CHECK - Ja, dit was écht de eerste Belgische hittegolf in september sinds het begin van de metingen

Allereerst even de definitie van een hittegolf in herinnering brengen: dat is een periode waarin de temperatuur in Ukkel, het centrum van de Belgische metingen, minstens vijf dagen na elkaar 25°C bereikt, waarvan drie dagen boven de 30°C.

Dat gebeurde daadwerkelijk deze maand, met temperaturen in Ukkel op 5, 6 en 7 september van respectievelijk 30,9°C, 30,1°C en 30,2°C . 

Dergelijke warme dagen zijn sowieso al uitzonderlijk in september, dat meteorologisch gezien onder de herfst valt. Maar is het ook de éérste hittegolf in september sinds het begin van de metingen? 

Maar dat klopt niet, klinkt het op sociale media. Op meteo.be - de officiële website van het Koninklijk Meteorologisch Instituut - staat een pagina met historische weerweetjes waarop het volgende te lezen valt voor de datum van 12 september 1919: "Opmerkelijk voor deze periode van het jaar: half september heerst er een hittegolf in ons land met temperaturen tot 34,6°C in Leopoldsburg en 32,5°C in Ukkel."

De voorbije weken is dat fragment van de KMI-website al herhaaldelijk voor de voeten gegooid van het KMI en van weerman Frank Deboosere, die erg actief is op X (het vroegere Twitter). 

Voor een verklaring moeten we kijken naar historische temperatuurgegevens. En dat is geen eenvoudige materie.

Omdat er regelmatig verwarring ontstaat over dagrecords, temperaturen en hittegolven op basis van de verouderde cijfers op de website, heeft het KMI recent een artikel met verduidelijkingen gepubliceerd . Alles blijkt terug te voeren op het feit dat tot 40 jaar geleden temperaturen in Ukkel op een andere manier gemeten werden: 

"Vroeger (voor 1983) werd de temperatuur in Ukkel gemeten in een open hut. Daarna werd besloten de omschakeling te maken naar een (betere) gesloten hut.

Maximumtemperaturen gemeten in een open hut zijn altijd hoger dan deze gemeten in een gesloten hut. Op basis van de temperaturen die in september 1919 werden gemeten in de open hut [...], zou deze periode als hittegolf kunnen gekenmerkt worden.

Voor onze lijst van officiële hittegolven gebruiken we echter de temperaturen gemeten onder gesloten hut (die correcter zijn) en die liggen voor die periode iets lager waardoor de criteria voor een hittegolf niet langer bereikt werden."

Hoe gaat het KMI om met de historische meetresultaten van vóór 1983? Die worden, voor klimatologisch onderzoek, gecorrigeerd op basis van de verhouding tussen de gemeten temperaturen in zowel open als gesloten thermometerhutten. Lange tijd zijn in Ukkel daarom metingen in beide types hutten opgetekend.

De omrekening voor de metingen van 1919 levert dan het onderstaande resultaat op: geen vijf opeenvolgende dagen boven 25°C, geen drie dagen boven 30°C, en dus ook geen hittegolf meer.

Waarom staan er dan nog teksten met verouderde cijfers op de website van het KMI? Een woordvoerder van het weerinstituut vertelt dat de teksten op de webpagina met titel "Uitzonderlijke gebeurtenissen sinds 1901" afkomstig zijn uit een boek dat begin deze eeuw verscheen. Het gaat om "Weer of geen weer. Een eeuw natuurgeweld in België ", dat werd samengesteld door het KMI en uitgegeven in 2004. Het boek was een opsomming van "alle uitzonderlijke meteorologische gebeurtenissen" in België, "chronologisch en geografisch gerangschikt".

De thematische items uit dat boek, onderverdeeld in historische nieuwtjes over categorieën als "mist", "bliksem", "temperatuur", "sneeuw", en ook: "hittegolf", bevatten nog de niet-gecorrigeerde temperaturen, vandaar dat ook de ondertussen geschrapte "hittegolf" van 1919 nog vermeld staat.