dat het op veel plekken de andere kant op gaat: bankjes en balustrades die worden weggenomen, overal stalen stangen, om zo mensen die sowieso al geen plek vinden in de samenleving nog verder weg te duwen. Tot op een plek waar we ze niet meer zien maar waar ook de hulpverleners moeilijk bij raken."

"Wat ik pijnlijk vond in de media-aandacht is dat er vooral werd gefocust op het Zuidstation als visitekaartje naar de wereld en niet op de mensen die er wonen of die hulp nodig hebben", zegt Lize. 

"Een stad leefbaar maken", zegt Jakob, "vraagt om investeringen in hulpverlening en in sociale structuur. Die zaken zijn opgestart na Zwarte Zondag in de jaren 90 maar ze moeten worden verdergezet. Met repressie alleen ga je het niet oplossen."

"Het station opkuisen is maar een tijdelijke oplossing" volgens Keyvan. "Het is proper maar je hebt je probleem gewoon ergens anders gedropt."

"De dag na de actie lagen er 's morgens bij mij in de straat mensen in de portieken te slapen" vult Lize aan. "Voor mij moet het station geen glanzende parel worden, zolang je maar het gevoel hebt dat er breder iets wordt gedaan."

"Onze buurt bijvoorbeeld zou echt opleven door enkele speeltuinen voor kinderen, maar ze doen dat niet natuurlijk omdat ze bang zijn dat die dan worden bezet door groepjes die daar rondhangen. Maar dan nog denk ik: doe het gewoon."

"Op de hoek van onze straat zit een opvangcentrum van Samusocial, wat natuurlijk fantastisch is, maar het ligt aan de rand van een heel kwetsbare wijk en elke ochtend worden er daar 200 tot 400 daklozen op straat gezet en die moeten dan daar de dag doorkomen. Je kan niet zomaar verwachten dat een buurt dat opvangt."

"Je moet zorgen dat je zoveel mogelijk verschillende soorten ruimtes creëert en dat je ze ook voldoende spreidt", zegt Jakob. "In Antwerpen bijvoorbeeld ligt voor dak -en thuislozen het centrum om te slapen in een ander stadsdeel dan hetgene waar ze zich kunnen wassen en in nog een ander stadsdeel zijn de warme maaltijden. Daardoor bewegen mensen door de stad en wordt er niet één wijk belast."

"Bij mij hebben straathoekwerkers niet echt geholpen", zegt Keyvan, "ik had de harde aanpak nodig. Pas toen ik voor de poort van de gevangenis stond, drong het tot me door. Gelukkig kreeg ik een tweede kans en die heb ik met beide handen gegrepen. Maar voor veel mensen is de gevangenis een betere plek dan waar ze nu zitten, dat motiveert dus niet."

Ondanks de problemen woont Lize nog altijd graag in Brussel. "Het hoeft geen postkaartje te worden, het hoeft niet te proper te worden, maar het moet veilig worden."