Iconische Kempense heidelibel in Hageven in Pelt bijna verdwenen: "Het is 1 voor 12, en dat is nog heel positief uitgedrukt"

Het blijft maar bergaf gaan met de Kempense heidelibel in ons land. 20 jaar geleden kwam de soort nog op verschillende plaatsen in de Kempen en Midden-Limburg voor. "In Mol, Retie, Balen, Dessel en Lommel, en ook in Houthalen-Helchteren, Zolder en Zonhoven", weet onderzoeker Geert De Knijf van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). Mettertijd is de soort stelselmatig achteruit gegaan en uiteindelijk ook verdwenen. Alleen het Hageven in Neerpelt was nog het laatst bekende bastion waar de Kempense heidelibel wel stand wist te houden.  

Tot voor kort, zo blijkt uit de tellingen van het INBO. "Toen ik 20 jaar geleden in het gebied kwam, moeten er nog duizenden geleefd hebben, want je kwam ze overal meteen tegen. Maar de voorbije jaren telden we in het Hageven meestal maar tussen de 70 en 80 exemplaren, soms eens 100 of 120. Maar twee jaar geleden zijn we gezakt naar 50 exemplaren, en dit en vorig jaar hebben we er maar een 20-tal geteld. We zijn de Kempense heidelibel nog niet kwijt, maar het is 1 voor 12. En dat is dan nog heel positief uitgedrukt", vindt De Knijf. 

Door de intensieve landbouw, de stikstofneerslag en de droogte is het leefgebied van de Kempense heidelibel erop achteruit gegaan. "We merken dat niet alleen bij ons, ook in landen als Frankrijk, Italië en Duitsland is de soort bedreigd."

De natte zomer van 2023 in het Hageven lijkt geen soelaas te bieden. "De zomer is dan wel vrij nat geweest, de winter en het voorjaar waren droog. Ook de grondwaterstanden in april waren heel laag, dus op het moment dat de larven zich ontwikkelen. De soort houdt ook van plassen die in de nazomer droog vallen. Dus het is af te wachten of dat de komende weken nog gebeurt." 

Natuurpunt hoopt de soort te redden door extra beheersmaatregelen in het Hageven. Zo zullen er deze winter verschillende ondiepe plassen gegraven worden. "De libel moet eitjes kunnen afzetten in een waterpartijtje dat niet te diep is, zodat het water snel opwarmt en zodat de eitjes ook uit komen", vertelt Ghis Palmans. "En op plaatsen waar het riet echt woekert gaan we dat wat proberen in te perken, zodat ook andere interessantere planten weer plaats krijgen om te groeien." Natuurpunt probeert ook een soortenbeschermingsprogramma voor de Kempense heidelibel op te starten.

De Kempense heidelibel is een vrij kleine libel, ze valt op door haar rood achterlijf, zwarte pootjes en een geel borststuk. "De kleuren van de Belgische vlag dus. Als ze vliegt, lijkt dat meer op fladderen", vertelt De Knijf vol bewondering.

Natuurpunt vreest nu dat de soort, omdat ze zo bedreigd is, een verzamelobject wordt voor natuurfotografen. "Die willen nu ook nog een laatste ultieme foto van die libel en komen dan met hun kanonnen af. Ze vertrappelen daarvoor de planten in het al heel kwetsbare gebied. Ze beseffen niet dat dat de doodsteek kan zijn voor de soort. Op het internet staan al heel veel mooie foto's van de Kempense heidelibel, kijk daar naar en laat de libel in het Hageven met rust. Ze heeft rust nodig nu, pas als we de populatie weer op peil krijgen, is iedereen welkom. Ik zal de eerste zijn om hen dan de interessante plekjes te tonen."