Zo goed als elke aardbewoner heeft de voorbije zomer de klimaatverandering aan den lijve ondervonden, door de hoge temperaturen die overal ter wereld werden gemeten. Bijna de helft van de wereldbevolking had zelfs minstens een maand te kampen met de hitte, die mee door de mens wordt veroorzaakt. Dat blijkt uit een nieuwe studie. De zomer van 2023 brak trouwens alle records: het is de warmste die ooit werd gemeten.
Het was de heetste zomer ooit gemeten en dat heeft de hele wereldbevolking gevoeld
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Benieuwd waar ze wonen, die 2 procent van de wereldbevolking die de voorbije zomer gespaard bleven van de hitte die door de klimaatverandering veroorzaakt werd. Zij zijn de uitzondering. Maar liefst 7,95 miljard mensen, of 98 procent van de wereldbevolking, kreeg er wél mee te maken. Dat blijkt uit een nieuwe studie van klimaatwetenschappers van Climate Central.
Meer zelfs. De helft van de wereldbevolking kreeg er niet zo maar even mee te maken, maar minstens een maand lang. Voor 1,5 miljard mensen was dat zelfs de hele zomer lang het geval. De kans op zulke recordtemperaturen is door de klimaatverandering drie keer groter geworden.
Climate Central vergelijkt de temperaturen die wereldwijd gemeten worden met de temperaturen die we zouden hebben gehaald zonder de massale uitstoot van broeikasgassen. Ze gebruiken daarvoor een weermodel. Hun werkmethode werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Advances in Statistical Climatology, Meteorology and Oceanography.
Wat wil dat zeggen, de kans op hoge temperaturen wordt groter door de klimaatverandering? Het is moeilijk om een rechtstreekse link te leggen tussen het weer en de klimaatverandering. Ook vóór de klimaatverandering kwamen er nu eenmaal hittegolven, overstromingen, droogtes of stormen voor. Maar het is wel duidelijk dat bijvoorbeeld hittegolven veel vaker voorkomen door de uitstoot van broeikasgassen. Daarom hebben klimaatwetenschappers het liever over de kans dat zo'n hittegolf zich voordoet. En die kansen zijn de afgelopen decennia steeds groter geworden.
De gevolgen van die door de mens veroorzaakte klimaatverandering zijn niet over de hele wereld gelijk, merken de wetenschappers nog op. Zo liet de impact van de klimaatverandering zich "slechts" 17 dagen lang voelen in de landen van de G20, de verzameling van de 19 rijkste landen en de Europese Unie. In de armste landen was dat bijna drie keer zo vaak, en in de armste kleine-eilandstaten zelfs 65 dagen lang.
Al die hitte verhoogt de kans op droogte, bosbranden en (ironisch genoeg) overstromingen, wanneer het plots hard regent op uitgedroogde grond.
Deze nieuwe studie onderstreept waarom Afrika gisteren nog aan de alarmbel trok na afloop van de eerste Afrikaanse klimaattop, in Kenia. Zij lijden nu al het meest onder de klimaatverandering terwijl ze er zelf amper aan bijgedragen hebben.
"Bijna niemand op aarde ontsnapte de voorbije drie maanden aan de klimaatverandering", zei Andrew Pershing bij de presentatie van de resultaten. Hij is vicevoorzitter van Climate Central en assistent-professor aan de Universiteit van Cornell (New York).
"In elk land dat we konden analyseren (180, red.), zagen we temperaturen die moeilijk gehaald zouden kunnen worden zonder de menselijke klimaatverandering. In sommige gevallen zou het zelfs zo goed als onmogelijk zijn. Het gaat dan ook over landen in het zuidelijk halfrond waar dit de koelste tijd van het jaar is. Koolstofvervuiling is daar duidelijk voor verantwoordelijk."
Het is 800.000 jaar geleden dat er nog zo veel broeikasgassen in de atmosfeer zaten. Dat is vier keer zo lang als de mensheid bestaat.
Heetste zomer ooit gemeten
"Dat is pittig, hé", zegt weervrouw Jacotte Brokken over de nieuwe studie. "Het gaat over hallucinant veel mensen en dat doet het extra hard binnenkomen. Maar verrast? Nee, dat ben ik niet. Dit ligt in de lijn van wat andere onderzoeken al aantoonden."
"Trouwens, voor ons leek de zomer misschien wat tegen te vallen, maar juni was ook bij ons bijzonder warm. En normaal gezien kunnen we morgen ook officieel van een hittegolf spreken. Dus ook september wordt waarschijnlijk weer een warme maand."
Gisteren nog meldde de Europese klimaatdienst Copernicus dat de voorbije zomer de heetste was sinds het begin van de metingen in 1940. We wisten al dat juni de warmste junimaand was en juli de warmste maand tout court. Augustus blijkt nu ook de warmste augustusmaand sinds 1940 én zelfs de op één na warmste maand sindsdien, na (jawel) de voorbije julimaand.
In augustus lagen de temperaturen gemiddeld 0,66 graden Celsius hoger dan tussen 1850 en 1900 het geval was, voor de uitstoot van broeikasgassen door onder andere de energiesector, het verkeer, de industrie en de veestapel. 0,66 graden kan weinig lijken, maar het is natuurlijk een gemiddelde. Achter dat getal zitten veel hogere temperatuurpieken verborgen.
Ook in zeeën over de hele wereld blijft het heet. Nooit eerder werden zulke hoge temperaturen gemeten in de oceaan.
2023 mogelijk het warmste jaar ooit
Het hele jaar 2023 is trouwens goed op weg om het warmste jaar te worden sinds het begin van de metingen. Het is tot nu toe slechts 0,01 graden Celsius "koeler" dan in 2016. De kans bestaat ook dat de laatste vier maanden van dit jaar warmer worden dan gemiddeld, door het aanzwellende weerfenomeen El Niño. Toch moeten we een slag om de arm houden. Het weer laat zich nu eenmaal geen maanden op voorhand voorspellen, dus is een stevige koudeprik nooit helemaal uitgesloten.
Voor Samantha Burgess, assistent-directeur bij Copernicus, is de boodschap in elk geval duidelijk. "Het wetenschappelijk bewijs is overdonderend. Tot we stoppen met broeikasgassen uitstoten, zullen we nog meer klimaatrecords en nog meer intens en veelvuldig extreem weer zien die de samenleving en ecosystemen aantasten."
