Chinese president Xi Jinping zal niet aanwezig zijn op G20: "China is gefrustreerd over zijn tweederangsplek in de wereldorde"

Jaarlijks komen de 20 grootste economieën in de wereld bijeen om de internationale samenwerking te bevorderen. Dat doen ze op de G20-top. Maar dit jaar zal de president van China de bijeenkomst voor de allereerste keer niet bijwonen. Premier Li Qiang zal in zijn plaats het overleg bijwonen. Dat heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren op een persconferentie laten weten.  

Het is opmerkelijk, zegt Rogier Creemers, professor Chinees recht aan de Universiteit van Leiden. Sinds de eerste G20-bijeenkomst in 2008, was de president van China elk jaar zelf aanwezig. "Toppen zoals deze draaien vooral rond symboolpolitiek en het geven van signalen", vertelt hij in het Radio 1-programma "De ochtend". 

Maar wat dat signaal precies moet zijn, is onduidelijk. "Er is heel weinig gecommuniceerd. Wat we wel weten is dat de Indiase organisatoren al een paar weken weten dat Xi Jinping niet zal komen. Bij zo'n top komt veel protocol en beveiliging kijken. Dus dit is niet iets wat je op het laatste moment beslist, tenzij er plots iets ernstigs gebeurt", zegt Creemers.

India is dit jaar voor het eerst gastland voor de G20-top. Volgens Creemers zou de gespannen relatie tussen de twee buurlanden een van de redenen kunnen zijn voor Xi Jinpings afwezigheid.

"China en India zijn niet noodzakelijk heel goede vrienden. Ze worden steeds meer economische concurrenten van elkaar. Apple haalt nu bijvoorbeeld de productie weg uit China om die te verplaatsen naar India. Ondertussen zijn er ook al een heel aantal grensconflicten geweest tussen de twee buurlanden."

Voor China is de G20 bovendien een Westerse bijeenkomst, zegt Creemers. "Het merendeel van de leden zijn Westerse landen. China is al een aantal jaar gefrustreerd over zijn tweederangsplek in de wereldeconomie en wil dus minder legitimiteit geven aan dit soort status quo-processen ten voordele van andere bijeenkomsten", zegt Creemers.

Onlangs was Xi Jinping namelijk wel aanwezig op het BRICS-overleg in Zuid-Afrika. Dat is een vergelijkbaar internationaal samenwerkingsverbond, maar dan van vijf "opkomende economieën", waaronder Brazilië, Rusland, India, Zuid-Afrika en China. 

Het kan ook zijn dat China een aantal wereldleiders liever niet spreekt, legt Creemers uit. "De Japanse premier is daar een voorbeeld van. Het zit er weer bovenarms op tussen de twee landen. Dit keer omwille van afvalwater van Fukushima. Dus dat zou een bijdragende factor kunnen zijn voor Xi's afwezigheid."

Xi's afwezigheid zou geen grote gevolgen hebben volgens Creemers.  "Dit soort toppen zijn niet de plek waar het om de inhoud gaat. Afspraken zijn maanden op voorhand al gemaakt door diplomaten en ambtenaren. Op de top worden dan enkel de laatste elementen scherpgesteld", legt hij uit. 

De afwezigheid zou wel het symbool kunnen zijn van een veel groter probleem, zegt Creemers. "We hadden een economische wereldorde die een tijd lang heeft gewerkt, maar de Chinezen hebben besloten dat die orde niet langer voor hun werkt, omdat het land rijker wil worden. Het Chinese bruto nationaal product per hoofd van de bevolking is een kwart van het onze. Als het land dat verschil wil bijwerken, moet de Chinese economie worden verviervoudigd. En dat zal niet gebeuren door iPhones te maken. Intussen vinden wij het vooral griezelig dat China niet langer tevreden is met het maken van goedkope spullen voor ons." 

Xi Jinping is bovendien niet de enige president die heeft afgezegd. Ook de Russische president Vladimir Poetin zal niet aanwezig zijn. Maar of dat een rol heeft gespeeld in Jinpings beslissing, betwijfelt Creemers. "Als er iets te winnen was voor Xi Jinping dan had hij Poetin wellicht niet meegenomen in die beslissing. De oorlog in Oekraïne en de houding van China in dat conflict heeft de relatie tussen Europa en de grootmacht erg verslechterd. Dat conflict speelt al meer dan anderhalf jaar en het is een soort zeurende pijn geworden."

"Xi Jinping zag in Poetin de enige andere wereldleider die ook een vuist kon maken tegen dat oppermachtige Westen", gaat Creemers verder. "Maar nu is gebleken dat Poetin niet alleen minder rationeel is dan gehoopt, maar ook minder competent. En dat creëert natuurlijk een probleem."

China stelt namelijk in het publieke debat dat het zou willen meewerken aan onderhandelde oplossingen, vertelt de professor. Maar die onderhandelingen zitten muurvast. "Elk voorstel dat verlies van gebied voor Oekraïne met zich meebrengt, is voor Kiev onaanvaardbaar. Aan de andere kant zal een zwaar verlies aan gebied voor Rusland ook in China worden gezien als een Amerikaanse overwinning, en geen Oekraïense."