In Nederland loopt de inzameling van flesjes en blikjes met statiegeld niet zoals gehoopt. Vooral het gebrek aan inleverpunten is nog een pijnpunt. Vlaanderen kijkt mee, want tegen 2025 moet ook hier een nieuw systeem van de grond komen. Hoever staan we al?
Nederlandse resultaten van statiegeld op flesjes stellen teleur, maar waar staat Vlaanderen?
Tom Antonissen
Gepubliceerd:
“Ronduit teleurstellend.” Zo omschrijft de Nederlandse (aftredende) staatssecretaris Vivianne Heijnen de recentste cijfers over statiegeld. De inzameling van de kleine flesjes levert er niet het beoogde resultaat op: de verplichte 90 procent die het bedrijfsleven zou moeten halen, ligt met 68 procent nog ver onder de verwachtingen.
Volgens zwerfvuilactivist Dirk Groot is het huidige systeem gewoon niet laagdrempelig genoeg. “Op dit moment staan er maar in vijf van de vierhonderd NS-stations inzamelautomaten”, vertelt hij in “De wereld vandaag” op Radio 1.
“Dat moet veel beter. Terwijl er alleen maar meer is bijgekomen om in te zamelen, bleef het aantal inzamelautomaten achter. Het zou logisch zijn om daarvoor ook te kijken naar plaatsen waar je flesjes kan kopen, maar nog niet inleveren. Dit zijn gemiste kansen.”
Hoe ver staat Vlaanderen?
Ook in Vlaanderen ligt de piste van statiegeld al lang op tafel. Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) wil dat tegen 2025 realiseren en heeft daarbij de voorkeur voor een nieuw, digitaal systeem.
“Daar lopen op dit moment pilootprojecten voor”, vertelt Kris Bachus, onderzoeksleider Milieubeleid (HIVA - KU Leuven). “Bij digitaal statiegeld hoef je je blikjes en flesjes niet terug te brengen naar de supermarkt. Met een app zou je thuis een QR-code scannen op je blikje en je blauwe zak. Die overeenkomst wordt geregistreerd, waardoor je recht krijgt op statiegeld.”
LUISTER. Wat zijn de Vlaamse plannen met statiegeld?
Systeem van statiegeld in Nederland nog niet op punt: hoe zit het in België?
Er zouden ook "slimme" openbare vuilnisbakken komen, met een vergelijkbaar systeem, waarbij je een QR-code op de vuilnisbak en het blikje scant.
Statiegeld op àlle plastic flesjes en blikjes?
Dat is wel degelijk de bedoeling, zegt Bachus. “In Nederland is dat voor melkverpakkingen of bepaalde soorten fruitsap niet het geval, en daar zal bij ons ook nog discussie over volgen. Maar hoe dan ook maken flessen water en frisdrank de grote meerderheid uit. Die zouden allemaal wel in het systeem moeten terechtkomen.”
Kan het niet eenvoudiger?
“Voor alle duidelijkheid: de knoop is nog niet doorgehakt”, benadrukt Bachus. “Maar het is wel een vrij complex systeem. Het is moeilijker dan het systeem dat we vandaag kennen bij bierflesjes, die je gewoon kan indienen bij de supermarkt waarna je je geld krijgt.”
Is het gebruik van de blauwe zak dan niet nog simpeler? “Dat is het argument van de supermarkten en de voedingsindustrie: waarom veranderen? Met het systeem van het digitale statiegeld kan je die blauwe zak ook behouden. Maar dan laat je de impact op het milieu buiten beschouwing."
"We zien dat er nog altijd veel flesjes en blikjes in de natuur terechtkomen. Het probleem van zwerfvuil, waarvan 40 procent PMD zou zijn, geraakt op deze manier niet opgelost. Daar helpt het systeem van statiegeld wel: 90 tot 98 procent van de flesjes en blikjes zou op die manier ingezameld worden.”
Wordt het systeem van digitaal statiegeld al ergens anders gebruikt?
“Bij mijn weten niet. Het zou dus een absolute primeur zijn. Maar dat zorgt er ook voor dat er wel bekommernissen zijn over die technologie. Zal die wel goed werken? Gaat die veilig zijn? En wat met de privacy? Al die vragen dragen bij aan de complexiteit van dat systeem.”
Zijn de meeste Vlamingen voorstanders van statiegeld?
“Er zijn al heel wat enquêtes geweest over de uitbreiding van het klassieke systeem van statiegeld naar plastic blikjes en flesjes”, zegt Bachus. “Afhankelijk van welke enquête je citeert, blijkt tussen de 50 en 80 procent voorstander te zijn. In principe lijkt de Vlaming er wel klaar voor.”
Wat als Wallonië en Brussel niet meedoen?
“Dan wordt het heel ingewikkeld. Als in ons land nieuwe producten op de markt komen, gebeurt dat wel degelijk in de drie gewesten. Net om die reden: anders wordt het bijzonder complex op vlak van regels. Ook voor de supermarkten, die verspreid zitten over het land. Momenteel is er nog geen overeenstemming over het statiegeld. Brussel en Wallonië willen liever het klassieke systeem, Vlaanderen hangt eerder het digitaal systeem aan."
Zijn er naast het systeem van statiegeld nog andere alternatieven?
In principe niet, denkt Bachus. “Klassiek of digitaal: een van de twee zal er wel moeten komen. In 2025 moet volgens Europese regelgeving 90 procent van de plastic drankverpakkingen op een gescheiden manier worden ingezameld en gerecycleerd. Tot nu toe zijn er geen andere systemen waarmee dat mogelijk blijkt, behalve statiegeld.”
