Plaatstekorten in het buitengewoon onderwijs: "Voor het tweede jaar op rij staan Ellie en Lisa (5) op een wachtlijst"

"Ellie en Lisa hebben beiden een autismespectrumstoornis", vertelt Lindsey Nobels, de mama van tweelingzusjes Ellie en Lisa (5), in "De ochtend" op Radio 1. "We hebben ze al twee jaar op rij ingeschreven in het buitengewoon onderwijs in Lokeren en Sint-Niklaas, maar ze zijn er weer niet bij. Voor Lisa is dat nochtans echt noodzakelijk, want zij kan nog niet praten en loopt nu een gigantische achterstand op."

Een school in het reguliere onderwijs is voor Lisa geen optie. "Op de school waar ze nu zit, zijn er te veel kindjes. Ze ervaart daar te veel prikkels en komt ongelukkig naar huis." Lisa krijgt individuele hulp, maar kan toch slechts anderhalve dag per week naar school gaan. Dat heeft ook een grote impact op het gezin. "De papa kan niet gaan werken, want iemand moet thuisblijven voor de kinderen."

"Het verhaal van deze twee meisjes is heel herkenbaar", zegt Ilse De Volder, voorzitter van het Lokaal Overlegplatform (LOP) basisonderwijs Antwerpen. Het Overlegplatform brengt de situatie in Antwerpen al 4 jaar in kaart.

"De cijfers zijn schrijnend. Er zijn dit schooljaar wel 50 bijkomende plaatsen gecreëerd, maar dat is een druppel op een hete plaat. Meer dan 400 kinderen hebben in het nieuwe schooljaar geen plaats gekregen in het buitengewoon onderwijs in Antwerpen en staan op een wachtlijst. "

Ook in Sint-Niklaas, waar Lindsey al twee jaar op rij probeerde om een plaatsje te vinden voor Ellie en Lisa, is het plaatstekort enorm. 63 kinderen staan er op de wachtlijst voor kleuteronderwijs type 2 en 31 kinderen voor basisonderwijs type 2. In de volledige regio Beveren, Gent, Lokeren, Sint-Niklaas en Zele waren er op 15 mei 2023 nog 367 kinderen die geen plaats hadden gevonden in het buitengewoon onderwijs.

Lisa en Ellie zijn al voor het twee jaar op rij op een wachtlijst beland. Ook dat is niet ongewoon, zegt De Volder. "We hebben zelfs vastgesteld dat er 35 kinderen zijn in Antwerpen die al 3 jaar op rij geen plek in een school voor buitengewoon onderwijs hebben kunnen bemachtigen."

"De plaatsen in het buitengewoon onderwijs worden door de computer willekeurig uitgedeeld", vertelt Lindsey. "Ben je er niet bij, dan heb je pech. Je komt dan op een wachtlijst terecht. Wie bovenaan die lijst staat, krijgt misschien doorheen het jaar nog een plekje, maar wie laag op de lijst staat, moet het jaar nadien volledig opnieuw beginnen."

De Volder bevestigt dat. "Wie een plek krijgt in het buitengewoon onderwijs hangt af van toeval en afstand. Ben je er het eerste jaar al bij, dan heb je geluk. Ben je er niet bij, begint het spel het jaar erna opnieuw."

Dat systeem zorgt ervoor dat iedereen elk jaar opnieuw dezelfde kansen krijgt, maar toch vindt De Volder het systeem niet eerlijk. Ze vindt dat wie op een wachtlijst is beland, het jaar erna voorrang moet krijgen. "Maar daarvoor moeten de regels dus veranderd worden."

De enige structurele oplossing is meer scholen in het buitengewoon onderwijs, klinkt het bij de betrokkenen in koor. "Maar dat duurt lang en kost veel geld", zegt De Volder. "In Antwerpen komen er bijvoorbeeld wel extra scholen, maar het zal nog zeker 2,3 of 4 jaar duren voor die er effectief zijn. Voor de kinderen die nu aan het wachten zijn is dat geen oplossing."

Het plaatstekort in het buitengewoon onderwijs verhoogt ook de druk op het regulier onderwijs, zegt Sam De Laet van het Vrij CLB Waas en Dender. "De helft van de ouders van kleuters met een verslag type 2 kiest bewust voor inclusie, maar van de andere helft is meer dan 75 procent noodgedwongen aangewezen op het gewoon basisonderwijs."

"Het gaat vaak over leerlingen met een heel complexe problematiek waarbij er bijna een-op-eenbegeleiding nodig is. Als er voor hen geen plaats is in het buitengewoon onderwijs, moeten zij noodgedwongen naar het gewoon onderwijs."

Dergelijke situaties zorgen bij iedereen voor frustraties, benadrukt De Laet. "Leraren in het gewoon onderwijs hebben niet de tijd en de energie om die kinderen individueel op te volgen en de stappen die ze kunnen zetten zijn heel beperkt. Tegelijkertijd zien de ouders dat hun kinderen niet de zorg krijgen die ze verdienen."

De oproep van De Laet is dan ook duidelijk: er zijn meer middelen nodig voor inclusie, zodat kinderen het onderwijs én de zorg kunnen krijgen waar ze recht op hebben.